Një vështrim nëpër hekurat e Hagës: Si ishte Kosova kur Thaçi u largua dhe si është sot?

Kanë kaluar gati dy vjet e gjysmë që kur ish-presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, e zëvendësoi adresën e tij në Prishtinë me atë në qendrën e paraburgimit në Hagë, ku po pret fillimi i gjykimit, 3. prilli, për krime lufte kundër tij dhe tre ish-liderëve të tjerë politikë dhe komandantët të UÇK-së, Kadri Veseli, Rexhep Selimi dhe Jakup Krasniqi. Ata u pasuan nga një grup i ri politik i udhëhequr nga Kryeministri aktual Albin Kurti, i cili erdhi në pushtet në Prishtinë me premtime të mëdha për prosperitet ekonomik dhe me mbështetjen me gjithë zemër të bashkësisë ndërkombëtare, por edhe në krahët e kritikave ndaj politikave të Thaçit, sidomos në kurriz të qasjes së tij fleksibël në negociatat me Beogradin, duke mos u turpëruar nga akuza e tij për tradhti dhe "shitje të Kosovës". Si ishte Kosova që la Thaçi para dy vitesh e gjysmë dhe si është sot?

Premtimet e mëdha të Kurtit për një të nesërme më të mirë mohohen thuajse çdo ditë nga treguesit ekonomikë. Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës të publikuara së fundi, inflacioni është në rritje të vazhdueshme dhe në janar ishte 12.1 për qind, ndërsa një e treta e fuqisë punëtore është e papunë. Gjatë vitit 2021 janë larguar 43 mijë persona nga Kosova. Tensionet politike janë në kulmin e tyre, marrëdhëniet mes serbëve dhe shqiptarëve janë të tensionuara dhe akuzat e drejtuara ndaj Thaçit tani po i kthehen Kurtit si bumerang - opozita e kryeministrit të Kosovës pas marrëveshjes në Ohër sulmon se ai shkeli premtimet parazgjedhor se nuk do të formojë Bashkësinë e Komunave Serbe dhe se do të udhëheqë bisedimet me Serbinë vetëm për njohje reciproke.

Analisti i Qendrës për Stabilitet Social, historiani Srgjan Graovac thotë për Kosovo Online se situatën në Kosovë në kohën e Thaçit dhe tani kur Kurti është në pushtet duhet parë edhe nga prizmi i qëndrimit të bashkësisë ndërkombëtare ndaj Kosovës dhe elitave të saj. Bashkëbiseduesi ynë na kujton se Thaçi është dikush i ardhur nga mjedisi i UÇK-së, se ishte me prejardhje nga Drenica, nga një zonë që gjithmonë ishte e njohur për rezistencën e saj ndaj autoriteteve në Beograd dhe se si lider i UÇK-së, pas agresionit e NATO-s, ai u bë një nga figurat kryesore politike në Kosovë.

“Taçi mund të konsiderohet përgjegjës, së bashku me bashkësinë ndërkombëtare që kishte pushtetin de facto në Kosovë, për krijimin e mundësive politike dhe ekonomike dhe të gjitha mundësive tjera në Kosovë, të cilat edhe sot janë në skenë. Nuk ka dyshim se në kohën e Thaçit Kosova e Metohia ishte një hapësirë ​​ku lulëzoi krimi dhe korrupsioni, ishte vrima e zezë e Evropës në të cilën u shkelën të drejtat e popullit serb, por edhe të banorëve të tjerë joshqiptarë. Në kohën e Thaçit, por fatkeqësisht edhe sot, ishte një territor ku ekonomia nuk funksionon ose është reduktuar para së gjithash mbi tregtinë e mjeteve ilegale, drogës, armëve dhe skllevërve të bardhë”, thotë Graovac.

Prandaj, shton Graovac, bashkësia ndërkombëtare e ka vlerësuar, në radhë të parë shtetet evropiane, se është e nevojshme të ndryshohet gjenerata e politikanëve në Kosovë.

“Që njerëzit si Thaçi dhe Kadri Veseli, ata që erdhën nga ai mjedis luftarak, e bënë detyrën e tyre, dhe kjo detyrë ishte që me armë në dorë të ndihmonin qëllimet e perëndimit kur bëhet fjala për realizimin e projektit të Kosovës së pavarur, dhe se me këtë misioni i tyre u krye, se ata duhet të shtypen dhe të zëvendësohen nga disa njerëz të rinj. Sepse Perëndimi e ndihmoi dhe e njohu pavarësinë e Kosovës, por ata nuk arritën të krijojnë një shtet funksional prej saj", tha Graovac.

