Paralajmërimi i Komisionit Evropian për Kosovën: A do të hapen të gjitha vendkalimet për mallrat serbe?

Vërejtja se pas hapjes së Merdares për hyrjen e mallrave serbe në Kosovë kanë mbetur kufizimet në pikat e tjera të kontrollit, si dhe theksimi se Prishtina duhet të sigurojë qarkullimin e tyre të lirë përmes të gjitha vendkalimeve, janë përfshirë në raportin e sivjetshëm të Komisionit Evropian për Kosovën. Bashkëbiseduesit e Kosovo online kanë mendime të ndryshme nëse kritikat e KE-së do të japin rezultate. Sipas njërit këndvështrim, pas paralajmërimeve nga Brukseli mund të pasojnë edhe sanksionet, ndërsa të tjerë kanë përshtypjen se nuk ekziston vullneti për të ushtruar presion ndaj autoriteteve të Prishtinës. Ajo për të cilën pajtohen është se mallrat serbe janë të kërkuara në tregun e Kosovës.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

“Vënia në funksion të plotë e skanerit për kontrollin e ngarkesave në Merdare gjatë verës së vitit 2026 ka lehtësuar qarkullimin e mallrave serbe dhe ka reduktuar ndjeshëm kohën e pritjes. Megjithatë, kufizimet për mallrat serbe në pikat e tjera të kontrollit mbeten në fuqi. Kosova duhet të sigurojë qarkullimin e lirë të mallrave përmes të gjitha pikave të përcaktuara të kontrollit kufitar, në përputhje me detyrimet e saj nga dialogu”, thuhet në pjesën e raportit të Komisionit Evropian për Kosovën që trajton normalizimin e marrëdhënieve me Beogradin.

Në raport është evidentuar se Kosova ka vazhduar të zbatojë kontrolle të shtuara për importin e mallrave me origjinë nga Serbia, hyrja e të cilave aktualisht lejohet vetëm përmes vendkalimit të Merdares.

“Në kombinim me inspektimet dhe zbatimin e rregulloreve në mënyrë joproporcionale të shpeshtë, kjo praktikë ka vazhduar të ndikojë në aktivitetin ekonomik në zonat me shumicë serbe në Kosovë, duke penguar zinxhirët e furnizimit dhe qasjen e komuniteteve lokale në mallra të caktuara”, thuhet në dokumentin e KE-së.

Pas vendosjes së masës së ndalimit të hyrjes së mallrave serbe në Kosovë në qershor të vitit 2023 dhe heqjes së saj në tetor të vitit 2024, por vetëm për vendkalimin e Merdares, qytetarët në zonat me shumicë serbe thonë se tani këto mallra kryesisht gjenden në raftet e dyqaneve.

“Në disa vende ka mallra serbe, ndërsa në disa të tjera jo. Gjithçka varet nga vendi, por mendoj se ka më pak mallra serbe dhe më shumë mallra të huaja. Atë që gjendet e blejmë, ndërsa atë që nuk kemi, nuk e kemi”, u tha gazetarëve të Kosovo online një banore e Graçanicës.

Një qytetar nga Leposaviqi thotë se ndodh që disa produkte serbe të mungojnë dhe konsideron se qarkullimi më i lirë i mallrave do të nënkuptonte edhe çmime më të favorshme për konsumatorët.

“Mallrat do të ishin më të lira. Kur shkoj në Rashkë për të blerë, më kushtojnë shumë më lirë. Për festat familjare fetare blejmë pije, por na lejojnë të sjellim vetëm nga një ose dy arka birrë apo lëngje. Pastaj duhet të shkojmë disa herë me makinë”, tha ai.

Mallrat serbe hyjnë në Kosovë ekskluzivisht përmes vendkalimit të Merdares, ku në janar të këtij viti është instaluar një skaner mobil me rreze X, i siguruar nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës.

Kushti i Qeverisë në Prishtinë për të lejuar hyrjen e këtyre mallrave edhe përmes vendkalimeve të tjera është që edhe ato të pajisen me skanerë.

Dogana e Kosovës, një muaj më parë, ka dhënë kontratën për ndërtimin e objektit ku do të vendoset skaneri për kontrollin e mallrave doganore në vendkalimin e Jarinjës, ndërsa ende nuk dihet se kur mallrat serbe do të mund të hyjnë në Kosovë përmes këtij vendkalimi.

