Prioritetet e presidentes së Kosovës: Çfarë mund dhe çfarë duhet të bëjë Shiroka Pula gjatë këtij mandati?

Me zgjedhjen e Justina Shiroka Pulës presidente të Kosovës, mori fund kriza institucionale disamujore në Kosovë. Edhe pse ka më pak se një javë në detyrë, presidentja e re, sipas vlerësimeve të analistëve nga Prishtina, duhet të ruajë kushtetutshmërinë në funksionimin e institucioneve dhe të punojë për forcimin e marrëdhënieve me partnerët ndërkombëtarë. Megjithatë, njohësit e zhvillimeve në Beograd nuk e shohin atë si një figurë që mund ta përmirësojë imazhin ndërkombëtar të Kosovës, por që në planin e brendshëm ndoshta mund të nxisë dialogun ndërmjet komuniteteve etnike.

Shkruan: Katarina Saiçiq

Emri i Justina Shiroka Pulës, kryetares së Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Kosovës, u shfaq në momentet e fundit të afatit kushtetues për zgjedhjen e presidentes së Kosovës. Si „asi nën mëngë“ i kryeministrit Albin Kurti, ajo mori mbështetjen e 81 deputetëve, në kuadër të marrëveshjes për miratimin e ndryshimeve të Ligjit për Dhomat e Specializuara dhe, për habinë e shumëkujt, u bë gruaja e tretë në postin e presidentes.

Analistët e përshkruajnë si një figurë bashkuese, ndërsa ish-zëvendëskryeministrja e Kosovës, Edita Tahiri, i bëri thirrje të tregojë integritet dhe të mos jetë „notere e Kurtit“, siç e cilësoi Vjosa Osmanin.

Edhe pse funksioni i presidentit ka kryesisht karakter ceremonial, opinioni publik dhe analistët i shohin ditët e saj të para në detyrë si një faktor stabilizimi. Përvoja e saj shumëvjeçare akademike dhe përvoja e mëparshme si ministre konsiderohen përparësi kyçe për zbutjen e polarizimit të thellë në shoqëri.

Respektimi i Kushtetutës

Diplomati Albert Prenkaj deklaroi se Shiroka Pula, para së gjithash, duhet të garantojë respektimin e Kushtetutës dhe funksionimin e institucioneve në përputhje me kompetencat e tyre kushtetuese.

„Presidentja është garantuese e Kushtetutës dhe e kushtetutshmërisë. Pra, ky është prioriteti mbi të gjitha prioritetet e një presidenti, në përputhje me Kushtetutën. Presidentja duhet të përpiqet që, pa kompromis, të ruajë kushtetutshmërinë në funksionimin e të gjitha institucioneve të Kosovës. Ky është prioriteti kryesor“, tha Prenkaj.

Përveç kësaj, ai deklaron se Shiroka Pula mund të ketë një rëndësi të veçantë në politikën e jashtme dhe se mund të kontribuojë në intensifikimin e komunikimit me partnerët ndërkombëtarë.

"Një person me besueshmëri dhe integritet, siç besohet se është Justin Shiroka Pula, mund ta kthejë Kosovën në skenën ndërkombëtare, pasi Kosova tani është e izoluar në aspektin e komunikimit me botën. Ekziston një lloj izolimi, ose kemi një politikë të jashtme plotësisht pasive. Në këtë kuptim, ajo mund të jetë një person i rëndësishëm, pavarësisht faktit se kemi një ministre të punëve të jashtme dhe një ministri të punëve të jashtme. Në këtë moment që ndodhet Kosova, mendoj se presidenti ka një rol të veçantë", tha Prenkaj.

Përveç kësaj, Prenkaj e sheh presidentin e ri si një person që mund të bashkojë ekspertë për çështje që lidhen me procedurat gjyqësore kundër ish-udhëheqësve të UÇK-së.

Ai beson se një nga hapat e parë duhet të jetë komunikimi zyrtar me Brukselin dhe Hagën për çështje që lidhen me marrëveshjet ndërkombëtare dhe Dhomat e Specializuara.
 

"Megjithatë, ajo që është e rëndësishme dhe ajo që kemi parë gjatë 20 ditëve të fundit është se presidenti bëhet figura qendrore rreth të cilit do të mblidhen ekspertët që do të luajnë një rol të rëndësishëm kombëtar në mbrojtje, pra në vërtetimin e pafajësisë së udhëheqësve të UÇK-së dhe ish-zyrtarëve të lartë shtetërorë - presidentit, kryetarit të kuvendit dhe deputetëve. Ndryshimet në ligj që janë miratuar duhet të çojnë në ndryshimin e marrëveshjes ekzistuese ndërkombëtare", tha Prenkaj.

Koordinimi me Kuvendin dhe Qeverinë

Profesori i Marrëdhënieve Ndërkombëtare Dritero Arifi tha se duhet të ketë koordinim më të mirë midis Presidentit, Qeverisë dhe Kuvendit të Kosovës, sepse institucionet, thotë ai, duhet të kenë një qasje të përbashkët, veçanërisht në politikën e jashtme, në mënyrë që Kosova të paraqesë një qëndrim të unifikuar para partnerëve ndërkombëtarë.