Prandaj, vazhdon Graovaci, sipas mendimit të bashkësisë ndërkombëtare, ishte e nevojshme që të hiqet e gjithë nomenklatura e vjetër në Prishtinë, që gradualisht ndodhi, edhe përmes gjykatave, duke ftuar Thaçin, Veselin dhe të tjerët në Hagë, për të shtruar rrugë për politikanë të tjerë që kishin për detyrë ta bëjnë Kosovën ekonomikisht, juridikisht, politikisht të qëndrueshme dhe të suksesshme.

Bashkëbiseduesi ynë thekson se Kurti nuk arriti ta realizojë misionin kryesor, në të cilin ishte llogaritur në radhë të parë bashkësia ndërkombëtare pas largimit të Thaçit, që është krijimi i një shteti funksional.

“Kurti u tregua i paaftë për të krijuar një shtet funksional dhe nuk iu përgjigj detyrës që i caktoi Perëndimi, por kjo nuk do të thotë se Perëndimi ka hequr dorë prej tij. Siç janë gjërat tani, politika e Kurtit ka shembur plotësisht në të gjitha fushat. Kur flasim për pasiguri në shoqëri, veçanërisht për serbët, është rritur në mënyrë dramatike. Sulmet ndaj serbëve janë të përditshme, para së gjithash sepse Kurti është krijuesi i një atmosfere të tillë, për atë arsyetimi i të gjitha dështimeve të tij, ekonomike dhe politike dhe kur është fjala për luftën kundër korrupsionit dhe krimit, është gjithmonë Serbia, serbët, faktori serb. I pyetur pse nuk ka energji elektrike në Kosovë, ai thotë se kjo është për shkak se sistemi energjetik është shkatërruar në vitin 1999. Kur u pyet për papunësinë, pagat e ulëta, prapë do të thotë për shkak të serbëve sepse i shkatërruan të gjitha fabrikat në Kosovë në vitet e 90-ta, e prishën mundësinë për një jetë më të mirë. Kur ju e përsëritni këtë me këmbëngulje qytetarëve tuaj dhe kur krijoni një atmosferë në të cilën rritet urrejtja ndaj serbëve, shtimi i sulmeve është një pasojë logjike. Në luftën kundër krimit edhe korrupsioni nuk është bërë, përdorej vetëm si mbulesë për t'u marrë me serbët”, thotë Graovac.

Dhe sa i përket politikës strategjike të marrëdhënieve me Beogradin, e cila, sipas Graovacit, përbënte një premtim se ai nuk do të bisedonte me Presidentin e Serbisë, Aleksandar Vuçiq, nëse nuk ishte çështje njohjeje reciproke, sipas tij, Kurti dështoi.

“Në fillim ai pranoi të bisedonte me Vuçiqin, dhe tani diku njoftoi formimin e BKS-së, të cilën ai pretendoi se nuk do ta bënte kurrë. Nëse në fund ai me të vërtetë formon BKS-në, mendoj se do të ketë pasoja të mëdha për karrierën politikën e tij, sepse kjo është e vetmja gjë që i ka mbetur, të cilën nuk e ka shkelur deri më tani si një premtim i dhënë për votuesit e tij. BKS ende nuk e ka formuar, por siç janë gjërat tani, po shkon në atë drejtim. Sot Thaçi na duket si dikush që mund të ketë qenë më bashkëpunues për një lloj marrëveshjeje, megjithatë, mendoj se Thaçi dhe Kurti janë vetëm dy anët e së njëjtës medalje në këtë çështje dhe se qëllimi i tyre është i njëjtë, vetëm taktikat janë të ndryshme. Thaçi po e ndiqte Perëndimin dhe nuk donte konfrontim me ta. Ai e kuptoi edhe një gjë, se serbët dhe shqiptarët jetojnë në këtë zonë pranë njëri-tjetrit dhe se një lloj marrëveshjeje është e nevojshme dhe e dobishme. Mendon ngjashëm me Kryeministri shqiptar Edi Rama, se vazhdimi i konfliktit do të ndikojë në kushtet ekonomike, njerëzit do të largohen për një jetë më të mirë, i gjithë rajoni do të zbrazet”, thotë Graovac.

Mazllum Baraliu, profesor i së drejtës kushtetuese nga Prishtina dhe njohës i mirë i situatës politike në Kosovë, thotë për Kosovo Online se Thaçi i la Kurtit shumë probleme të brendshme dhe të jashtme, sepse nuk u ndoq asnjë politikë strategjike konsolidimi dhe zhvillimi, mbi të gjitha ekonomike, shoqërore dhe bashkëjetesën e serbëve dhe shqiptarëve.

