Çfarë e porositi ambasadori Hill: A SHBA po ndryshon qasjen ndaj bombardimit të Serbisë?

Kur u ul në aeroportin e Beogradit rreth një vit më parë, fjalët e para të ambasadorit amerikan Kristofer Hill ishin se ai duhet të mësojë shumë dhe të dëgjojë me kujdes për të kuptuar se çfarë po ndodh sot në Serbi. Në përvjetorin e fillimit të agresionit të NATO-s pak ditë më parë, Hill e lidhi bombardimin e RF të Jugosllavisë me dështimin e diplomacisë dhe u shpreh ngushëllimet e sinqerta familjeve të viktimave. E ndërsa në Prishtinë këtë e interpretojnë si “tradhti” të Hillit, bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se është shumë herët që fjalët e ambasadorit të lexohen në Beograd si njoftim për ndryshim të qasjes së SHBA-së ndaj bombardimeve dhe politikës ndaj Serbisë.

Çfarë e porositi në të vërtetë ambasadori Hill?

Të premten, më 24 mars, në përvjetorin e bombardimeve, ambasadori amerikan tha se "ia kushtoi jetën diplomacisë - gjetja e zgjidhjeve diplomatike për problemet në dukje të pazgjidhshme" dhe se "gjatë karrierës së tij ai mësoi se diplomacia ndonjëherë dështon, dhe kur kjo ndodh, rezultatet mund të jenë tragjike."

“Shpreh ngushëllimet e mia personale për familjet e atyre që humbën jetën gjatë luftërave të viteve '90, përfshirë edhe si rezultat i fushatës ajrore të NATO-s. E di që populli serb nuk do ta harrojë kurrë atë kohë të tmerrshme, e as nuk duhet ta harrojë. Populli i Serbisë nuk mund ta shtypë dhimbjen e tij, por besoj se ka forcë të mjaftueshme për të shtypur indinjatën e tyre. Përkushtimi i SHBA-së për partneritetin tonë me Serbinë është i palëkundur, si dhe përkushtimin tonë për demokraci. Së bashku mund të ndërtojmë një të ardhme më të mirë, të cilën populli serb e meriton dhe e dëshiron për brezat e ardhshëm”, tha Hill.

Këto mesazhe u pritën me habi si në Beograd ashtu edhe në Prishtinë, natyrisht nga dy këndvështrime të ndryshme.

Një surprizë pozitive pasoi në Beograd sepse deklarata të tilla nuk priten nga dikush që erdhi në Serbi si përfaqësues i "diplomacisë buldozer" të SHBA-së, i cili, si i dërguar i posaçëm i Uashingtonit, luajti një nga rolet kryesore në negociatat për Kosovën në 1998 dhe në muajt menjëherë para bombardimeve në 1999.

Në anën tjetër, në Prishtinë po protestojnë me dhunë. Madje, Donjeta Miftari, këshilltarja e presidentes së Kosovës, Vjosa Osmani, ka akuzuar Hillin se “po përpiqet të rishkruajë historinë për ta rikthyer Serbinë në rrugën e duhur”. Miftari tha se ndërhyrja e NATO-s nuk ishte rezultat i “dështimit të diplomacisë”, por tha se bombardimi ishte “reagim ndaj veprimeve të autoriteteve të atëhershme serbe në Kosovë”.

Ish-ambasadori i RFJ-së dhe Serbisë në Uashington, Ivan Vujaçiq, thotë për Kosovo online se nuk mund ta marrë me mend se çfarë ndjen personalisht Hill për bombardimin, nëse kjo deklaratë e tij mund të jetë shprehje e një lloj pendimi për gjithçka që ka ndodhur, por beson se deklarata e diplomatit amerikan nuk tregon një kthesë radikale dhe ndryshim në politikën amerikane, jo vetëm ndaj njërës prej çështjeve më të dhimbshme në marrëdhëniet mes dy vendeve – bombardimeve, por ndaj Serbisë në përgjithësi.

“E shoh deklaratën e Hillit si një gjest njerëzor, i vjen keq që ka ardhur deri këtu, me mesazhin se duhet të shikojmë nga e ardhmja. Kjo është pak a shumë ajo që kanë thënë vitet e fundit diplomatët amerikanë dhe perëndimorë. Nëse ata personalisht pendohen diku për diçka, sigurisht që nuk do të demonstrohet në formën e një deklarate zyrtare. Rasti i njoftimit të Hillit ishte përvjetori i bombardimeve dhe mendoj se ai u përpoq të qetësonte sa mundi inatin ndaj Amerikës duke shprehur keqardhjen e përgjithshme që ndodhi”, thotë Vujaçiq.

Vujaçiq i sheh deklaratat e Hillit si një mesazh se duhet të shikojmë nga e ardhmja.

"Hill nuk është një njeri i painformuar, ai e di shumë mirë se si ndihen njerëzit në Serbi. Unë mendoj se ai donte t'i kthente gjërat drejt së ardhmes, ashtu si tani, me një qasje njerëzore, me një deklaratë keqardhjeje, ai donte të shprehte një pjesë të ndjeshmërisë së tij për atë që kaloi populli serb”, thotë Vujaçiq.

Bashkëbiseduesi ynë na kujton se Hill nuk është i vetmi diplomat amerikan që ka shprehur ngushëllime për familjet e viktimave të bombardimeve të NATO-s dhe as pas kësaj, thotë Vujaçiq, nuk ka pasur ndonjë ndryshim rrënjësor në politikën amerikane ndaj Serbisë.

