Cefta - ku pikon dhe kush do ta rregullojë çatinë?

Si kryetare e Ceftës në vitin 2024, Serbia nesër do të presë një takim të posaçëm të Komitetit të Përbashkët, i cili pritet t'i japë dritën jeshile disa marrëveshjeve që janë rënë dakord, por që për shkak të mungesës së konsensusit kanë mbetur në pritje për një kohë të gjatë. Miratimi i këtyre vendimeve kërkon votën e të shtatë nënshkruesve aktualë të Marrëveshjes së Tregtisë së Lirë: e Shqipërisë, Bosnje-Hercegovinës, Maqedonisë së Veriut, Moldavisë, Malit të Zi, Serbisë dhe Kosovës, i cili u paraqit në Cefta përmes UNMIC-ut.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Ndër marrëveshjet që presin të hyjnë në fuqi janë, për shembull, vendimet për lehtësimin e tregtisë elektronike, për të drejtat e pronësisë intelektuale, shërbimet e agjencive turistike, protokolli shtesë 7, i cili është një mekanizëm për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve ndërmjet palëve...

“Takimi në Beograd i Komitetit të Përbashkët CEFTA në nivel ministror do të jetë një sukses më vete, sepse këto takime nuk mbahen prej disa vitesh për shkak të dallimeve të njohura mes Beogradit dhe Prishtinës. Jemi dëshmitarë të përpjekjeve shumë intensive të Berlinit që synojnë arritjen e një marrëveshjeje që do të siguronte zhbllokimin e funksionimit të Ceftës”, thotë për Kosovo online Nenad Gjurgjeviq, këshilltari i kryetarit të Odës Ekonomike të Serbisë.

Cefta është një treg me 20 milionë konsumatorë, dhe Gjurgjeviq thotë se kjo marrëveshje është e rëndësishme si për Serbinë ashtu edhe për gjithë rajonin dhe se partnerët më të mëdhenj tregtarë të Serbisë pas Bashkimit Evropian janë pikërisht ekonomia e marrëveshjes CEFTA.

Kujtojmë se Kosova në disa raste gjatë viteve të fundit ka kërkuar që të përfaqësohet në kuadër të Ceftës në mënyrë të pavarur, pa ndërmjetësimin e UNMIK-ut, i cili ka nënshkruar marrëveshjen CEFTA në emër të Kosovës në vitin 2006, por asnjëherë nuk ka pasur konsensus lidhur me këtë kërkesë. I dërguari i posaçëm gjerman për Ballkanin Perëndimor, Manuel Zaracin, së fundmi la të kuptohet se ndryshimet në këtë çështje janë të mundshme, duke i ofruar Kosovës një "paketë marrëveshjeje": të paraqitet në Cefta me yll, por të tërhiqet bllokada për hyrjen e mallrave serbe në Kosovë e vendosur në qershor 2023.

Sipas Gjurgjeviqit, dëmi i drejtpërdrejtë i ekonomisë serbe që i ka shkaktuar kjo bllokadë nga 14 qershori 2023 deri më 1 gusht 2024 ka qenë rreth 280 milionë euro.

Kryeministri i Kosovës, Albin Kurti, ka bërë të ditur dje se ndalesa për importin e mallrave serbe po hiqet, edhe pse vetëm në vendkalimin në Merdar, që sipas disa ekspertëve të ekonomisë mund të interpretohet se Prishtina ende po pengon qarkullimin e lirë të mallrave. Sigurisht, mbetet të shihet se çfarë do të ndodhë me pakon e Zaracin.

Gjurgjeviq thotë se ka disa opsione në lidhje me mënyrën e ardhshme të përfaqësimit të Kosovës në kuadër të Ceftës dhe rikujton se në procesin e Berlinit Kosova është paraqitur vetëm si Kosovë, ndërsa në të gjitha forumet tjera rajonale, përfshirë edhe dokumentet që rregullojnë anëtarësimin e Kosovës në Bashkimin Evropian, është paraqitur me yll dhe fusnotë.

