Godina mandata albanskih gradonačelnika na severu - da li su u službi svih građana?

Atić i Hetemi
Izvor: Facebook

Albanski gradonačelnici u četiri većinski srpske opštine na severu Kosova, izabrani prošle godine sa po tek nekoliko stotina glasova, navršavaju prvu godinu mandata. Iako su po polaganju zakletve poručivali da će raditi u interesu svih zajednica bez razlike, za njihovo dosadašnje upravljanje, prema oceni analitičara, ne može se reći da je bilo u interesu većinskog stanovništva u ovim opštinama.

Prethodna godina, kako smatraju, bila je nestabilan period u kom su se sprovodile populističke mere centralnih vlasti u Prištini.

Odluke lokalnih vlasti - od onih da se ove opštine pridruže Asocijaciji kosovskih opština, iako se više od decenije čeka da kosovska vlada formira Zajednicu srpskih opština, preko toga da se za opštinu Severna Mitrovica izradi novi grb, do nedavnog odbijanja zahteva da se za praznik Svetog Vasilija Ostroškog na javnim površinama u Leposaviću postave srpske zastave, kod srpskog stanovništva moglo je samo da izazove odbojnost. 

Građani, koje smo upitali po čemu pamte proteklih 12 meseci, vidno su nezadovoljni. Kažu da ih niko ništa nije ni pitao i da su mnogi Srbi u ovom periodu napustili Kosovo.

Velimir Savić iz Leposavića rekao nam je da "nema slobode i da se ništa ne radi".

"Teško je da mi živimo, a oni tu i pod puškom i pod mitraljezom. Evo putevi kakvi su, sve rupa na rupu, niko to ne popravlja. Ludnica, nema zakona, ne zna se ni ko pije ni ko plaća", priča Savić.

Jedan stanovnik Severne Mitrovice kaže da je "sve otišlo nizbrdo".

“Ne znam koje su odluke donosili, nas niko ništa ne pita. Oni rade svoj posao. Sve je otišlo nizbrdo”, navodi on. 

Četiri albanska gradonačelnika, podsetimo, izabrana su na izborima održanim 23. aprila prošle godine koje su Srbi bojkotovali. Prvi je na dužnost stupio Erden Atić u Severnoj Mitrovici koji je zakletvu položio 19. maja u opštinskoj zgradi, a zatim su svoje mandate 25. maja započeli i Iljir Peci u Zvečanu, Ljuljzim Hetemi u Leposaviću i Izmir Zećiri Zubinom Potoku, ali tako što su zakletve položili na alternativnim lokacijama. 

Prema oceni docenta Fakulteta političkih nauka Stefana Surlića, tokom prethodnih godinu dana gradonačelnici u četiri opštine na severu bavili su se perifernim temama koje se ne tiču svakodnevice na severu. 

“To su uglavnom bile mere dirigovane od strane Prištine čiji je efekat bio slanje poruke da Srbi kao zajednica nemaju pravo na posebnost. Bavili su se natpisima, primenom mera eksproprijacije koje je donela centralna vlast u Prištini i svim mogućim potezima koji bi osujetili ideju da postoji poseban grad Mitrovica na severu u kontekstu nekog ujedinjavanja južnog i severnog dela Mitrovice, kao i idejom da ove opštine postanu članice Asocijacije sa albanskim opštinama. To su se sve populističke mere koje nisu imale nikakav realan efekat sem zastrašivanja i slanja poruke da Srbi kao zajednica nemaju pravo na posebnost, na svoje institucije i da bez obzira na proces dijaloga, Priština ima jasnu agendu kako da obesmislili normalan život Srbima koji i dalje žive na severu”, kaže Surlić za Kosovo onlajn.

On ukazuje da ne treba zaboraviti da u smislu tehnike i infrastrukture ovi gradonačelnici nemaju kapacitete da se zaista bave pitanjima koja su od suštinske važnosti za lokalne samouprave.

“Imaju manjak zaposlenih, nemaju komunikaciju sa lokalnim stanovništvom a to su preduslovi da bi oni funkcionisali čak i da imaju dobru volju prema srpskoj zajednici koja živi na severu. Ovo što se dešava sa Poštanskom štedionicom, pa i nepovlačenje odluka o eksproprijaciji govori mi da oni ostaju do kraja mandata i da će tek redovni izbori 2025. godine možda biti šansa za neku prekretnicu”, navodi Surlić. 

