FELJTON Pogrom 2004 - prvi put o organizatorima i naručiocima (3): „Srbe treba proterati”

Pogrom 2004, publikacija BIA
Izvor: BIA

Bezbednosno-informativna agencija Srbije pripremila je povodom 20 godina od pogroma nad Srbima na Kosovu publikaciju "Martovski pogrom Srba na Kosovu i Metohiji 2004. godine", a kako se u njoj navodi, podaci koje sadrži po prvi put ukazuju na stvarne organizatore i izvršioce pogroma. Kosovo onlajn objavljuje integralne delove iz ove publikacije.

U Lipljanu su, kao kompaktnoj srpskoj sredini, albanski ekstremisti organizovano nastupili kako bi proterali Srbe i sistematski uništili njihovu imovinu. Napad je organizovan i rukovođen od strane Šukri Buje, Heseta Sahitija, Fitima Selimija u ime Udruženja veterana rata bivše OVK, Ajvaza Korpuzija ispred Udruženja invalida rata bivše OVK, Ramiza Ćerićija, istaknutog pripadnika bivše OVK, Eljmija Rečice iz Uroševca, zamenika šefa ŠIK-a, koji je rukovodio grupama ekstremista koje su sistematski palile srpske kuće, pljačkale i napadale Srbe u cilju izazivanja što većeg haosa.

Značajnu ulogu su imali i: Enver Duraku, koji je organizovao napad na Srbe u selu Staro Gracko, opština Lipljan, Kadri Bitići, Vebi Zećiri, Hasan Ljuma, Rahman Oluri, Alija i Adem Vehapi.

U noći između 17. i 18. marta, u privatnom restoranu „Roma” u Lipljanu, čiji je vlasnik bio bivši pripadnik OVK, održan je sastanak na kome se došlo do zaključka da je ovo jedinstvena prilika za proterivanje Srba iz opštine Lipljan i generalno iz cele Pokrajine, kao i stavljanje do znanja predstavnicima međunarodne zajednice da rešenje pitanja statusa KiM može ići samo u pravcu dobijanja nezavisnosti. Sastankom je rukovodio Šukri Buja, koji je jasno izdao nalog prisutnima da „Srbe treba proterati” i saopštio dalje smernice za delovanje, koje su bile donete na višoj instanci, a na ovom sastanku su prisustvovali svi bivši komandanti brigade OVK, kojom je rukovodio Šukri Buja, kao i Eljmi Rečica sa rukovodiocima svojih naoružanih grupa.

Sutradan, 18. marta, po dogovoru od prethodne noći, masa se okupila u centru Lipljana, kod zgrade opštine u 12 sati, koju je Šukri Buja poveo u pravcu srpskih sela Čaglavice i Gračanice, kako bi se presekao i blokirao putni pravac između srpskih sela na ovom području.

Na raskrsnici puta Lipljan-Janjevo- Priština-Uroševac, sačekale su ih jake snage Kfor kontingenta iz Finske, koje su ih sprečile u daljem pohodu i vratile u Lipljan, gde su nastavili sa rušilačkim demonstracijama koje su usmeravali Heset Sahiti i Fitim Selimi.

U Prištini 18. marta, albanski ekstremisti ušli su u zgradu sagrađenu po „JU programu”, u naselju Ulpijana, gde je bilo smešteno nekoliko preostalih srpskih porodica, a nasilje su dozvolili pripadnici Kosovske policije (KPS) koji su ekstremistima omogućili ulazak u zgrade. Nakon više pokušaja, snage Kfora uspele su da evakuišu ugrožene Srbe u svoju bazu, a lica srpske nacionalnosti zaposlena u Unmik administraciji prebačena su na područje Centralne Srbije. Zapaljena je Crkva Svetog Nikole u Prištini, odmah pošto su italijanski vojnici evakuisali sveštenika i pet srpskih civila.