“Qeveria aktuale i ka trashëguar ato probleme, ka shumë vështirësi. Edhe kjo qeveri tani ka probleme specifike, sepse është për herë të parë në pushtet dhe nuk kanë pasur as traditë, as ekspertizë dhe personel të mjaftueshëm. Ka edhe kriza që kanë dalë, nga pandemia e Covid-it, e kështu me radhë. Sigurisht që është edhe presioni i komunitetit ndërkombëtar kur është fjala për dialogun me Serbinë, sidomos në dy vitet e fundit që kur kjo qeveri është në pushtet. Të gjitha këto probleme kanë ndikuar në problemet dhe vështirësitë e trashëguara nga qeveritë e mëparshme për të reflektuar edhe për këtë qeverinë që ka vështirësi në këtë kuptim. Kështu që Kosova nuk ka një nivel të ri të zhvillimit ekonomik apo social, që problemet të jenë zgjidhur. Ka shumë probleme që kanë të bëjnë me ikjen e trurit, largimin e të rinjve, të shkolluar jashtë. Problemet sociale janë në majë të ajsbergut. Qeveritë e Thaçit dhe të tjera nuk i kanë lënë asnjë përparim apo trashëgimi kësaj qeverie që të vazhdojë përpara. Edhe kjo qeveri ka dobësitë e saj, si e majtë, u përpoq dhe i premtoi popullit se do të mësonte as më shumë se kaq, për fat të keq ende nuk kemi parë disa hapa që janë një zhvendosje e madhe nga shteti që trashëguan”, thotë Baraliu.

Kur u pyet se si e sheh faktin se kur është fjala për politikën ndaj dialogut me Serbinë, Kurti ishte i një qëndrimi të qartë se nuk ka formim të BKS-së dhe se ai kërkon njohje reciproke dhe se pas Ohrit kemi një situatë disi ndryshe, profesor Baraliu thotë se në “politika sigurisht llogarit, se nuk është e njëjtë me etikën dhe se shpeshherë përkufizohet si politikë e të mundshmes, për të fituar votuesit”.

"Sigurisht që gjërat ndryshojnë dhe njerëzit ndryshojnë. Tani, nëse është e mirë apo e keqe, opinioni publik duhet ta vlerësojë këtë, por sigurisht që ka përparim në këtë. Megjithatë, komuniteti ndërkombëtar, gjeopolitika, gjeostrategjia dhe konstelacionet ndërkombëtare kanë ndikuar që jo vetëm Kurti dhe politikat e tij dhe të qeverisë të ndryshojnë qëndrimet e tyre. Edhe partitë opozitare, e lëre më partitë në pushtet, këtu, në Serbi, në Ballkan, në botë, po ndryshojnë qëndrimet e tyre, kjo nuk është diçka e re. Nëse është pozitive, pse jo, mendoj se nuk ka asgjë të keqe. Mendoj se në këtë kuptim, kur bëhet fjalë për disa nga prioritetet që ka pasur apo ka premtuar kjo qeveri para zgjedhjeve, por ka ndryshuar qëndrimet e saj, është mirë për qytetarët, dhe edhe për stabilitetin në Ballkan”, thotë Baraliu.

Sipas tij, dialogu duhet të jetë sigurisht një nga prioritetet e çdo qeverie.

"Sepse ne duhet të jetojmë së bashku, ne kemi jetuar së bashku me shekuj me të gjithë popujt në Ballkan, serbët me shqiptarët dhe shqiptarët me serbët. Komuniteti ndërkombëtar dhe konstelacionet, siç thashë, ndikuan që ato qëndrime dhe prioritete të ndryshojnë, dhe nuk ka asgjë të keqe. Sigurisht që për problemet e brendshme dhe zgjidhjen e atyre problemeve, këto janë probleme urgjente të natyrës sociale dhe varfëri, zhvillimi ekonomik, investimet, ka shumë probleme. Por kjo qeveri premton se do të përpiqet ta zgjidhë hap pas hapi. Për fat të keq nuk shohim zhvillime të mëdha dhe serioze, por do ta shohim më vonë”, shton Baraliu.

Baraliu thekson se Thaçi sigurisht kishte një politikë tjetër dhe se “në fund të aktivitetit të tij aktiv si president i Kosovës, ai madje hodhi idenë e rivizatimit të kufijve me Vuçiqin dhe disa aktorë dhe personalitete të tjera të rëndësishme në Ballkan”, por se nuk u “pranua”, as në Ballkan dhe as në bashkësinë ndërkombëtare.

“Natyrisht, Thaçi ka qenë ndoshta më fleksibël në disa çështje, si ndaj Beogradit, ashtu edhe në bashkëpunim me bashkësinë ndërkombëtare. Mirëpo, në fillim Kurti filloi të sillet shumë ndryshe, shumë të ngurtë, por tani e shohim se ai është edhe duke u dorëzuar, ndoshta kur sheh se presioni po shtohet dhe se, për fat të keq, nuk jemi aq të fortë, as Serbia dhe as vendet e tjera të Ballkanit, për t'i rezistuar presioneve dhe ndikimeve të qendrave të pushtetit, të cilat ndikojnë në politikat tona, madje edhe në të ardhmen tonë”, përfundon Baraliu.