Sudbine nestalih i raseljenih sa Kosova za 21 godinu nisu rešene

Sutra bi za pregovaračkim stolom u Briselu, kako je najavljeno, trebalo da se razgovara na temu nestalih i interno raseljenih sa Kosova, a na koji konkretno segment ovog, za Srbe teškog pitanja, će pažnja biti usmerena, znaće se verovatno nešto više posle razgovora delegacija Beograda, na čelu sa predsednikom Srbije Aleksandrom Vučićem i Prištine, koju predvodi kosovski premijer Avdulah Hoti, piše Tanjug.

Za očekivati je da ni razgovor na ovu temu ne bude lak, jer se dve strane ne slažu oko preciznog broja raseljenih, njihovog povratka, niti rešavanja sudbine nestalih.

Prema podacima Komesarijata za izbeglice i migracije, koji je 2000. godine u saradnji sa Visokim komesarijatom UN za izbeglice UNHCR organizovao popis interno raseljenih sa KiM, registrovano je 187.129 osoba.

U periodu od 2000. do 2005. sa KiM u centralnu Srbiju je došlo još oko 20.000 osoba, tako da je krajem 2005. broj interno raseljenih iznosio 209.021, a trenutno ih je 196.995, objavljeno je na sajtu tog komesarijata.

Prema nekim podacima, nakon konflikta na Kosovu juna 1999. oko 226.418 građana, uglavnom Srba, Roma i ostalih je napustilo svoje domove.

Do danas se na Kosovo vratilo oko 28. 500 građana među kojima je oko 12. 500 Srba. Zbog bezbednosnih prepreka, sporog rešavanja slučajeva uzurpirane imovine i loše ekonomoske situacije, broj povratnika iz godine u godinu opada, tako je ukupan broj registrovanih povratnika u 2019. godini bio 191.

Potpisivanjem Briselskog sporazuma dogovorom o formiranju Zajednice srpskih opština, koja bi trebalo da predstavlja jednu vrstu autonomije za srpsku zajednicu na KiM stvoren je potencijal za povratak raseljenh na KiM, ali ta tačka sporazuma nikad nije ispunila i proglasila ju je neustavnom.

Broj raseljenih je teško utvrditi I zbog problema sa dokumentima, što se posebno odnosi na romsku populaciju.

Pretpostavlja se osnovano da je više desetina hiljada ljudi koji su KiM napustili zbog sukoba ostalo neregistrovano.

Kao razlog nepreciznih podataka raseljenih se u nekim analizama navodi i činjenica da je pri registraciji najpre korišćen naziv „raseljena lica“, dok se kasnje nije ustalio naziv “interno raseljena lica“.

Prva ozbiljna analiza potencijala povratka raseljenih na Kosovo, koju je podržao KIRS kao nadležna institucija, objavljena je sa Procenom potreba raseljenih lica u martu 2011, kada je započet dijalog Beograda I Prištinem, uz posredovanje EU u Briselu.

U isto vreme, takođe u martu 2011, Vlada Srbije usvojila je revidiranu i dopunjenu Strategiju za rešavanje pitanja izbeglica i interno raseljenih lica sa KiM u odnosu na prethdno usvojenu 2002. , a njeno osnovno strteško opredeljenje je pružanje pune podrške povratku raseljenih sa KiM.

Inače, anketa sprovedena za potrebe analize raseljenih lica koju su potpisali KIRS i UNHCR, pokazala je da je veoma mali procenat među raseljenima iskazalo spremnost za povratak.

Prema tim podacima, svega 11. 898 domaćinstava pokazalo je spremnost da se vrati na Kosovo.

U tzv. kosovskoj deklaraciji nezavisnosti, stoji da je ono “demokratska, sekularna i multietnička”, iako na kosovskoj teritoriji ukpan broj pripadnika manjinskih zajednica ne premašuje 10 odsto ukupnog stanovništva.

Nema ni preciznih podataka o tome koliko Srba danas živi na Kosovu, a procene se kreću od 100 do 130. 000 Srba, objavljeno je juna 2004. u izveštaju European Stability Initiative(ESI), što je, kako se tvrdi, dve trećinne ukupnog broja Srba koji su na KiM živeli pre sukoba.

Srbi na Kosvu su bojkotovali popis stanovništva na kosovskoj teritoriji sproveeden 2012. sa agumentacijom da bi timem bilo legalizovano etničko čišhenje manjina.

Inače, prema popisu stanovništva iz 1991. godine, na KiM je živelo 215.346 Srba.

Fond za humanitarno pravo: Podaci o nestalima

Od dolaska međunarodnih snaga (KFOR) na Kosovo, 12. juna 1999. godine, do 31. decembra 2000. godine nestalo je pod nerazjašnjenim okolnostima ili je oteto najmanje 932 ne-Albanaca, podaci su Fonda za humanitarno pravo (FHP).

Prema tim podacima otmice i nestanci Srba, Roma, Crnogoraca i Bošnjaka svakodnevno su se događali u periodu od 12. juna do 1. septembra 1999. godine.

U tom periodu, navodi se, oteto je ili nestalo 835 nealbanaca.

Sudbina 593 osobe, prema istim podacima još nije razjašnjena.

Nestale osobe uglavnom su civili, navodi se i dodaje da od 593, 257 ne-Albanaca su uhapsili pripadnici OVK ili pojedinci u njeno ime.

Svima se gubi trag posle zatvaranja.

Prema istim podacima 336 ne-Albanaca nestalo je pod nerazjašnjenim okolnostima. Najveći broj nestanaka dogodio se u gradovima u kojima nije bilo, u vreme NATO bombardovanja, kako navodi FHP masovnijeg nasilja srpskih snaga prema albanskim civilima.

Njihovo istraživanje pokazuje da je tokom NATO bombardovanja, u toku sukoba srpskih snaga i OVK, nestalo više desetina pripadnika tadašnje Vojske Jugoslavije ili policije čija sudbina još uvek nije razjašnjena.

Prema podacima FHP-a od 1. septembra 1999. godine do kraja decembra 2000. godine nestalo je 97 ne-Albanaca. Sudbina 72 nestale osobe još uvek nije razjašnjena.

Izveštajem nisu obuhvaćeni slučajevi nestanka i otmica u 1998. godini, kao ni slučajevi posle dolaska Kfora koje FHP nije uspeo nezavisno da istraži, bilo zbog nedostupnosti svedoka ili nepotpunih podataka o incidentu.

Prema podacima iz foto-monografije “Oteta istina”, o nestalim Srbima na KiM, se navodi da se traga za još 1. 627 osoba sa prostora Kosova i Metohije, koji se vode kao nestali, od toga 572 osobe su na evidenciji nadležnih tela - Komisije za nestala lica i Crvenog krsta.