Srbi iz Gračanice postavili su barikade i prepreke na putu prema Prištini, budući da se iz prištinskog naselja Ajvalija više stotina naoružanih Albanaca uputilo ka Gračanici. Barikade su postavljene i u obližnjem selu Kišnica prema Gnjilanu, gde je, takođe, u prepodnevnim satima, došlo do sukoba sa albanskim ekstremistima. Predstavnici Kfora sugerisali su 17. marta Srbima iz Gračanice da se naoružaju i brane, uz obrazloženje da jedinice Kfora nisu u mogućnosti da zaštite njihove živote.

U Podujevu je Naim Fetahu, predsednik ogranka DPK, zakazao sastanak u 12 sati 17. marta, u restoranu brze hrane „Breca” u Podujevu, na kome su učešće uzeli izvesni Hamdi vlasnik firme za prodaju plastičnih proizvoda u Prištini, koji je ujedno bio finansijer DPK i ŠIK-a u Prištini, Remi Smajlovica iz sela Bajčina, opština Podujevo, pripadnik Kosovskog zaštitnog korpusa (KZK), Avdi Beljulji, zvani Babljoku, Nebi Beljulji iz Podujeva, Pajazit Demoli iz sela Brece, opština Podujevo, Naser Lapaštica, zvani Đeljbrim iz sela Lapaštica, opština Podujevo, i Ramadan Demoli iz sela Obrandža, opština Podujevo. Na sastanku je saopšteno da se po planu kreće sa protestima u Podujevu i svim drugim dogovorenim oružanim aktivnostima.

Paralelno sa ovim ekstremističkim aktivnostima u kafiću „Pranvera” u Podujevu, u vlasništvu Sameta Arifija, okupila se grupa od 20 do 25 osoba, koja je zatvorila kafić, a prisutni su obukli crne uniforme i podelili naoružanje, odakle su u crnim džipovima, bez registarskih tablica, otišli u dva pravca.

Jedna grupa je otputovala u pravcu sela Kačandol kod Šalje Bajgorske, u pravcu Kosovske Mitrovice, dok je druga grupa krenula u pravcu Podujevo – Vučitrn, na planinu Čičevicu, kako bi zauzeli kontrolne tačke, odakle bi nastavili oružana dejstva.

Značajnu ulogu u ovim aktivnostima imali su i: Iljber Potera, Faik Durmiši, Arijan Cakići i Đemajlj Arifi.

Pravoslavnu crkvu Svetog Andreja u Podujevu zapalila je grupa koju je predvodio Pajazit Demoli iz Podujeva, u kojoj su, između ostalih, bili i: Hamit Kodraljija, Sejdi Rizani, Šaćir Đerđi, Rahim Đemajlji i Jašar Jašari, koji su iz crkve odneli zvono.

U potpunosti je uništeno pravoslavno groblje. Prema svedočenju čeških vojnika Kfora, albanski ekstremisti su vadili kovčege iz grobova, rasturali kosti i lomili nadgrobne spomenike.

U Prizrenu su organizovane pripreme za martovski pogrom započete desetak dana pre 17. marta, od strane Zafira Beriše, predsednika Udruženja veterana rata bivše OVK, Samedina Džezairija, Sadika Haljitjahaja, Đimšita Krasnićija, Naita Hasanija, Haljilja Čadrakua, Ćazim Taćija, Agima Mućaja, a jedan od najekstremnih demonstranata je bio Gani Hazeraj.

Tokom 17. marta na području Prizrena spaljeni su Saborni hram Bogorodice Ljeviške, koji datira iz 12. veka, crkva Svetog spasa iz 14. veka, Saborni hram Svetog velikomučenika Georgija iz 19. veka, Crkva Svetog Nikole Tutićeva iz 14. veka, Crkva Svetog Georgija Runovića iz 15. veka, Crkva Svete nedelje iz 14. veka, Crkva Svetog Pantelejmona iz istog perioda i Crkva Svetog Kozme i Damjana iz 14. veka. Zapaljen je i manastir Svetih Arhangela, a bratstvo od sedam monaha je evakuisano.