Kryetari i Aleancës së Bizneseve të Kosovës, Agim Shahini, megjithatë, vlerëson se skanerët janë vetëm një arsyetim i Qeverisë së Kosovës.

“Arsyetimi i tyre është se nuk kanë pajisje të mjaftueshme për kontrollin e mallrave, por ka mjaft doganierë që punojnë atje dhe mendoj se këto vendkalime duhet të hapen”, tha Shahini për Kosovo online.

Lidhur me kritikat e paraqitura në raportin e Komisionit Evropian për vitin 2026, ku thuhet se Prishtina duhet të sigurojë qarkullimin e lirë të mallrave serbe përmes të gjitha vendkalimeve, Shahini thotë se duhet ditur që kur Komisioni Evropian jep një paralajmërim, pasojnë sanksionet nëse nuk përmbushen kërkesat e nevojshme.

“Për gati dy vjet kemi pasur sanksione nga Bashkimi Evropian për shkak të kokëfortësisë sonë, sepse nuk i kemi dëgjuar. Tani Qeveria e Kosovës duhet të mendojë se vërtet do të duhej të hapeshin të gjitha vendkalimet kufitare për mallrat që vijnë nga drejtimi i Serbisë në Kosovë, e këto janë mallra që vijnë nga e gjithë Evropa. Ka aq shumë kolona, sidomos gjatë verës në Merdare, saqë kamionët me mallra presin nga pesë deri në gjashtë ditë në radhë për të hyrë në Kosovë”, kujton Shahini.

Sipas vlerësimit të tij, për hyrjen komerciale të mallrave mund të hapen edhe vendkalimet në drejtim të Mitrovicës dhe Preshevës.

Ai thotë se Aleanca Kosovare e Bizneseve ka theksuar disa herë se nuk është në rregull që kamionët të presin me ditë të tëra, duke krijuar kështu kosto shtesë, pasi e gjithë kjo reflektohet në çmimin që paguajnë konsumatorët përfundimtarë.

“Sa më gjatë që kamionët qëndrojnë atje, aq më shumë rritet kostoja e transportit dhe në fund jemi ne ata që duhet ta paguajmë”, thekson ai.

Ka blerës për mallrat serbe

Duke folur për masën në të cilën mallrat serbe janë rikthyer në Kosovë pas ndalimit të hyrjes së tyre, të vendosur në vitin 2023, i cili më pas u hoq duke u hapur vetëm vendkalimi i Merdares, ai thotë se prodhuesit serbë duhet të jenë më këmbëngulës dhe të mos merren me politikë.

“Në vitin 2023, Kosova ka importuar mallra nga Serbia në vlerë prej rreth 370 milionë eurosh në nivel vjetor, ndërsa më pas importi ra në më pak se 200 milionë euro pas vendosjes së asaj mase. Tani, gjatë nëntë muajve të këtij viti, kemi importuar mallra nga Serbia në vlerë prej gati 200 milionë eurosh. Kjo do të thotë se mallrat serbe kanë filluar të hyjnë në Kosovë. Mendoj se prodhuesit serbë duhet të jenë më këmbëngulës për të siguruar një pjesë të tregut në Kosovë dhe të mos shikojnë politikën apo pengesat. Kush dëshiron të shesë mallra në Kosovë, ka treg dhe ka edhe blerës”, porosit Shahini.

Se mallrat serbe po rikthehen në tregun e Kosovës e konfirmon edhe Bojan Staniq nga Oda Ekonomike e Serbisë.

Megjithatë, lidhur me atë nëse duhet pritur që Qeveria e Kosovës të angazhohet për hapjen e të gjitha vendkalimeve pas raportit të Komisionit Evropian, Staniq thotë se autoritetet në Prishtinë nuk mund të konsiderohen partner i besueshëm.

“Duke pasur parasysh përvojat e pesë-gjashtë viteve të fundit, kur flasim konkretisht për autoritetet e Prishtinës, nuk mund të themi se ato janë partner i besueshëm, por partner i besueshëm është ekonomia e tyre. Ata vërtet kërkojnë mallra nga Serbia dhe, në njëfarë mënyre, i hapin dhe i rivendosin shumë shpejt kanalet e bashkëpunimit sapo rrethanat politike të ndryshojnë për mirë”, tha Staniq për Kosovo online.

