Pse Mitrovica e Veriut është në shënjestër të Prishtinës?

Zbatimi i vendimeve të marra nga pushteti komunal në Mitrovicën e Veriut po has gjithnjë e më shpesh në pengesa nga niveli qendror, me asistimin e Policisë së Kosovës, ndërsa disa vendime të miratuara në Prishtinë zbatohen pa dijeninë e zyrtarëve të kësaj komune. Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, raste të tilla nuk janë incidente të izoluara, por janë bërë një model veprimi. Ata shtojnë se Prishtina ka qenë për një kohë të gjatë e frustrur me pamundësinë për të ushtruar autoritetin e saj në veri të lumit Ibër dhe se masa të tilla ndërmerren nën petkun e sundimit të ligjit dhe respektimit të procedurave, duke e zbehur kuptimin e ekzistencës së vetëqeverisjes lokale.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Jo shumë kohë pasi drejtimi i Mitrovicës së Veriut iu rikthye përfaqësuesve politikë serbë, filluan edhe pengesat ndaj vendimeve të organeve komunale.

Gjithçka nisi në naten e Krishtlindjes Ortodokse, kur policia konfiskoi një pankartë me mbishkrimin “Paqja e Zotit, Krishti u lind”, e cila, sipas vendimit të kryetarit të atëhershëm të komunës, Milan Radojeviq, duhej të vendosej në qendër të Mitrovicës së Veriut. Pankarta u kthye po atë mbrëmje, por i gjithë rasti la një shije të hidhur gjatë kësaj feste të madhe të krishterë.

Policia reagoi edhe në fillim të qershorit gjatë përpjekjes për të larguar instalacionin “E dua Mitrovicën”, kur kryetari Radojeviq tentoi ta mbulonte me sprej të kuq zemrën e gjelbër që është pjesë e këtij simboli. Disa ditë më vonë, Ministria e Administrimit të Pushtetit Lokal e Kosovës e kontestoi vendimin e Kuvendit Komunal të Mitrovicës së Veriut për largimin e këtij instalacioni, duke u thirrur në “shkelje procedurale” gjatë miratimit të vendimit.

Në fund të muajit të kaluar, në Mitrovicën e Veriut u ndalua artisti Stefan Stojanoviq, i cili po përpiqej të realizonte një mural me portretet e patriarkut Pavle dhe mitropolitit Amfilohije, për të cilin kishte leje nga komuna.

Ka pasur edhe raste të kundërta, kur pa dijeninë dhe pa miratimin e organeve komunale janë rrënuar garazhe private në pronësi të serbëve në këtë komunë ose janë ndërruar tabelat me emrat e rrugëve.

Historiani Stefan Radojkoviq thotë se veprimet e administratës së Prishtinës ndjekin një model të qartë, me synimin që mjedisi ku jetojnë serbët në veri të lumit Ibër të ndryshohet sa më shumë dhe t’u bëhet atyre i huaj, i panjohur dhe, në fund, armiqësor ndaj identitetit dhe mbijetesës së tyre në atë hapësirë.

Siç deklaroi për Kosovo online, gjithçka mbështillet me procedura dhe rregulla që zbatohen nga administrata e Prishtinës, ndërsa në thelb bëhet fjalë për dhunë institucionale dhe strukturore, e cila ndryshon atmosferën në Mitrovicën e Veriut dhe “bashkon të dobishmen me të bukurën”.

“Krijohet një mjedis që thekson qartë se është nën kontrollin e administratës së Prishtinës – kjo është ajo që është ‘e dobishme’, ndërsa ajo që është ‘e bukur’ është se qeveria e Albin Kurtit, përmes ministrive të caktuara, ushtron presion ndaj serbëve në veri të lumit Ibër, thjesht sepse ndodhet vazhdimisht në fushatë zgjedhore”, tha ai.

Sipas tij, këto veprime nuk do të ndalen as në periudhën e ardhshme.

“Do të bëhet fjalë për çështje krejt banale, siç është pengimi i pikturimit të muraleve, edhe kur ekzistojnë lejet përkatëse. Qëllimi është të demonstrohet forcë dhe të dërgohet mesazhi i qartë: ndoshta procesi i Brukselit ka vdekur, por pushteti ynë mbi komunat në veri të lumit Ibër është i padiskutueshëm në çdo aspekt. Për ne kjo duket si kapje pas formaliteteve dhe përdorim i panevojshëm i policisë për çështje komunale, por Prishtina ka qenë për shumë kohë e frustrur nga pamundësia për të projektuar autoritetin dhe pushtetin e saj në veri të Ibrit. Këtu shihet edhe sa i gabuar ishte Marrëveshja e Brukselit, si dhe më pas largimi nga institucionet lokale – nga policia, gjyqësori dhe veçanërisht nga strukturat komunale të administratës së Prishtinës”, vlerëson historiani.

Sipas tij, mesazhi që dërgohet me këto veprime është se nuk ka vend për institucionet serbe brenda administratës së Prishtinës, ndërsa në mënyrë të tërthortë u dërgohet mesazh edhe institucioneve të Republikës së Serbisë në Kosovë se as ato nuk kanë vend në Kosovë.

“Në fund, pasojat do t’i vuajnë qytetarët e zakonshëm – serbët dhe të tjerët që përdorin shërbimet e administratës së Prishtinës ose të administratës së Republikës së Serbisë. Shumë prej tyre me gjasë do të vendosin të largohen nga këto zona, gjë që, në njëfarë mënyre, ka qenë gjithmonë qëllimi përfundimtar i qeverisë së Albin Kurtit dhe, pak a shumë, i të gjitha administratave të Prishtinës”, thekson Radojkoviq.

