Ligji i ri i Kosovës për turizmin: Pengesë për udhëtimet e pelegrinazhit?

Dispozitat e Ligjit të ri për turizmin, i cili parashikon që grupet e organizuara që vijnë me një guidë turistike pa licencë të Kosovës duhet të shoqërohen gjatë qëndrimit nga një guidë vendase e licencuar në Kosovë, do të shkaktojnë probleme në rastet e udhëtimeve të pelegrinazhit nga Serbia qendrore, paralajmërojnë punonjësit serbë të sektorit të turizmit, ndërsa në Prishtinë konsiderojnë se kjo temë është politizuar.

Shkruan: Katarina Saiçiq

Ligji i ri për turizmin hyri në fuqi më 1 gusht.

Sipas interpretimit të ministrisë përkatëse në Prishtinë, ligji nuk i rregullon dhe as nuk i kufizon ritet fetare dhe pelegrinazhet, por zbatohet nëse grupet e organizuara përdorin shërbimet e guidave turistike komerciale.

Megjithatë, priftërinjtë, murgjit dhe përfaqësuesit e tjerë të bashkësive fetare, të cilët i shoqërojnë besimtarët në cilësinë e udhërrëfyesve shpirtërorë, nuk janë të detyruar të kenë licencë turistike për sa kohë që kryejnë shërbim fetar dhe jo prezantim klasik turistik.

Mirëpo, nëse një grup i organizuar vjen me një guidë që nuk ka licencë vendase, ose nëse gjatë vizitës ofrohet interpretim profesional turistik dhe historik i trashëgimisë, angazhimi i një guide vendase të licencuar bëhet i detyrueshëm, nën kërcënimin e gjobave për mosrespektimin e dispozitave.

Problemet e mundshme

Arqipeshkvia Rashko-Prizrenase shprehu shqetësim dhe kundërshtim, duke theksuar se udhëtimet e pelegrinazhit të besimtarëve nuk duhet në thelb të barazohen me turet turistike komerciale dhe se manastiret janë objekte të gjalla të shenjta, e jo atraksione turistike. Arqipeshkvia rekomandoi që grupet që nisen në udhëtime pelegrinazhi të shoqërohen nga klerikë, në mënyrë që udhëtimi i tyre të cilësohet si udhëtim fetar dhe jo si tur turistik.

Ligji ka shkaktuar paqartësi dhe shqetësime të shumta mes guidave turistike që udhëheqin udhëtime pelegrinazhi, ndërsa disa prej tyre i konsiderojnë këto masa si një formë tjetër të shqetësimit të komunitetit serb. Për këtë arsye, disa ture janë anuluar, ndërsa ata që guxuan të niseshin drejt Kosovës më 1 gusht hasën vështirësi.

Udhërrëfyesja e udhëtimeve të pelegrinazhit, Vesna Raoniq, deklaroi se këtë herë pati fat vetëm sepse turi i saj, sipas planit, kishte filluar më 31 korrik, një ditë para fillimit të zbatimit të Ligjit të ri për turizmin.

“E kalova Jarinjën me grupin e pelegrinëve më 31 korrik dhe atëherë nuk më nevojitej një guidë me licencë të Kosovës. Gjithashtu, autoritetet nuk ma kërkuan këtë as më 1 gusht dhe as ditën pasuese, ndërsa po vizitonim kisha dhe manastire, megjithëse nuk kisha prift në grup”, deklaroi Raoniq në një prononcim me shkrim për Kosovo online.

Megjithatë, siç thekson ajo, një i njohur i saj, i cili po udhëhiqte një grup drejt Kosovës me rastin e kremtimit të festës së Shën Ilisë, nuk mundi të kalonte në Merdarë, madje as me vërtetimin përmes të cilit kishte lajmëruar tubimin fetar. Kjo ndodhi vetëm katër orë pas mesnatës së 1 gushtit, kur filloi zbatimi i rregullave të reja.

“Licenca e Kosovës e guidave serbe nga Gjilani nuk vlente derisa ata të merrnin licencën e re. Ai njeri priti më shumë se katër orë që të vinte një guidë shqiptare nga Prishtina, t’i shoqëronte për 15 metra kundrejt një pagese prej 50 eurosh, pas së cilës secili vazhdoi rrugën e vet. Sipas informacioneve që kam, shërbimi i një guide me licencë të Kosovës kushton 50 euro nëse guida qëndron me grupin vetëm gjatë kalimit të pikëkalimit administrativ. Shërbimi i shoqërimit gjatë vizitës nëpër Prishtinë kushton 150 euro, ndërsa angazhimi njëditor i një guide të licencuar në Kosovë kushton 250 euro. Përshtypja ime është se nuk ekziston një procedurë e qartë dhe se jemi lënë në mëshirën e vullnetit të tyre ose në pasiguri”, thotë Raoniq.

Deri më tani janë lëshuar 21 licenca

Një nga guidat turistike të licencuara, Muhamer Hasani, deklaroi disa ditë më parë se janë licencuar 21 guida, ndërsa afati për paraqitjen e kërkesave për licencim nuk është i kufizuar në kohë.

Hasani konsideron se ky hap është pozitiv, sepse, siç thotë, historia e Kosovës do të prezantohet pa ekzagjerime dhe nënçmime.