Istovremeno, od strane albanskih ekstremista, upaljene su zgrade Bogoslovije „Kirilo i Metodije” i zgrada Episkopije, u kojoj se nalazilo sedište vladike raško-prizrenskog. U podrumu izgorele Bogoslovije pronađeno je ugljenisano telo Dragana Nedeljkovića iz Prizrena.

Napad na Srbe u selu Mušnikovo i paljenje njihove imovine organizovali su Ferid Dilja, Alen Mešinović, Ibraim i Imer Smailji.

Demonstranti su, između ostalog, usmeravani preko TV stanice „Besa”, vlasnika Muamera Fuše, radikalnog islamiste.

U Vitini su martovski pogrom organizovali Naser Azemi iz sela Begunce, opština Vitina, predsednik ogranka NPK u Vitini, Daut Džemajlji, isto iz sela Begunce, opština Vitina, koji je u tom periodu bio predsednik ogranka DPK u Vitini, Skenderbeg Hebibi iz sela Ljubište, opština Vitina, bivši podpredsednik ogranka DPK u Vitini, nakon čega je prešao u ABK i izabran za predsednika ogranka u Vitini, Emruš Azizi iz sela Smira, opština Vitina, Fadilj Jetiši iz sela Smira, opština Vitina, pripadnik Kosovske policijske službe (KPS), Izet Ramadani, tada na funkciji direktora „Elektro distribucije” u Vitini, koji je novčanim sredstvima ove firme finansirao nasilne proteste u Vitini, Džavit Haziri iz sela Podgorce, opština Vitina, član Narodnog pokreta Kosova (NPK) i predsednik Udruženja političkih zatvorenika u Vitini i njegov stric Rifat Haziri.

Značajnu ulogu su imali i: Hodža Maljići i Sinan Metulahu iz sela Gušica, opština Vitina, koji su kao pripadnici ŠIK-a, preko svoje mreže saradnika učestvovali u organizaciji martovskog pogroma Srba u ovoj opštini, kao i Heset Hiseni, Nazmi Sulja, Samet Dalipi, Musa Misin, Sabri Fetahi, Bardulj Fetahi, Visar Demiri, Nuhi Ibuš, Hajriz Jakupi, Ćemajlj Redžepi i dr.

U Gnjilanu su martovski pogrom organizovali: Ismalj Kurteši iz Gnjilana, Šaćir Šaćiri iz sela Depce, opština Preševo, koji živi u Gnjilanu, tada predsednik Udruženja veterana rata bivše OVK, Šaban

Musljiju, bivši pripadnik JNA, koji je službovao u Sarajevu, a za vreme delovanja OVK bio je portparol komandanta Hašima Tačija, Hajruš Kurta, komandant štaba bivše 363 brigade OVK, Memet Fejzulahu iz Ugljara, opština Gnjilane, tada aktivan pripadnik Kosovske policijske službe (KPS).

Veoma značajnu ulogu imali su i: Ismet Sulejmani, Redžep Alija, Haljilj Seljimi, Ahmet Daka, Dževdet Musliju, Gafur Sulja, Ljuljzim Kćiku, Muhamed Limani, Fejzula Avdilji, Esat Kadriji, Fatmir Krasnići, Daljuš Musliju, Zija Redžepi, Enver Veselji, Džafer Veselji, Šukri Šerifi, Ismailj Ibiši, Rafet Ibiši, Faik Jonuzi, Agmir Zejnulahu, Arben Hodža, Sabedin Kadriu, Musa Nazmi, Kuštrim Ramuši i Vulnet Imeri.

