Raporti i Departamentit të Shtetit për Kosovën: Uashingtoni është për herë të parë hapur i zhgënjyer me gjendjen e të drejtave të njeriut

Në Raportin e Departamentit të Shtetit për të Drejtat e Njeriut në Kosovë për vitin 2022, administrata amerikane ka shprehur zhgënjimin, duke përmendur si dukuri shqetësuese shembuj të arrestimeve të serbëve, shpronësimit të tokave në veri të Kosovës, krimeve dhe kërcënimeve ndaj pakicave etnike. Sipas Uashingtonit, shkaku i një situatë të tillë është korrupsioni dhe joefikasiteti i gjyqësorit. Hulumtuesi i lartë në OJQ “Aktiv” Igor Markoviq thotë për Kosovo Online se raporti i SHBA-së është shumë më i rreptë ndaj institucioneve të Kosovës se në vitet e kaluara, ndërsa analisti Blerim Burjani beson se ai nuk i referohet drejtpërdrejt institucioneve të Kosovës.

“Problemet vazhdojnë të jenë paraburgimet e gjata, mesatarisht gjashtë muaj, para dhe gjatë procedurave gjyqësore”, thuhet ndër të tjera në Raportin për të Drejtat e Njeriut në Kosovë.

Po ashtu, thuhet se liderët e serbëve nga Kosova kanë shprehur shqetësimin për paraburgimin i gjatë për dy personat që u arrestuan në dhjetor të vitit 2021 nën akuzën e korrupsionit, për të cilën parashihet dënimi nga një deri në pesë vjet. Raporti trajton edhe çështjen e shpronësimit të tokave në veri të Kosovës, ku thuhet se serbët janë jashtëzakonisht të shqetësuar për vendimin e Qeverisë së Kosovës për konfiskimin e tokës së tyre.

Opozita në Prishtinë ka reaguar ndaj vlerësimit se ka korrupsion të rëndë dhe mosndëshkim në Qeverinë e Kosovës, duke theksuar se termi “zhgënjim” në politikë është “fjalë e vështirë”, ndërsa Kryeministri i Kosovës Albin Kurti tha se do të merret “seriozisht me gjetjet e raportit”.

Igor Markoviq nga OJQ-ja “Aktiv” vlerëson se raporti i Departamentit të Shtetit përmban informacione kyçe për serbët në Kosovë.

“Ndryshe nga vitet e kaluara, raporti i Departamentit të Shtetit për vitin 2022 është shumë më i ashpër dhe më kritik ndaj institucioneve të Kosovës kur bëhet fjalë për respektimin e të drejtave të njeriut. Kur bëhet fjalë për të drejtat, problemet dhe sfidat me të cilat ballafaqohen serbët e Kosovës, raporti për vitin 2022 përfshin në mënyrë taksativ informacione kyç në lidhje me këtë komunitet. Nga personat e zhvendosur brenda vendit, problemet me aksesin në pronën private, procesi i kthimit, situata e sigurisë, aksesi në informacione dhe dokumente, deri te të drejtat e gjuhës. Duket se hapësira dhe vëmendja që i kushtohet serbëve e Kosovës në këtë raport është rritur dukshëm në krahasim me raportet e mëparshme”, tha Markoviq.

Siç shton Markoviq, nga të gjitha problemet e përmendura, më problematik është ambienti i sigurisë në të cilin jetojnë pjesëtarët e komunitetit serb në Kosovë.

“Siç thuhet në vetë raportin, numri i incidenteve në zonat e banuara me serb është rritur dukshëm, sidomos pas hyrjes së Njësive Speciale të Policisë së Kosovës në veri të Kosovës. Është shumë e rëndësishme që raporti ka konstatuar pakënaqësi të qytetarët për shkak të keqtrajtimit të rregullt dhe të paprovokuar nga anëtarët e Njësive Speciale të Policisë së Kosovës. Ajo që ky raport për fat të keq ka arritur të bëjë është riciklimi i pretendimit të autoriteteve të Prishtinës se anëtarët e NSPK-së janë të pranishëm në veri për të ruajtur një mjedis të sigurt për serbët e Kosovës, që është thelbësisht larg së vërtetës”, tha Markoviq.

Markoviq gjithashtu thekson se për të tretin vit radhazi, raporti citon raportet e OJQ-së "Aktiv" për incidentet e sigurisë që kanë ndodhur në zonat e banuara me serbë gjatë viteve të fundit.

“Në këtë raport përmendet vetëm raporti gjashtëmujor për vitin 2022 dhe shifra prej 51 incidentesh në periudhën janar-qershor, ndërkohë që sipas hulumtimit të kësaj organizate deri në fund të dhjetorit ka shkuar në gjithsej 86 incidente: dëmtim dhe vjedhja e objekteve fetare dhe pronës së KOS-it (24), dëmtime, rrahje dhe grabitje të familjeve (19), grafitë provokativ (16), sulme fizike (11), vjedhje dhe dëmtim të pasurisë së luajtshme private (9), vjedhje dhe dëmtim të pronave të institucioneve publike (7)”, tha Markoviq.

