SHBA për kalimin e FSK në forcat e mbrojtjes territoriale: Çfarë do të ndodhë me planin e Prishtinës për formimin e ushtrisë?

Procesi i transformimit të Forcave të Sigurisë së Kosovës në ushtri ka filluar pesë vite më parë, me miratimin e një sërë ligjesh prej tre ligjesh që rregullojnë këtë çështje, edhe pse kjo bie në kundërshtim me dokumentet aktuale ndërkombëtare për Kosovën. NATO nuk e mbështet zyrtarisht këtë synim të Prishtinës, por disa shtete anëtare kanë vepruar ndryshe “në terren” në vitet e kaluara, kryesisht përmes trajnimeve, donacioneve të armëve dhe stërvitjeve të përbashkëta me anëtarët e FSK-së. Prandaj shtrohet pyetja, çfarë na thotë për këtë temë deklarata e fundit e ambasadorit amerikan në Prishtinë, Xhefri Hovenier, se “SHBA-ja mbështet kalimin e FSK-së në një forcë shumëkombëshe, profesionale të mbrojtjes territoriale”.

Bashkëbiseduesit e Kosovo Online e shohin deklaratën e Hovenierit si mesazh se nuk do të ketë ushtrinë e Kosovës, të paktën në një të ardhme të afërt.

Ish-shefi i Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë së Jugosllavisë dhe Ushtrisë së Serbisë dhe Malit të Zi, gjeneral Branko Krga, tregon për Kosovo Online se ndoshta nuk është rastësi që ambasadori Hovenier nuk ka përdorur termin “ushtri”, por “mbrojtje territoriale” kur foli për mbështetjen e SHBA-së për transformimin e FSK-së. Bashkëbiseduesi ynë i sheh edhe motivet politike të Hovenierit, por edhe arsyet ligjore dhe thelbësore, duke qenë se, siç thotë ai, statusi i Kosovës ende nuk është zgjidhur dhe dokumentet ndërkombëtare e pengojnë çështjen e formimit të ushtrisë së Kosovës, nga të cilat Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara është kyçe.

"Unë supozoj se Hovenier nuk e ka shmangur rastësisht përdorimin e fjalës ushtri, për të mos i futur një gisht në sy Beogradit dhe për të komplikuar më tej rrethanat, veçanërisht derisa vazhdojnë përpjekjet për normalizimin e marrëdhënieve midis Beogradit dhe Prishtinës. I gjithë ky proces, siç e kemi parë, është shumë delikate dhe kjo është edhe më shumë arsye për të mos theksuar diçka kundër së cilës është Serbia, dhe që është kundër ligjit dhe marrëveshjeve ndërkombëtare”, thotë Krga.

Ai tregon se mbrojtja territoriale është një nivel më i ulët se ushtria klasike, spas organizimit operacional, gatishmërisë dhe armatimit. Ai përkujton se në RSFJ deri në vitin 1991 forcat e armatosura përbëheshin nga Ushtrisë Popullore Jugosllave dhe mbrojtja territoriale, e cila ishte në varësi të shtabit në republikat jugosllave.

“Kur bëhet fjala për ushtrinë e Kosovës, duhet nisur nga dokumenti kyç që e rregullon atë çështje, që është Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, ku është e qartë se forca të tilla nuk duhet të ekzistojnë fare në Kosovë. Në Kosovë, KFOR-i është një forcë e armatosur që garanton sigurinë e të gjithë qytetarëve të Kosovës e Metohisë. Megjithatë, numri i KFOR-it është reduktuar dukshëm, ndoshta për shkak të kostove apo arsyeve të tjera. Në thelb, në vitet e kaluara, autoritetet e Prishtinës kanë ndërmarrë hap pas hapi në drejtimin e krijimit të paligjshëm të forcave të armatosura dhe ata kishin mbështetjen e shumicës së vendeve të NATO-s. SHBA-ja, natyrisht, niset nga fakti se e ka njohur Kosovën dhe Metohinë, e trajton atë si shtet dhe llogarit se nëse është një shtet, atëherë mund të ketë edhe atributet e një force të armatosur, të cilat shkojnë me çdo shtet.

Bashkëbiseduesi ynë beson gjithashtu se akrobacitë terminologjike nuk janë të rëndësishme nëse forcat e armatosura të Kosovës do të quhen “ushtri” apo “mbrojtje territoriale”, por kryesorja është nëse këto forca do të kenë armatim dhe pajisje dhe sa do të kenë, si do të organizohen dhe trajnohen.

"Forcat e mbrojtjes territoriale, si rregull, kanë një nivel më të ulët të armatimit dhe stërvitjes se ushtria klasike. Për shembull, ato mund të kenë forca ajrore, por më pak, në formën e helikopterëve të një lloji të caktuar, por jo avionë luftarakë siç ka ushtria”, shpjegon Krga.