Takođe, učesnici nasilnih protesta i napada na Srbe bili su pripadnici grupe albanskih terorista sa juga Centralne Srbije, koju je okupio Muhamet Đemailji, zvani Robelj, u kojoj je bio i Špetim Bitići. Ova grupa bila je aktivna u delu grada oko pravoslavne crkve, a pre paljenja kuća, vršila je pljačkanje pokretne imovine. Pored toga, registrovano je i aktivno učešće u protestima Junuza Muslijua, Ljirima Jakupija, Ljuljzima Ibišija i Rahmana Šaćirija.

Na području Gnjilana je za vreme martovskog pogroma boravila ilegalna grupa Crni orlovi iz Kosovske Kamenice, kojom je rukovodio Iljaz Rulani, dok su njeni članovi: Mehmet Kalaba, Fisnik Krueziu, Agim Rulani, Haljilj Tosku, Besim Krueziu i Destan Kalaba, aktivno učestvovali u nasilju.

Pripadnici Kfora su početkom aprila 2004. godine u Gnjilanu uhapsili Saćipa Brahimija i Dželadina Salihija iz sela Mađere, opština Preševo, zbog sumnje da su u izvršili ubistvo Slobodana Perića.

U Uroševcu su martovski pogrom organizovali Nehat Mustafa, rodom sa područja opštine Vitina, koji živi u Uroševcu, Gzim Hadžimusa, rukovodilac ilegalne albanske službe bezbednosti – ŠIK u opštini Uroševac i Arijan Imeri, takođe iz Uroševca. Njihove aktivnosti su bile precizno definisane od strane Eljmija Rečice, zamenika šefa ŠIK-a, koji je za vreme pogroma bio lociran u Lipljanu sa svojim naoružanim grupama.

Tokom martovskog pogroma posebno je bila u funkciji koordinacija aktivnosti preko Obaveštajne službe (OS) Albanije, preko njihovog pripadnika Maksima Feraja iz Tirane, sa područnim rukovodiocima ŠIK-a u Uroševcu i na celoj teritoriji Kosova i Metohije. Aktivnu organizacionu ulogu imali su i Emruš Džemajlji, lider NPK-a, Imri Iljazi, komandant bivše tzv. IV zone OVK, bliska veza Emruša Džemajiljija, Amet Viši, bivši komandant brigade OVK u Uroševcu, Ćamilj Džemajilji, rođeni brat Emruša Džemajiljija, Gafur Bitići, Imer Gavazi, Remzi Hašani, Šemsi Kamenica, Iljber Topali, Nehat Mustafa, Ismet Sadiku, Suljejman Bitići, Đavit Zarići, Ćamil Šabani, Ljuljzim Aliu, Hazir Gaši, Ismailj Kurteši, Gani Mustafa, Nazmi Krasnići, Sahit Krasnići, Faik Haliti i Astrit Haliti.

U Kosovskoj Kamenici martovski pogrom su organizovali: Emin Krasnići, Bajram Drmaku, Begzat Sinani, Špejtim Krasnići, predsednik Udruženja veterana rata OVK, Raif Gaši, predsednik Udruženja invalida rata OVK, Enver Mavrići, Alji Hodža i Šefik Sadiku.

Pored njih, veoma aktivnu ulogu u rušenju, paljenju i zlostavljanju Srba imali su: Besnik Seljimi, zvani Žuća, koji je izvukao uz auta Jugoslava Savića iz sela Rečane, opština Kosovska Kamenica, koji je potom brutalno pretučen a zbog teških povreda je zbrinut u bolnici u Vranju, Edmond Kamberi, Fadilj Kečmezi, Nezir Kalaba, Ramadan Musliju, Mehmet Ljeci, Dželjalj Muljaj, Miljaim Ljimani, zvani komandant Đađi, Fljorim Ram, zvani komandant Ruši, Mefailj Selišta, Hevzi Pireva, Šurete Kastrati, predsednica ogranka NPOK-a za Kosovsku Kamenicu, Esat Krasnići, predsednik ogranka NPK-a za opštinu Kosovska Kamenica, Basri Sulejmani i dr.

Sutra: Obilić očišćen od Srba