Ćirić: U toku proces desrbizacije i brisanja istorijskog nasleđa Srba na Kosovu

Jasmina Ćirić
Izvor: Privatna arhiva/Jasmina S. Ćirić

Docent, dr Jasmina S. Ćirić, istoričar umetnosti i profesor Univerziteta u Kragujevcu, ocenjuje da su sve češće tvrdnje albanskih istoričara o dardanskom ili katoličkom nasleđu crkava i manastira SPC istorijski netačne i zasnovane na pseudo-mitološkoj teoriji o ilirskom poreklu Albanaca.

Dr Ćirić kaže za Kosovo onlajn da je reč o aktivnom procesu desrbizacije kosovskog prostora i brisanja istorijskog nasleđa Srba.

“Interesantno je, a donekle i nejasno zašto savremeni Albanci i pojedini njihovi istoričari i doktorandi insistiraju na antičkom poreklu srpskih crkava, s obzirom na to da njihova veza sa Ilirima jednostavno predstavlja pseudomitologiju”, kaže dr Ćirić.

Ona naglašava da Albanci vešto manipulišu podatkom da je većina srednjovekovnih građevina, posebno crkava i manastira iz perioda Nemanjića, bez izuzetka izgrađena na prethodnom kultnom mestu.

“Kosovski Albanci, međutim, vešto manipulišu tom činjenicom tvrdeći kako jeste današnje stanje plod rekonstrukcije Nemanjića, ali da su Nemanjići rušili ranoalbanske građevine, a pod tim podrazumevaju sve one objekte koje u istoriografiji znamo kao ranovizantijske iz 6. veka", kaže naša sagovornica.

Ćirić, koja je ekspert za srpsku srednjovekovnu baštinu, objašnjava za Kosovo onlajn da je upravo to primer i sa pokušajem prisvajanja crkve Bogorodice Hvostanske. Ona kaže da se tendenciozno potencira da je reč o bazilici što je, kako tvrdi, potpuno neuka interpretacija ovog pojma.

“Reč bazilika potpuno je neuko istaknuta, kao da je u pitanju arhitektonski termin koji nije bio u graditeljskoj praksi u srpskoj srednjovekovnoj arhitekturi. Reč je o zameni teza, kao kada bi umesto reči krstionica upotrebili reč baptisterijum, misleći da ta reč nije ’tipična’ u hrišćanskoj kulturi”, kaže Ćirić.

Poručuje da istorijske činjenice u potpunosti demantuju tvrdnju da je reč o dardanskom nasleđu.

“Znamo da je reč o ranovizantijskoj bazilici koja je izgrađena sredinom 6. veka. To znamo po tome što je imala sve što je bilo uobičajeno za bazilike toga doba: prostor za relikvije i atrijum na zapadnom delu. Dakle, ostaci bazilike i podzemne grobnice predviđene za više osoba čine delove ranovizantijskog, a ne dardanskog nasleđa”, ističe Ćirić.

Ona navodi da je prema istorijskim podacima na temeljima ove bazilike, u trećoj deceniji 13. veka, izgrađena nova crkva koja je služila kao sedište Hvostanske eparhije.

“Ova crkva bila je harmoničnih proporcija, sagrađena u maniru raške graditeljske škole, sa transeptom i kupolom. Neretko se po oblicima poistovećuje sa crkvom Hrista Spasa u manastiru Žiča”, precizira Ćirić.

Kaže da je crkva najverovatnije rekonstruisana 1219. godine i da su je radili kotorski graditelji, a da je o arheološkim ispitivanjima ovog hrama mnogo pisano, te da je 1976. godine objavljena i monografija “Studenica Hvostanska” u izdanju Instituta za istoriju umetnosti.

“Uostalom, u svim pregledima srpske srednjovekovne arhitekture, na osnovu sačuvanih temelja i podataka koji su proizašli iz iskopavanja, Studenica Hvostanska uzima se kao bitan arhitektonski primer koji pripada glavnim tokovima srpske arhitekture 13. veka”, precizira dr Ćirić.