Irci i Česi glasaju za EU nakon prednosti desničara u Holandiji

Glasači u Irskoj i Češkoj izlaze na birališta 7. juna, drugog dana maratonskih izbora za EU, nakon što je Holandija pokrenula glasanje sa jakim rezultatom krajnje desnice, piše Radio Slobodna Evropa.

Slobodarska partija holandskog euroskeptika protiv imigracija Gerta Vildersa mogla bi napredovati u novom Evropskom parlamentu, prema izlaznim anketama koje joj daju drugo mesto sa sedam osvojenih mesta.

Očekuje se da će to biti samo prvi u nizu uspeha krajnje desničarskih stranaka širom EU za koje ankete pokazuju da će dobiti četvrtinu od 720 mesta u Evropskom parlamentu.

Većina od 27 zemalja Evropske unije, uključujući moćne Nemačku i Francusku, održavaju glasanje u nedelju, 9. juna, sa ukupno 370 miliona ljudi koji imaju pravo glasa.

Glasanje dolazi u vrijeme velike geopolitičke nestabilnosti skoro dve i po godine nakon što je počela ruska agresija na Ukrajinu, uz upozorenja da Kremlj utiče na izbore kampanjom dezinformacija.

Krajnja desnica nastoji iskoristiti nezadovoljstvo među glasačima, umornim nizom kriza u proteklih pet godina od pandemije Kovida do posledica invazije Moskve.

Izgledi zaokreta udesno uznemirili su glavne grupacije u Evropskom parlamentu, konzervativnu Evropsku narodnu partiju i levičarske socijaliste i demokrate.

Oni su i dalje na putu da budu dva najveća bloka, ali sadašnja šefica Evropske komisije Ursula von der Leyen, koja dolazi iz EPP-a, možda će morati da dobije podršku dijela krajnje desnice kako bi osigurala drugi mandat.

U Holandiji, Vilders je svoju stranku već proglasio "najvećim pobednikom" dok je nastavio da "jaše na talasu" antiimigracionih osećanja nakon pobjede na nacionalnim izborima prošle godine.

Ali njegov glavni protivnik Frans Timermans, čiji je savez zelene i levice izgledao spreman da dobije osam mesta u Evropskom parlamentu, insistirao je na tome da bi snažni rezultati proevropskih stranaka poslali "važan signal".

Irska preuzima "dirigentsku palicu" na izborima 7. maja i po prvi put u evropskim izborima migracija i sistem azila su se pojavili kao vodeća pitanja.

Mnogi kandidati se takmiče na antiimigracionoj platformi, bilo kao nezavisni ili kao članovi raznih marginalnih nacionalističkih partija, koje su do sada imale ograničen uspjeh u glasačkim kutijama.

S obzirom na to da je oko 20 posto stanovništva rođeno izvan zemlje i da je rekordan broj tražilaca azila ove godine u Irskoj, antimigrantsko raspoloženje je eskaliralo.

Glavno pitanje ipak ostaje da li će desni centar Fine Gael premijera Simona Harisa osvojiti veći broj glasova od glavne opozicione stranke Sin Feinu, a lokalni izbori su takođe održani istog dana.

Podrška levičarsko-nacionalističkom Sin Feinu naglo je opala u posljednjih godinu dana, s njegovim progresivnim i promigracionim stavovima koji su izgledali u suprotnosti sa mnogim njegovim biračima iz radničke klase.

Na istoku, češki političari se suočavaju sa široko rasprostranjenom apatijom prema glasanju za EU, nakon što je zemlja imala drugi najniži odziv birača posljednji put 2019. godine od 28,72 posto.

Ankete su stavile centristički ANO pokret milijardera i bivšeg premijera Andreja Babiša na čelo, ispred koalicije desnog centra.

Strahovanje od ruskog mešanja poraslo je uoči glasanja nakon što su češke vlasti uništile web stranicu za koju se tvrdi da je bila oružje Kremlja za širenje ruske propagande.

Istraga o web stranici Glasa Evrope od tada se proširila na Belgiju, dom Evropskog parlamenta,  nakon navoda da taj medij plaća neke poslanike EU.

Tokom vikenda fokus izbora će se prebaciti na veće ekonomije EU, kako se budu otvarala biračka mesta.

Predviđa se da će Nacionalni front Marine Le Pen biti na prvom mestu u Francuskoj, kao i stranka premijerke Đorđe Meloni u Italiji i krajnje desničarski Fidesz mađarskog premijera Viktora Orbana.

U Nemačkoj, ekstremno desničarski AfD je drugi, iza opozicionih konzervativaca. U Austriji, krajnje desničarska Slobodarska partija izgleda na putu pobede.