Thyerja e mitit për UÇK-në: Fillimi i gjyqit të Hashim Thaçit dhe komandantëve të tjerë

Në Gjykatën Speciale në Hagë nesër do të fillojë gjykimi i ish-udhëheqësve të UÇK-së, Hashim Thaçi, Kadri Veseli, Jakup Krasniqi dhe Rexhep Selimi – proces që sipas analistëve do të jetë i rëndësishëm si për drejtësinë ndërkombëtare ashtu edhe për mbarë rajonin.

Katër udhëheqës të UÇK-së u sollën para Gjykatës Speciale nën akuzat për krime lufte dhe krime kundër njerëzimit në vitet 1998 dhe 1999. Përderisa familjet e atyre që për vrasjet dhe zhdukjet i ngarkohen Thaçit, Veselit, Krasniqit dhe Selimit presin që drejtësia të vihet në vend, si dhe një pjesë e madhe e publikut botëror, në Kosovë këta “katërshja të Hagës” njihet për “çlirimin e Kosovë”, dhe emrat e tyre festohen si heroikë.

Miti i UÇK-së tek shqiptarët në Kosovë është aq i fortë sa që për sot, një ditë para fillimit të gjykimit, në Prishtinë është caktuar “Marshimi për Drejtësi”, në shenjë solidariteti me krerët e UÇK-së në Hagë.

Pyetja mbetet nëse gjyqi mund ta lëkundë atë mit, me vendime fajësie, të cilat sipas analistëve mund të priten në fund të procesit, i cili sipas të gjitha llogarive do të jetë i gjatë.

Avokati Millan Antonijeviq thotë për Kosovo online se fillimi i gjykimit është një hap i rëndësishëm, se për të janë duke u punuar me vite dhe se prokuroria, me sa duket, nga ana e saj e ka “ndërtuar” aktakuzën në mënyrë të detajuar.

“Nuk kam asnjë arsye të dyshoj se Haga do të zhvillojë procedura që do të hapin shumë pyetje. Mendoj se gjithçka që ndodhi para Tribunalit të Hagës hodhi vërtetë hije drejtësisë ndërkombëtare dhe kjo procedurë, e cila tani po fillon para Gjykatës Speciale në Hagë, do të mund të çojë në faktin se krimet e kryera nga UÇK-ja do të diskutohen hapur, të gjejnë prova mjaft të forta që në fund të kemi dënim”, është i bindur Antonijeviq.

Antonijeviq thekson se nuk duhet të ketë rëndësi kombëtare në gjykimet për krime lufte, por vetëm faji personal dhe individual i secilit prej atyre që janë para gjykatës.

“Ka pasur një krim, kemi viktima, viktima serbe për të cilat nuk u fol shumë, si dhe viktima shqiptare, ata që nuk donin të bashkëpunonin me UÇK-në. E gjithë kjo është arsyeja pse kjo procedurë është shumë e rëndësishme për drejtësinë ndërkombëtare, por edhe për gjithë rajonin”, tha Antonijeviq.

Gjykimi, shton ai, duhet të jetë i plotë, prandaj duhet të zgjasë shumë vite, duke qenë se pas shkallës së parë vijon procedura e ankimit. Por ai thekson se është shumë më e rëndësishme që çështja të jetë e plotë dhe e kryer mirë, sesa vetë shpejtësia e procedurës.

“Ka më shumë se 20 vjet që presim drejtësi këtu, kështu që shpejtësia është më pak e rëndësishme këtu”, tha Antonijeviq.

I pyetur se cili do të jetë reagimi pas gjykimit, Antonijeviq thekson se e vërteta për gjithçka që ndodhi në ish-Jugosllavi, veçanërisht midis Kosovës dhe Serbisë, është shumë e rëndësishme për vendosjen e besimit të ri dhe marrëdhënieve më të mira që jemi duke pritur kaq shumë dekada.

“Populli, si në Serbi ashtu edhe në Kosovë, meriton të vërtetën e plotë, si dhe respektin për viktimat, të cilat nuk do të përçmuan aspak. Jo për të bërë tregti me shifra, por për t'u besuar realisht organizatave që bënin lista të detajuara të viktimave, fatet individuale, sepse kjo është pasojë e konfliktit të viteve '90. Çdo viktimë meriton të drejta dhe drejtësi”, tha Antonijeviq.

Në këtë kuptim, ai shton se duhet përshëndetur pjesa e Marrëveshjes së Ohrit që ka të bëjë me gjetjen dhe përcaktimin e fatit të viktimave që vdiqën në Kosovë. Kjo, thotë ai, është shumë e rëndësishme për Serbinë, sepse dihet se sa të pagjetur ka dhe sa e rëndësishme është për të gjitha familjet që ende janë në kërkim të të dashurit të tyre.

I pyetur nëse do të ketë prova të mjaftueshme për të akuzuar liderët e UÇK-së për krime në “Shtëpinë e Verdhë”, Antonijeviq thotë se është herët të flitet për këtë, por se ka indikacione me të cilat gjykata mund të merret.

“Ne do të monitorojmë gjithçka me kujdes. Ne kemi lexuar raportin e Dik Martit, në të vërtetë ka mjaft indikacione që kjo gjykatë do të merret seriozisht me të. Është një nga çështjet e rëndësishme si për Serbinë ashtu edhe për Kosovën dhe për marrëdhëniet mes Beogradit dhe Prishtinës”, tha Antonijeviq.

Kryetari i Amës së Shiqptarëve, Demo Berisha, shprehet i bindur se Prokuroria nuk do të kishte hyrë në këtë procedurë nëse nuk do të kishte prova të mjaftueshëm materiale që ishin mbledhur prej shumë vitesh.