Arifi përsëriti se çështja e Dhomave të Specializuara është e rëndësishme, veçanërisht pas miratimit të ndryshimeve në ligjin që lidhen me atë institucion, dhe se duhet të formohet një grup pune për të koordinuar dhe monitoruar zhvillimin e ngjarjeve pas dënimeve të shkallës së parë të katër udhëheqësve të UÇK-së.

"Presidenti duhet të veprojë me një dinamikë të ndryshme. Është e nevojshme të vendoset një lidhje më e fortë bashkëpunimi midis presidentit, Qeverisë dhe Kuvendit, si dhe partive politike. Sigurisht, për shkak të urgjencës së çështjes së Gjykatës Speciale, sot duhet të kërkohet një iniciativë për formimin e një grupi pune. Kush do ta udhëheqë atë? Presidenti duhet të mbajë drejtimin së bashku me Ministrin e Punëve të Jashtme, domethënë, ata duhet të veprojnë në bashkëpunim", tha Arifi për Kosova Press.

Sipas tij, nuk duhet të ketë mosmarrëveshje për këtë çështje.

Drejtori ekzekutiv i Qendrës Amerikane për Luftimin e Terrorizmit dhe Ekstremizmit, Arijanit Shehu, konsideron se Shiroka-Pula duhet të përqendrohet në forcimin e partneritetit strategjik me SHBA-në dhe përshpejtimin e integrimeve evropiane, por edhe të kontribuojë në bashkimin politik dhe shoqëror, tejkalimin e ndarjeve, përfshirjen e të gjithë aktorëve politikë në dialog, si dhe në ndalimin e largimit të të rinjve.

Pa ndikim në reputacionin e Kosovës

Nga ana tjetër, diplomati i karrierës Zoran Milivojeviq konsideron se Shiroka Pula mund të veprojë kryesisht në skenën e brendshme dhe se nuk mund ta përmirësojë reputacionin e Kosovës në arenën ndërkombëtare.

„Dikur Vjosa Osmani ishte mjaft e pavarur në veprimtarinë e saj në planin e jashtëm dhe gjithçka që Kosova mundi të arrinte apo të zbuste në marrëdhëniet me fuqitë e mëdha ose me aleatët e saj, ishte falë saj. Situata, sa i përket pozitës së Kosovës, është më e pafavorshme se më parë për shkak të politikës së Albin Kurtit dhe konfliktit të tij me administratën amerikane, e cila nuk ka mirëkuptim për politikën e tij. Në këtë kuptim, mendoj se presidentja e re nuk mund të bëjë ndonjë gjë të veçantë. Ajo nuk e ka as atë përvojë në marrëdhëniet ndërkombëtare, as atë lloj reputacioni dhe as dinamizmin që kishte Osmani. Prandaj, roli i saj kryesor do të jetë në skenën e brendshme“, tha Milivojeviq për Kosovo online.

"Presidenti duhet të veprojë me një dinamikë të ndryshme. Është e nevojshme të vendoset një lidhje më e fortë bashkëpunimi midis presidentit, Qeverisë dhe Kuvendit, si dhe partive politike. Sigurisht, për shkak të urgjencës së çështjes së Gjykatës Speciale, sot duhet të kërkohet një iniciativë për formimin e një grupi pune. Kush do ta udhëheqë atë? Presidenti duhet të mbajë drejtimin së bashku me Ministrin e Punëve të Jashtme, domethënë, ata duhet të veprojnë në bashkëpunim", tha Arifi për Kosova Press.

Sipas tij, nuk duhet të ketë mosmarrëveshje për këtë çështje.

Drejtori ekzekutiv i Qendrës Amerikane për Luftimin e Terrorizmit dhe Ekstremizmit, Arijanit Shehu, konsideron se Shiroka-Pula duhet të përqendrohet në forcimin e partneritetit strategjik me SHBA-në dhe përshpejtimin e integrimeve evropiane, por edhe të kontribuojë në bashkimin politik dhe shoqëror, tejkalimin e ndarjeve, përfshirjen e të gjithë aktorëve politikë në dialog, si dhe në ndalimin e largimit të të rinjve.

Pa ndikim në reputacionin e Kosovës

Nga ana tjetër, diplomati i karrierës Zoran Milivojeviq konsideron se Shiroka Pula mund të veprojë kryesisht në skenën e brendshme dhe se nuk mund ta përmirësojë reputacionin e Kosovës në arenën ndërkombëtare.

„Dikur Vjosa Osmani ishte mjaft e pavarur në veprimtarinë e saj në planin e jashtëm dhe gjithçka që Kosova mundi të arrinte apo të zbuste në marrëdhëniet me fuqitë e mëdha ose me aleatët e saj, ishte falë saj. Situata, sa i përket pozitës së Kosovës, është më e pafavorshme se më parë për shkak të politikës së Albin Kurtit dhe konfliktit të tij me administratën amerikane, e cila nuk ka mirëkuptim për politikën e tij. Në këtë kuptim, mendoj se presidentja e re nuk mund të bëjë ndonjë gjë të veçantë. Ajo nuk e ka as atë përvojë në marrëdhëniet ndërkombëtare, as atë lloj reputacioni dhe as dinamizmin që kishte Osmani. Prandaj, roli i saj kryesor do të jetë në skenën e brendshme“, tha Milivojeviq për Kosovo online.