Slobodan Stošić, programski menadžer Centra za zastupanje demokratske kulture (ACDC) kaže za Kosovo onlajn da četvorica gradonačelnika na severu nisu uradila nešto čime bi opravdali svoje mandate, niti su radili u interesu većinski srpske zajednice.

“Godina prođe, gradonačenici nikad. Što se tiče Severne Mitrovice, mislim da će ova vladajuća struktura, zajedno sa gradonačelnikom i skupštinom, biti upamćena po dodeljivanju zemljišta kod Vojnog remonta MUP-u, što je bila odluka bez ikakvog osnova. Što se tiče ostalih opština, Leposavić će sigurno ostati upamćen po dugom karantinu gradonačelnika koji je bio samozatvoren u opštini, Zvečan verovatno po još jednoj u nizu eksproprijacija, tu mislim na sela u okolini Žerovnice, dok će Zubin Potok verovatno ostati upamćen po rodbinskom zapošljavanju”, kaže Stošić.

Kako ocenjuje, četvorica gradonačelnika nisu radili u interesu većinskog stanovništva. 

“I sam njihov izbor je bio prilično upitan sa 3 do 3,5 odsto izlaznosti. Preuzeli su funkcije, a da nisu imali podršku većinskog naroda ovde i nisu nešto uradili u toku ovih godinu dana da bi opravdali svoj mandate”, navodi.

Univerzitetski profesor Nedžmedin Spahiu smatra da u komunikaciji gradonačelnika četiri opštine sa srpskom zajednicom nije bilo nečeg negativnog, ali primećuje da nije bilo razvoja opština jer nije bilo investicija. 

On kaže za Kosovo onlajn da čelnici opština na severu u proteklih 12 meseci nisu ništa uradili, ali kako dodaje, od njih se to možda nije ni očekivalo jer imaju jako mali legitimitet, a i zbog toga što su se našli neupućeni, u sredini u kojoj se nije očekivalo da će biti izabrani za predsednike opština. 

“Jedino što je omogućeno u ovo vreme je obavljanje običnih poslova koji se tiču izvoda, ličnih karata, matičnih knjiga, ženidbe, udaje, smrtnih listova.., odnosno te osnovne funkcije opština. Ali nije bilo investicija, nekog rada na infrastrukturi koji bi mogao da se pomene. Najavljeno je da će biti izgrađen stadion u Leposaviću koji će biti po međunarodnim standardima jer će Kosovo biti domaćin Mediteranskih igara, a Leposavić je predviđen da bude jedan od gradova koji će ugostiti takmičare i to je sve”, kaže Spahiu. 

O tome treba li očekivati da albanski gradonačelnici na severu ostanu na dužnosti do redovnih lokalnih izbora 2025. godine, naš sagovornik kaže da će oni završiti svoje mandate "ukoliko ne naprave neko krivično delo ili ako ne preminu". 

Izbori, ali prevremeni, prema oceni izvršnog direktora NVO "Aktiv" Miodrag Milićević, bili bi rešenje za situaciju na severu koja je, kaže, u proteklih 12 meseci bila veoma turbulentna.

"Ono po čemu ćemo pamtiti proteklih godinu dana su ne samo politička trvenja, već nemogućnost rukovodstava opština i opštinskih službenika da vrše svoj mandat na način kakav je predviđen zakonom i onako kako se to vrši u drugim opštinama. Ipak je ovde situacija umnogome različita jer znamo na koji su način izabrani gradonačelnici i kako su konstituisane samouprave. Bilo je brojnih poziva međunarodne zajednice, baš zbog nedostatka legitimiteta izabranih predstavnika, da se osim Severne Mitrovice u ostale tri opštine mandat vrši van opština, imali smo čak i pozive da se u ovom periodu, koliko god on trajao, ne donose ključne, suštinske, odluke koje bi situaciju na terenu dodatno pogoršale, ali to nije bio slučaj", kaže Milićević za Kosovo onlajn.

On podseća da je na samom početku mandata novih vlasti, u opštini Severna Mitrovica zabranjena gradnja Studentskog centra i da je usledio niz odluka koje su u jednom momentu pretile da pogoršaju stanje u, kako kaže, ionako već komplikovanoj društveno-političkoj situaciji.

"Čini se da neće biti pomaka dok ne dođemo u fazu da se raspišu vanredni izbori kako bismo politički dijalog vratili tamo gde mu jeste mesto a to je i lokalna skupština i skupština na centralnom nivou Kosova. Imamo potpuno odsustvo političkog dijaloga", zaključuje Milićević.