“Dikur kam komentuar se Thaçi, Veseli, Krasniqi dhe Selimi si radhë të parë të kryetarëve, udhëheqës të UÇK-së do të marrin dënime jashtëzakonisht të mëdha, sepse ka prova materiale të mjaftueshme. Këtë mund ta shihnim te njerëzit më pak të përgjegjshëm, si Mustafa, e edhe tani kur ka filluar gjyqi i Shalës. Shihet se sfondi i prokurorisë është jashtëzakonisht cilësor. Besoj se do të shërbejë edhe aktgjykimi i shpallur para disa muajsh ndaj Mustafës. Besoj se kanë prova të mjaftueshme materiale për atë që ka ndodhur pikërisht para fillimit të luftës, në fund të viteve 1998/1999 dhe për çfarë u akuzuan në vitin 2000, sepse aty është përgjegjësia më e madhe e tyre dhe ndaj shqiptarëve që atëherë funksiononin në sistemin serb”, tha Berisha për Kosovo online.

Ai shton se dënimi do të varet nga “fjala e gjallë”, pra nga deklaratat e dëshmitarëve.

“Arritën të ruanin dëshmitarët dhe ata njerëz që mbijetuan do të luajnë një rol kyç në gjykimin. Le të besojmë se në fund do të ketë një vendim fajësie dhe do të jetë një nga më të rëndat. Me këtë do të futen në atë që u përpoqën të shmangnin, që është përgjegjësi për Shtëpinë e Verdhë”, tha Berisha.

Ai pret që gjyqi të zgjasë të paktën nga tre deri në pesë vjet deri në vendimin e parë, me kohë shtesë që ai të marrë formë të prerë, ndoshta shtatë vjet në total.

“Aktgjykimi do të ketë ndikim, sepse tani është dëshmuar se gjithçka që po ndodhte në Kosovë kishte dy qëllime – njëri është ai që paraqitet si çlirim nga serbët, dhe tjetri është gjithçka që ka të bëjë me pasurimin e tyre personal dhe mirëqenien që krijuan sa ishin në pushtet”, tha Berisha.

I pyetur se si do të pritet aktgjykimi nga opinioni në Kosovë, ai thotë se sigurisht që do të ketë turbulenca, me komente të ndryshme.

“Pavarësisht dënimit që do të marrin, drejtësia nuk do të vendoset plotësisht, sepse kam parasysh edhe 1617 persona të tjerë që janë në kërkim. Janë gjithashtu 10 lokacione të identifikuara që besohet se janë ende të paeksploruara dhe besohet se përmbajnë kufoma serbe dhe shqiptare. Do të ketë ndarje, por shumica do të jetë në anën e drejtësisë, ndërsa një pjesë do të konsiderojë se janë atje padrejtësisht, siç është situata tani”, vuri në dukje Berisha.

Ndryshe, profesori i së Drejtës Kushtetuese në Kosovë, Afrim Hoti, beson se gjykimi i Thaçit dhe ish-komandantëve të tjerë të UÇK-së është një përpjekje për të barazuar të dyja palët gjatë luftës në Kosovë.

“Me sa di unë, gjithçka është organizuar pas raportit të Dik Martit në Këshillin e Evropës, pavarësisht se nuk ka asnjë të dhënë për të. Ishte një raport i sponsorizuar nga pala ruse dhe me atë raport tashmë janë formuar Dhomat Speciale”, tha Hoti për Kosovo online.

Ai thekson se asnjë aktgjykim i Gjykatës Speciale nuk do të ketë asnjë efekt për ish-pjesëtarët e UÇK-së.

“Ishte një organizatë ushtarake që së bashku me vendet perëndimore – BE-në dhe SHBA-në, luftuan kundër regjimit të Millosheviqit për të drejtat e njeriut dhe demokratizim”, thotë Hoti.

“Katërshja e UÇK-së” akuzohet për krime të kryera në 42 qendra të paraburgimit ilegale në Kosovë dhe Shqipëri ndaj të paktën 407 të burgosurve, prej të cilëve të paktën 98 janë vrarë, nga marsi 1998 deri në shtator 1999.

Në 10 pika, Thaçi, Veseli, Selimi dhe Krasniqi akuzohen për: përndjekje në baza politike dhe etnike, burgim, arrestim dhe ndalim të paligjshëm, akte të tjera çnjerëzore, trajtim mizor, torturë (dy pika) dhe vrasje (dy pika).

Këto vepra penale janë cilësuar, në gjashtë pika, si krime kundër njerëzimit dhe në katër, si krime lufte.

Gjyqi i tyre do të fillojë të hënën në orën 09:00 me fjalët hyrëse, ndërsa prezantimi i provave do të fillojë një javë më vonë. Fjala hapëse e Prokurorisë Speciale do të zgjasë deri në pesë orë.

Mbrojtja e ish-presidentit Hashim Thaçi do të ketë tre orë për fjalën e tij hyrëse, Kadri Veselit 45 minuta, Rexhep Selimit një orë dhe Jakup Krasniqit një orë e gjysmë.

Më 29 prill 2022, prokuroria e specializuar ka paraqitur aktakuzë të ndryshuar, në të cilën thuhet se katër të pandehurit kanë kryer krime lufte edhe në Gjilan, Budakovë dhe Semetisht.

Më 9 nëntor 2020, Jakup Krasniqi dhe Hashim Thaçi u deklaruan të pafajshëm për akuzat ndaj tyre dhe Veseli deklaroi të njëjtën gjë në paraqitjen e tij më 10 nëntor, ashtu si edhe Rexhep Selimi më 11 nëntor.