Sipas fjalëve të tij, pakënaqësia e Uashingtonit me qeverinë aktuale në Prishtinë në vitin e fundit shkon përtej fjalorit dhe performancës së zakonshme diplomatike.

"Kritika e drejtuar ndaj Albin Kurtit dhe qeverisë së tij mund të quhet precedent, sepse asnjë qeveri apo lider politik në Kosovë nuk ka qenë shënjestër i kaq shumë kritikave nga Uashingtoni. Duket se Kurti në njëfarë mënyre theu "tabunë e bindjes së pakushtëzuar" ndaj politikës amerikane e cila në tre dekadat e fundit vlente për politikanët dhe liderët e kombësisë shqiptare”, shtoi Markoviq.

Siç doli, sistemi gjyqësor në Kosovë është nën ndikim të madh politik dhe nga këndvështrimi i serbëve nga Kosova, është tërësisht i kthyer kundër atij komuniteti.

“Sistemi gjyqësor në Kosovë sigurisht që është nën ndikim të madh politik, dhe nuk ka arritur pavarësinë dhe funksionalitetin e plotë. Nga këndvështrimi i komunitetit serb, sistemi gjyqësor në Kosovë është tërësisht i kthyer kundër pjesëtarëve të këtij komuniteti, përmes mënyrës së nxjerrjes së vendimeve gjyqësore dhe për shkak të numrit të madh të problemeve procedurale në proceset në të cilat marrin pjesë serbët. Mungesa dhe vonesa e përkthimeve në gjuhën serbe, me gojë dhe me shkrim, gjatë procedurave gjyqësore, interpretimi arbitrar i kornizës ligjore dhe dispozitave penale dhe afatet, janë vetëm disa nga problemet. Përveç kësaj, arrestimet e paligjshme dhe mbajtja e pjesëtarëve të nacionalitetit serb, shpeshherë pa bazë ligjore, të cilat kthehen në problem sistematik, tregon se serbët e Kosovës janë praktikisht në mëshira e arbitraritetit të vendimmarrjes si në gjyqësor ashtu edhe në të gjitha institucionet tjera në Kosovë. Është skandaloze që vitet e fundit jemi dëshmitarë të ndalimeve gjithnjë e më të shpeshta të personave të nacionalitetit serb pa shpjegim, arsyet dhe bazat ligjore. Në mungesë të bazës ligjore për mbajtjen apo fillimin e procesit, autoritetet gjyqësore gjithnjë e më shumë po synojnë “hartën” e krimeve të supozuara të luftës, e cila automatikisht krijon mbështetje në opinionin kosovar-shqiptar për zhvillimin e procesit kundër të arrestuarve, edhe pa e nisur procesin”, tha Markoviq.

Sipas tij, Raporti nuk do të ketë ndonjë efekt të veçantë në situatën politike në Prishtinë, por është tregues i marrëdhënieve që do të kenë faktorët ndërkombëtarë në muajt e ardhshëm në ushtrimin e presionit ndaj Prishtinës.

“Jo vetëm në sferën e normalizimit të marrëdhënieve me Beogradin, por edhe në zgjidhjen e problemeve dhe mangësive institucionale dhe sistematike, për të cilat Kurti dhe Vetëvendosje në fakt morën mbështetje: lufta kundër korrupsionit, funksionalizimi i sistemit shëndetësor, forcimi i institucioneve. Nëse nuk fillohet këtë vit me formimin e Bashkësisë së Komunave me Shumicë Serbe (BKS), mund të presim një thellim të ndjeshëm të krizës politike në Kosovë dhe një dobësim të ndjeshëm të pozitës negociatore të Kurtit dhe rrjedhimisht mbështetje për Vetëvendosjen e tij”, përfundoi Markoviq.

Nga ana tjetër, analisti kosovar Blerim Burjani beson se raporti i Departamentit të Shtetit është analizë e ngjarjes në tërësi dhe se kritikat e SHBA-së nuk i drejtohen institucioneve të Kosovës. Burjani ka shtuar se Serbia po e destabilizon Kosovën.

"Kushdo që shkel rendin e punës, Kushtetutën dhe ligjet duhet të mbajë përgjegjësi në gjykatë, kjo vlen edhe për shqiptarët dhe serbët, por edhe për qytetarët e tjerë. Në Kosovë kur është fjala për serbët dominon marketingu politik nga Serbia. Bandat kriminale në veri janë të lidhur me mafien dhe politikanët serbë. Atje duhet të punojmë që serbët të kthehen në institucione, por nuk mendoj se janë të lirë të pranojnë shtetin e Kosovës”, tha Burjani.

Sipas Burjanit, edhe nëse formohet BKS, në Kosovë nuk do të ketë paqe derisa të bëhet anëtare e NATO-s.

"Hapi i parë i Serbisë është destabilizimi i Kosovës. Perëndimi dëshiron BKS-në dhe kjo është linja e fundit për Serbinë dhe në këmbim duhet ta njohë Kosovën", ka theksuar Burjani, duke shtuar se Serbia do të vuajë pasojat nëse nuk e pranon.