Srbija slavi Sretenje – Dan državnosti

Srbija danas i sutra, 15. i 16. februara, slavi Sretnje – Dan državnosti, u spomen na dva važna istorijska datuma, odnosno dva događaja koji su postavili temelje moderne srpske države.

Prvi je dan kada je 1804. godine, na zboru u Orašcu podignut Prvi srpsk ustanak, pod vođstvom Karađorđa Petrovića, a drugi – dan kada je 1835. godine u Kragujevcu usvojen prvi moderni, liberalni Ustav Kneževine Srbije

Zbog toga je današnji datum jedan od najvažnijih u političkom i istorijskom kalendaru Srbije.

Prvi srpski ustanak označio je početak borbe srpskog naroda za konačno oslobođenje od osmanske vlasti.

Prethodila mu je „seča knezova“ – pogubljenje najistaknutijih srpskih glavara – knezova, sveštenika, trgovaca… početkom februara, koje su dahije sprovele kako bi sprečile bunu i zaplašile Srbe, ali je to samo ubrzalo podizanje ustanka. Na zboru uglednih Srba u Marićevića jaruzi u selu Orašac, doneta je odluka o podizanju ustanka, a za vođu izabran Krađorđe Petrović.

Ustanici su imali uspeha, a iako ugušen 1813. godine, ustanak je značajno doprineo uspehu Drugog srpskog ustanka, podugnutog krajem aprila 1815. godine koji će doneti autonomiju srpskom narodu u okviru Otomanskog carstva i uspostavljanja Kneževine Srbije.

Zato Prvi srpski ustanak, podignut na današnji dan pre 222 godine, ima značajno mesto u istoriji Srbije, jer je označio početak borbe srpskog naroda za oslobođenje iz koje se izrodila moderna srpska država.

Tri decenije kasnije, na isti datum, u Kragujevcu je usvojen Sretenjski ustav, koji je u vreme donošenja bio jedan od najliberalnijih, zbog čega je i ukinut svega 55 dana po usvajanju, pod pritiskom velikih sila.

Naime, na Skupštini u Kragujevcu, 15. februara 1835. godine pročitane su odredbe je Ustav Kneževine Srbije.

Njegov autor Dimitrije Davidović u Ustav je ugradio ideje Francuske revolucije. Uveo je podelu vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, odnosno na kneza, Državni sovjet i Narodnu skupštinu, ograničavajući time apsolutnu vlast kneza Miloša Obrenovića. Garantovao je osnovna ljudska prava i slobode.

Smatra se jednim od najmodernijih ustava tog doba, zbog čega je i zasmetao velikim silama, pa je suspendovan već 17. marta 1835. Ali, i pored toga što je kratko bio na snazi, smatra se kamenom temeljcem ustavnosti u Srbiji.

Centralna ceremonija povodom povodom obeležavanja Dana državnosti, koju će predvoditi predsednik Vlade Srbije prof. dr Đuro Macut, biće održana u Orašcu. U okviru ceremonije, premijer Macut i predsednik Vlade Republike Srpske Savo Minić položiće vence na Spomenik Karađorđu.

Sretenje se pod sloganom „Sabornost i ponos“ kao Dan državnosti obeležava u Srbiji i u Republici Srpskoj, u skladu sa Deklaracijom o zaštiti nacionalnih i političkih prava i zajedničkoj budućnosti srpskog naroda koja je donesena na Svesrpskom saboru u Beogradu u junu 2024. godine.

Dan državnosti Srbije slavio se do formiranja Kraljevne Srba, Hrvata i Slovenaca, kada je ukinut, a ponovo se obeležava od 2002. godine.

Ovaj datum važan je i za Srpsku pravoslavnu crkvu, koja danas obeležava praznik Sretenje Gospodnje, kao uspomenu na dan kada je Bogorodica prvi put u hram uvela novorođenog Hrista da ga posveti Bogu.