Sipas tij, risia është se gjithçka paraqitet nën petkun e sundimit të ligjit, procedurave dhe rregullave administrative, gjë që nuk ngre menjëherë alarmin për rrezik.

“Kjo nuk aktivizon alarmet në bashkësinë ndërkombëtare, e cila, sidomos pjesa perëndimore e saj, është e përballur me shumë probleme që konsiderohen shumë më të rëndësishme sesa respektimi ose jo i një procedure në nivel komunal në Mitrovicën e Veriut”, tha ai.

“Marrja e kompetencave që nuk i takojnë policisë”

Menaxherja e projekteve në OJQ-në Nisma e Re Shoqërore, Millica Radovanoviq, thotë se nga zhvillimet e muajve të fundit, pas përfundimit të zgjedhjeve lokale në Kosovë, mund të vërehet se në veri ka ndodhur një transferim i pushtetit, por jo te administrata e re komunale, por drejt institucioneve qendrore dhe Policisë së Kosovës.

Sipas saj, ajo që shihet në terren është se sjellja e Policisë së Kosovës po del jashtë mënyrës së zakonshme të veprimit, duke marrë shpesh kompetenca që nuk i takojnë.

“Në shumë raste policia sillet si organ administrativ, ekzekutiv, madje edhe gjyqësor. Ajo merr vendime për të cilat nuk është kompetente, zbaton masa përmbarimore pa bazë ligjore dhe, në disa raste, kufizon faktikisht të drejtat e qytetarëve pa asnjë dokument me shkrim, duke ua pamundësuar edhe të drejtën për mjete juridike”, deklaroi Radovanoviq për Kosovo online.

Sipas saj, me veprime të tilla autoritetet qendrore tregojnë se nuk duan t’u lënë komunave asnjë autonomi në vendimmarrje dhe se për çdo vendim që merret në terren në katër komunat në veri duhet më parë të kërkohet miratimi i autoriteteve qendrore.

Si shembuj që ilustrojnë këtë model të veprimit, ajo përmend disa raste, jo vetëm në Mitrovicën e Veriut.

Ndër to janë ndalimi i hyrjes në Kosovë për asamblistin Vladimir Radosavljeviq nga Leposaviqi, marrja nën kontroll e Kampit Rezala në Gazivodë, rrënimi i objekteve dhe shtëpive në Çeçevë, si dhe në Mitrovicën e Veriut rrënimi i garazheve dhe pengimi i pikturimit të muralit kushtuar patriarkut Pavle.

Sipas saj, elementi që i lidh të gjitha këto raste është Policia e Kosovës, e cila vepron në mënyrë autoritare, sikur të kishte kompetenca për të ndërmarrë veprime të tilla.

“Asamblistit iu ndalua hyrja vetëm verbalisht, pa iu dorëzuar asnjë vendim apo arsyetim, duke ia pamundësuar kështu të drejtën e ankesës, ndërsa formalisht duket sikur rasti nuk ka ndodhur fare, pasi nuk ekziston asnjë gjurmë me shkrim. Në rastet e marrjes nën kontroll dhe rrënimit të pronës, Policia e Kosovës pretendohet se i ofron asistencë një ndërmarrjeje publike që nuk ka bazë ligjore për përmbarim me detyrim dhe në këtë mënyrë merr edhe rolin e organit ekzekutiv. Ndërsa në rastin e pengimit të pikturimit të muralit, policia në vendngjarje e shpalli të pavlefshëm vendimin e vetëqeverisjes lokale. Prandaj nuk bëhet fjalë për incidente të izoluara apo për sjelljen e një polici të vetëm, por shohim një model të veprimit sistematik dhe të paligjshëm të Policisë së Kosovës”, thotë Radovanoviq.

Sikurse shton, e gjithë kjo u dërgon qytetarëve mesazhin se ekzistenca dhe veprimtaria e vetëqeverisjes lokale në terren po humbin kuptimin praktik dhe se për çdo vendim nuk janë kompetente komunat, por Policia e Kosovës dhe ministritë në Prishtinë.

“Nuk respektohet as niveli bazë i vetëqeverisjes”

Sipas analistit Dushan Borisavleviq, përdorimi i forcës dhe prania gjithnjë e më e dukshme e Policisë së Kosovës në Mitrovicën e Veriut gjatë zbatimit të vendimeve të marra nga kjo komunë janë të panevojshme, pasi nuk bëhet fjalë për vepra penale apo për situata që rrezikojnë jetën dhe sigurinë e njerëzve.

“Komuna e Mitrovicës së Veriut është vazhdimisht në shënjestër dhe përdoret më së shumti për qëllime politike. Disa njerëz po mbledhin pikë politike. Kam studiuar në Mitrovicë; asnjë qytet në Kosovë nuk është i përkryer, përfshirë edhe Mitrovicën. Gjithmonë ka nevojë që disa çështje të rregullohen, por ajo që po ndodh tani e ka kaluar çdo masë sa i përket përdorimit të policisë për çështje krejt banale”, tha për Kosovo online.

Sipas tij, mosmarrëveshjet mund të zgjidhen përmes dialogut, por njëkohësisht ai thekson se komunat me shumicë serbe në Kosovë nuk gëzojnë nivelin e vetëqeverisjes që parashikon ligji.

“Komunat serbe, sipas ligjit, duhet të kenë një nivel më të lartë të vetëqeverisjes. Prandaj më vjen keq kur shoh se nuk respektohet as niveli bazë i vetëqeverisjes, e jo më ai niveli më i lartë që duhet ta kishim sipas ligjit”, theksoi Borisavleviq.