“Do të shohim se çfarë marrëveshjeje minimale do të arrihet, por mendoj se thelbi është shumë më i rëndësishëm, pra se do të arrihet një marrëveshje. Shpresoj që pas kësaj të ketë një atmosferë më të mirë në trupat punues të Cefta-s dhe në përgjithësi në mesin e njerëzve që janë përgjegjës për zbatimin e kësaj marrëveshjeje, sepse kjo do të thotë shumë për kompanitë dhe bizneset tona, veçanërisht marrëveshjet në pritje që kanë të bëjnë me uljen e kostove dhe arritjen e efikasitetit, të cilat i përgatisin ata për anëtarësim në Bashkimin Evropian. Ka shumë gjëra pozitive, asnjë negative, dhe ne jemi bllokuar për katër vite për shkak të këtyre mosmarrëveshjeve politike”, thotë Gjurgjeviq.

Për shkak të bllokadës, thekson ai, kanë pësuar ekonomitë e të gjithë anëtarëve të Ceftës.

“Në Cefta vendimet merren unanimisht, kështu që shtatë anëtarë duhet të marrin një vendim, nëse nuk keni unanimitet, nuk keni vendime, edhe pse bien dakord në të gjitha komisionet teknike. Mund të thuhet se vetë Cefta si marrëveshje është në një farë mënyre e pjekur për reformë sepse shohim që kjo mënyrë funksionimi nuk është dëshmuar të jetë adekuate”, sipas bashkëbiseduesit tonë.

Analisti ekonomik nga Shkupi Abil Baush pret që nesër në Beograd në mbledhjen e Komitetit të Përbashkët të Ceftës të diskutohet për zhbllokimin e marrëveshjes Cefta, e cila është bllokuar për, siç thotë ai, konfliktin mes Serbisë dhe Serbisë dhe Kosova. Ai thekson se për këtë konflikt duhet gjetur zgjidhje afatgjata në mënyrën më të shpejtë dhe pa dhimbje, sepse nuk është vetëm Beogradi dhe Prishtina që janë në humbje, por i gjithë rajoni i Ballkanit Perëndimor.

“Megjithatë, ne jemi një vend i vogël dhe na duhet një treg i madh për të qenë konkurrues me tregjet evropiane. Prandaj u themelua Cefta. Dallimet mes vendeve dhe lidhja jocilësore me investimet kapitale dhe infrastrukturën na bëjnë ne si rajon të pambrojtur në të gjitha ato tregje”, thotë Baush për Kosovo online.

Ai tregon se nuk duhet lejuar që lojërat ditore politike të cenojnë Procesin e Berlinit dhe Ceftën siç është, si një proces i përbashkët i “futjes” së të gjitha vendeve për të qenë konkurrues në tregun e madh të BE-së.

I pyetur pse në vitet e kaluara Bashkimit Evropian nuk i interesonte heqja e bllokadës së Ceftës, por kjo po ndodh vetëm tani, Gjurgjeviq përgjigjet gjallërisht, se është e natyrshme që, kur dikujt i pikon çatia, atij i intereson më shumë zgjidhja e problemit sesa fqinjit të cilit nuk i pikon.

“Nëse nuk pyet dhe nuk e shtyn fqinjin, ai nuk do të marrë vetë iniciativën, është një gjë e ngjashme me Ballkanin Perëndimor dhe me BE-në. Gatishmëria u tregua sepse mekanizmat e Ceftës ishin inkorporuar në Planin e Veprimit për Tregun e Përbashkët Rajonal dhe çdo dokument që ka të bëjë me bashkëpunimin ekonomik rajonal përfshin edhe Ceftën si marrëveshje që është në fuqi. Nëpërmjet atyre dokumenteve shihet se i intereson, por ka edhe një burokratizim të tërë të procesit si nga Bashkimi Europian ashtu edhe nga pushteti vendor. Megjithatë, kur dikush me të vërtetë dëshiron të tregojë njëfarë suksesi, siç është tani Gjermania për shkak të dhjetëvjetorit të nisjes së Procesit të Berlinit, për ta është një motiv për ta riparuar atë çati, edhe pse nuk u pikon direkt”, përfundon Gjurgjeviq.