Kështu, për shembull, në vitin 2018, ambasadori amerikan Kajll Skot shprehu ngushëllimet e tij për familjet e atyre që vdiqën në luftërat e viteve '90, përfshirë ata që vdiqën në sulmet ajrore të forcave të NATO-s në vitin 1999. Duhet pranuar se këtë e bëri jo në përvjetorin e bombardimeve, por me rastin e përkujtimit të 100 vjetorit të përfundimit të Luftës së Parë Botërore. Më pas ai tha se “SHBA-të e shohin atë periudhë si një devijim të momentit nga rruga e kahershme e aleancës dhe miqësisë mes vendeve tona”.

Sa i përket reagimeve nga Prishtina, ku deklarata e ambasadorit Hill për përvjetorin e bombardimit u prit negativisht, Ivan Vujaçiq thotë se nuk është i befasuar.

“Është ende një temë e dhimbshme për serbët dhe shqiptarët dhe gjithmonë do të ketë reagime pozitive dhe negative nga të dyja palët, pavarësisht se çfarë thonë diplomatët”, thotë Vujaçiq.

Ish-shefi i diplomacisë jugosllave, Zhivadin Jovanoviq, i cili e mbajti këtë pozicion gjatë rolit aktiv të Hillit në negociatat për Kosovën, thotë për Kosovao online se atëherë, si edhe tani, SHBA-të kishin fjalën kryesore për Kosovën, ndërsa BE-ja vetëm i jep formë dhe formë dialogut.

“Ajo që tha Hill në përvjetorin e bombardimeve sigurisht që ka një rëndësi, por është e pamjaftueshme e definuar për t'u interpretuar si një ndryshim në politikën amerikane. Ky mund të jetë një ndryshim në taktikat e Uashingtonit ndaj Beogradit, por do të ishte jashtëzakonisht e rrezikshme për Serbinë të nxjerrë ndonjë përfundim më të përhershëm prej tij. Deklarata e Hill, për një, është larg nga një kërkim falje për bombardimin. Një gjë e tillë, për mendimin tim, do të ishte një surprizë. Në këtë mënyrë, mund të thuhet se Hill përdori një formulim diplomatik që përpiqet të pasqyrojë disa të vërteta, fakte, megjithatë, është larg nga baza për të konkluduar se ka ndonjë ndryshim apo kthesë në politikën amerikane. Një përfundim i tillë kërkon më shumë kohë dhe durim, dhe kjo mund të vlerësohet vetëm në bazë të hapave të mëtejshëm të ndërmarrë nga SHBA-të drejt çështjes së Kosovës dhe Republikës Sërpska dhe çështje të tjera jetësore të Serbisë dhe popullit serb në Ballkan”, thotë Jovanoviq.

Ai thotë se Hillin e ka pasur rastin të takohet personalisht gjatë negociatave për Kosovën dhe Metohinë në vitet e 90-tas, sepse së bashku morën pjesë në shumë mbledhje që mbaheshin në atë kohë.

“Hill është një profesionist i lartë diplomatik, i cili me ndërgjegje ekzekuton dhe zbaton strategjinë e SHBA-së kur bëhet fjalë për marrëdhëniet me Serbinë, por edhe me Ballkanin. Ai ishte ambasador në Shqipëri, Maqedoninë e Veriut. Ai ishte një bashkëpunëtor i ngushtë i Riçard Holbrukut, i dërguari personal i Presidentit të atëhershëm të SHBA Bill Klinton. Më vonë, Hill-it iu dha roli i të qenit de facto lider i trojkës negociuese në Rambuje, e cila përfshinte gjithashtu ambasadorin rus Boris Majorski dhe Volfgang Petriç në emër të BE-së. Qëndrimi i Hillit në atë kohë ishte përcaktuar nga strategjia e SHBA-së dhe NATO-s, përkatësisht vendosja e dominimit të tyre në Ballkan dhe zgjerimi drejt Rusisë. Hill ka folur publikisht disa herë, se qëllimi i SHBA-së ishte vendosja e trupave të NATO-s në Ballkan dhe se ky ishte një nga qëllimet e agresioneve të vitit 1999”, thotë Jovanoviq.

Ai tregon në mënyrë të veçantë pjesën e deklaratës së Hill-it ku ambasadori amerikan përmend dështimin e diplomacisë.

“Hill ka të drejtë kur thotë se ishte një dështim i diplomacisë. Por ai është i paqartë dhe nuk thotë diplomacia e kujt. Ai nuk e thotë hapur se është një dështim i diplomacisë perëndimore dhe amerikane. Duhet, e përsëris, ta lëmë kohën të tregojë nëse ka zhvillime pozitive në politikën amerikane ndaj Serbisë. Kjo është mirë që tha Hill, por shumë para tij e kanë thënë të njëjtën gjë”, thotë Jovanoviq.

Analisti nga Prishtina, Gazmir Raci, thotë për Kosovo online se deklarata e Hillit është befasuese, por ai nuk sheh ndryshim në qëndrimin e SHBA-së ndaj bombardimeve.

“Meqenëse Hill është ambasador në Serbi, supozoj se me këtë deklaratë ai donte të ulte sadopak tensionet. Deklarata e Hillit është befasuese dhe lind pyetja se pse është dhënë në këtë moment të veçantë. Por, mendoj se mesazhi kishte për qëllim të hapë më tej shanset për paqe dhe stabilitet, veçanërisht pas marrëveshjeve të fundit në Ohër për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës”, thotë Raci.