Ai deklaroi se narrativi për Kosovën deri më tani shpesh është varur nga qëndrimet dhe bindjet personale të atyre që ai i quan “guida të paligjshme”, mes të cilëve kishte edhe persona nga rajoni, Evropa Perëndimore dhe Kina.

“Ka pasur raste në Kosovë kur lufta nuk është paraqitur si luftë, por si konflikt i brendshëm ose civil. Ka ndodhur gjithashtu të thuhet se në Kosovë jetojnë 70 për qind shqiptarë dhe 30 për qind serbë. Ka pasur edhe raste kur ngrohtorja e qytetit është paraqitur si monument ilir i dëmtuar pas luftës. Gjithashtu, ka pasur raste kur UÇK-ja është paraqitur si organizatë terroriste. Gjëra të tilla kanë ndodhur pothuajse çdo ditë dhe këto janë vetëm disa nga shembujt që kemi pasur mundësi t’i dëgjojmë. Imagjinoni sa narrativa të tjera ka pasur, për të cilat nuk kemi mësuar kurrë”, tha Hasani.

Ai konsideron gjithashtu se çështja e angazhimit të guidave turistike është politizuar.

“Ligji parashikon që të gjitha grupet e organizuara që vijnë në Kosovë për vizita turistike duhet të kenë një guidë turistike vendase. I njëjti rregull zbatohet edhe në Serbi, si dhe në shumë shtete të tjera. Megjithatë, kjo çështje është politizuar, sepse kur një guidë turistike nga Kosova hyn, për shembull, në Manastirin e Graçanicës ose në një xhami, vizitorët më pas merren në shoqërim nga guida e atij lokaliteti, përkatësisht e muzeut, kishës ose xhamisë. Nuk do të dëshiroja të hyja më tej në këtë temë”, tha Hasani.

Theksi te vizitat fetare

Nënkryetari i Shoqatës së Guidave Turistike të Serbisë, Mirko Staniq, shpjegon se, për momentin, zgjidhja e vetme është që grupet që udhëtojnë për pelegrinazh në Kosovë të shoqërohen nga klerikë, në mënyrë që turi i tyre të cilësohet si vizitë fetare dhe jo si turizëm.

Staniq beson se rekomandimi i Arqipeshkvisë Rashko-Prizrenase, sipas të cilit pelegrinët duhet të shoqërohen nga priftërinj ose murgj, në mënyrë që vizita e tyre në manastire të mos interpretohet si veprimtari turistike, por si aktivitet fetar, është një zgjidhje e mirë derisa të shihet se cila mund të jetë zgjidhja e përhershme.

“Për momentin, kjo është e vetmja masë e duhur që mund të ndihmojë në realizimin normal të udhëtimeve të tilla, me qëllim që ato të mos quhen udhëtime turistike pelegrinazhi, por udhëtime fetare, sepse në këtë mënyrë termi ‘turistik’ përjashtohet nga kjo terminologji. Për këtë arsye, rekomandohet që me grupin të jetë gjithmonë një klerik, i cili do ta lehtësonte të gjithë procedurën. Në atë rast, inspektorët ose kontrolluesit e Kosovës nuk do të mund ta pengonin çdo herë një klerik në kryerjen e detyrës së tij, nëse ai udhëton me besimtarët”, tha Staniq për Kosovo online.

Ai shtoi se dispozitat e Ligjit të ri për turizmin në Kosovë sigurisht që do të ndikojnë në organizimin e udhëtimeve të pelegrinazhit nga agjencitë e Serbisë qendrore dhe të rajonit.

“Në çdo rast, ato do të ndikojnë në atë mënyrë që, për të shmangur ndërlikimet e mundshme në atë territor, në fund do të jetë i domosdoshëm angazhimi i personave që ata i propozojnë si guidat e tyre. Unë flas në emër të Shoqatës së Guidave Turistike të Serbisë dhe ne e dimë se, pavarësisht faktit që për ne ai është zyrtarisht territor i yni, ata po vendosin atje rregulla kundër të cilave ne nuk mund të bëjmë asgjë në vendin e ngjarjes. Askush nuk dëshiron t’i vendosë njerëzit, mysafirët apo kolegët tanë në një situatë ku dikush mund të arrestohet ose ku udhëtimi mund të ndërpritet për këtë arsye. Prandaj, fatkeqësisht, të gjitha këto çështje nuk mund t’i zgjidhim nga këtu në këtë moment, por mund t’i këshillojmë agjencitë dhe organizatorët e udhëtimeve, si dhe kolegët tanë, para se të nisen”, tha Staniq.

I pyetur se cili është qëllimi i kësaj mase, Staniq beson se një nga arsyet është dëshira e autoriteteve në Kosovë për t’u siguruar punë guidave të tyre.

“Qëllimet janë të shumëfishta. Papunësia në Kosovë e Metohi është 68 për qind. Ata kanë 21 guida të licencuara, ndërsa deri vonë kishin 12. Sigurisht që një nga arsyet është edhe dëshira për t’i punësuar këta njerëz. Kohët e fundit zhvillova një bisedë në gjuhën italiane me njërin prej guidave të licencuara nga Kosova dhe njohuritë e tij të italishtes ishin në një nivel shumë modest, gjë që nuk është e mjaftueshme për ushtrimin serioz të profesionit të guidës turistike”, përfundoi Staniq.