Sipas tij, nëse nëntë muajt e parë të vitit 2026 krahasohen me të njëjtën periudhë të vitit 2022, para vendosjes së masave të njëanshme nga autoritetet e Prishtinës dhe bllokadës së mallrave serbe të vendosur në vitin 2023, shihet se mallrat janë rikthyer në nivelin prej rreth 80 për qind për nga vlera dhe 74 për qind për nga sasia.

“Kjo do të thotë se ato janë afër nivelit të parakrizës dhe, në këtë aspekt, ky është vërtet një rezultat i mirë, duke pasur parasysh të gjitha kufizimet me të cilat është përballur ekonomia e Serbisë në tregun e Kosovës dhe Metohisë gjatë tri viteve të fundit”, thekson ai.

Ai thekson gjithashtu se, nëse analizohen kategoritë e mallrave, nivelet e rikthimit janë të ndryshme, pasi disa produkte nuk janë rikthyer në treg në të njëjtën masë si para bllokadës, ndërsa për disa të tjera janë arritur rezultate më të mira, si për shembull për automobilat, dërgesat e barnave, veshjet apo aluminin, të cilat tani plasohen në treg në sasi më të mëdha se më parë.

Sa i përket eksportit të pijeve, veçanërisht ujërave minerale, disa produkteve prej hekuri dhe çeliku apo drithërave, bashkëbiseduesi ynë thotë se ato nuk janë rikthyer në nivelin e mëparshëm dhe janë dukshëm nën mesataren e rikthimit prej rreth 80 për qind në tregun e Kosovës, ndërsa produktet e qumështit dhe ato të industrisë së ëmbëlsirave janë brenda kësaj mesatareje.

Bllokada e pjesshme vazhdon ende

“Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se, edhe pse bllokada është hequr, bllokada e pjesshme vazhdon, jo vetëm për shkak të vendkalimeve administrative, pasi jo të gjitha janë funksionale, por edhe sepse kapaciteti i qarkullimit në vendkalimin e Merdares është relativisht i vogël, duke pasur parasysh nevojat e përgjithshme të ekonomisë serbe për plasimin e mallrave në tregun e Kosovës dhe Metohisë.

Përveç Komisionit Evropian, paralajmërime ndaj tyre kishte dhënë edhe CEFTA, por bllokada megjithatë zgjati shumë. Sikur të mos kishte vullnet të mjaftueshëm për të ushtruar presion ndaj Prishtinës që ta hiqte këtë kufizim, përkatësisht që heqja e bllokadës të zbatohej sot me kapacitet të plotë, prej 100 për qind. Sepse, nëse do të hapeshin të gjitha këto vendkalime administrative, ekonomia nuk do të kishte humbje të të ardhurave, ndërsa vlerësohet se vendosja e bllokadës dhe të gjitha pasojat e saj, përfshirë kapacitetin e ulët të qarkullimit në vendkalimet administrative, i kanë kushtuar ekonomisë sonë rreth 325 milionë në vlerë të punëve të parealizuara”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

I pyetur nëse hapja e vendkalimeve të tjera, përveç Merdares, do të kontribuonte në arritjen e nivelit të plasimit të mallrave që ekzistonte para ndalimit, apo nëse disa afaristë kanë hequr dorë përfundimisht nga tregu i Kosovës, Staniq thotë se hapja e të gjitha vendkalimeve do të rezultonte me një eksport edhe më të madh se në periudhën para bllokadës, duke pasur parasysh konkurrueshmërinë shumë të lartë të ekonomisë serbe në këtë treg.

“Por, nëse prisni në kufi me kamion për shumë orë, e ndonjëherë edhe për disa ditë, kjo thjesht i dekurajon prodhuesit që të rikthehen në treg në të njëjtën masë si më parë, veçanërisht nëse ekziston rreziku që Prishtina sot apo nesër të vendosë ndonjë bllokadë të re në mënyrë të njëanshme, në kundërshtim me marrëveshjet në kuadër të CEFTA-s dhe, nga ana tjetër, jo vetëm me rekomandimet, por edhe me detyrimet në rrugën e integrimit evropian të të gjithë rajonit”, thekson Staniq.