Fakti që Hovenier deklaroi se SHBA-të e përkrahin transformimin e FSK-së në forca multietnike, sipas gjeneralit Krga, është një lloj manovre për të shmangur thelbin - nëse forca të tilla ligjërisht dhe politikisht lejohen të ekzistojnë fare.

“Nuk është e vështirë që ato forca të kenë, siç thotë Hovenier, karakter multietnik, mjafton të përfshihen disa serbë, boshnjakë dhe pjesëtarë të komuniteteve të tjera pakicë, dhe me këtë, Prishtina dhe aleatët e tyre do të munden për të bërë argumentin e multietnicitetit. Por fakti që këto forca mund të jenë multietnike nuk i përgjigjet pyetjes kyçe - a lejohet të ekzistojnë fare sipas dokumenteve përkatëse ndërkombëtare apo jo", tha ai.

Krga thekson se “rampa” për ushtrinë e Kosovës nuk është vetëm Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, por edhe Kushtetuta e Kosovës, të cilës, sipas bashkëbiseduesit tonë, Albin Kurti vazhdimisht i referohet kur refuzon të formojë Bashkësinë e Komunave Serbe.

Gjegjësisht, Kushtetuta aktuale e Kosovës nuk e parasheh ushtrinë dhe që të zbatohen ndryshime të tilla në aktin më të lartë ligjor, është e nevojshme që ato të mbështeten në parlament nga dy të tretat e deputetëve, përfshirë dy të tretat të deputetëve të pakicave, të cilët kanë mandate të garantuara në Kuvend. Pra, thotë Krga, formimi i ushtrisë së Kosovës nuk mund të bëhet pa serbët.

Presidenti i Forumit të Sigurisë Euroaziatike, gjenerali në pension Mitar Kovaç, gjithashtu beson se Hovenier e përdori termin "mbrojtje territoriale" për arsye ligjore, por edhe për një moment të ndjeshëm politik dhe të sigurisë.

“Kur autoritetet e të ashtuquajturit shtet i Kosovës njoftuan se po fillonin formimin e ushtrisë, Amerika ishte ndër të parat që njoftoi se nuk ishte koha për këtë, sepse çështja e statusit të Kosovës e Kosovës nuk kishte zgjidhur. Mesazhi i Hovenierit në këtë kuptim mund të interpretohet se ende nuk është koha. Veçanërisht mendoj se SHBA nuk dëshiron të rrezikojë procesin e negociatave ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës në këtë moment", thotë Kovaç.

Ai, megjithatë, shton se qëndrimet aktuale të SHBA-ve nuk do të thotë se në një moment ata nuk do të fillojnë me shpejtësi rrethimin e ushtrisë së Kosovës.

“Ishte Amerika ajo që në një kohë dha udhëzimin për të vazhduar me ndërtimin e të ashtuquajturave forca të sigurisë së Kosovës. Gjithashtu dha udhëzime që anëtarët kryesorë të NATO-s, si dhe të tjerët që dëshirojnë, t'i dhurojnë pajisje të ndryshme luftarake Prishtinës dhe të trajnojnë njësitë e tyre. Qëllimi është që një ditë të jenë në një nivel të tillë trajnimi dhe gatishmërie që të mund të përmbushin detyrat që i përmbush ushtria e çdo vendi. Qëllimi tjetër është që Kosova të anëtarësohet në NATO", përfundon Kovaç.

Në dhjetor të vitit 2018, Kuvendi i Kosovës miratoi tre ligje që kanë të bëjnë me transformimin e Forcave të Sigurisë së Kosovës në Ushtri të Kosovës – Ligjin për Ministrinë e Mbrojtjes, Ligjin për Forcat e Sigurisë së Kosovës dhe Ligjin për Shërbimin në Forcat e Sigurisë së Kosovës. Javën e kaluar, qeveria e Prishtinës miratoi projektligjin për krijimin e një agjencie të inteligjencës ushtarake. Në vitet e kaluara buxhetet për Ministrinë e Mbrojtjes dhe FSK-në janë rritur vazhdimisht, kështu që për këtë vit pritet të arrijnë në 123 milionë euro.
FSK aktualisht nuk ka armë të rënda, as helikopterë apo aeroplanë. Sa i përket armëve, ato kanë pushkë automatike, snajperë, granata dore, automjete të blinduara më të vogla, kryesisht të prodhimit amerikan. Në dispozicion të tyre janë transportuesit e blinduar “Otokar Kobra 17”, Land Rover, Hummer. Edhe pse është planifikuar që përbërja e rregullt e FSK të ketë rreth 5000 anëtarë dhe 3000 rezervistë të tjerë, ato përbërje ende nuk janë plotësuar.