FELTONI Rambuje - ultimatum për bombardim (3): gjeneralët e NATO-s dhe stërvitjet e gatishmërisë

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

Ftesa për të marrë pjesë në stërvitje ushtarake të NATO-s të quajtur "Skifter i vendosur" që do të zhvillohej të hënën, më 15 qershor 1998, erdhi vetëm një ditë para udhëtimit, i cili filloi të dielën. Një grup i madh gazetarësh nga Beogradi, ku përfshiheshin thuajse të gjithë ata që ndoqën çështjen e Kosovës, fillimisht udhëtuan për në Budapest, nga ku u transferuam në bazën e Forcave Ajrore në Aviano nga ushtria amerikane me “Hercules”. Kur mbërritëm, u vendosëm në shtretër ushtarakë ose thjesht në dyshekë në dysheme, si shumë gazetarë të tjerë që ishin të ftuar nga të gjitha vendet anëtare të NATO-s. Vëmendje e veçantë iu kushtua gazetarëve nga Serbia, Kosova dhe Shqipëria.

Stërvitja “Skifteri i vendosur” për gazetarët filloi në modalitetin ushtarak, herët në agim, në orën katër. Për shumëkush ishte shumë herët për të shkuar në demonstrimin e aftësive të forcave ajrore të NATO-s, që u “programua” nga Këshilli i NATO-s, pas darkës së mbaruar. Gjatë shqyrtimit të çështjes së Kosovës, Këshilli i NATO-s ngarkoi pjesën ushtarake të Aleancës që të përpunonte opsionet e mundshme që mund të zbatoheshin. “Ky është i pari nga ata skenarë”, tha komandanti i NATO-s në Evropë, gjenerali Uesli Klark, në një bisedë të organizuar ekskluzivisht për gazetarët e Beogradit, duke shtuar se “dhuna në Kosovë duhet të ndalet”.

Short tha se stërvitja ushtarake demonstroi fuqinë ajrore të NATO-s dhe tregoi se ishte gati të vepronte menjëherë, nëse ishte e nevojshme. Ai tha se “Skifteri i vendosur” i përmbushi të gjitha synimet.

- Qëllimi i aksionit ishte të mbështeste paqen dhe stabilitetin në rajon. Njëkohësisht tregon shqetësimin e të gjitha vendeve anëtare për përshkallëzimin e dhunës në Kosovë. Në të njëjtën kohë, kjo tregon mbështetjen e NATO-s për integritetin territorial të Jugosllavisë, tha Short.

Operacioni nisi herët në mëngjes në orën 5.30 me konferencën e parë për shtyp. Avionët u ngritën nga bazat ajrore të pesë vendeve - Gjermanisë, Britanisë së Madhe, Greqisë, Francës dhe numri më i madh nga Italia. Ngritja e avionëve luftarakë F-16 dhe F-18 u ndoq me vëmendje nga ne si dhe korrespondentët e akredituar në Bruksel.

Në stërvitje morën pjesë 85 avionë, 68 prej të cilëve praktikuan aksion luftarak dhe 17 ishin në mbështetje të tyre. Para fillimit, jo takimi i parë me gazetarët, gjenerali Short tha se nuk pret ndonjë incident me Ushtrinë Jugosllave, “që ne e dimë se ka sisteme të mira radarësh”, as që NATO të shkelë hapësirën ajrore të Jugosllavisë.

Gjenerali Short përfundimisht konfirmoi se avionët po fluturonin 25 kilometra larg kufirit jugosllav. Avionët fluturuan nga Italia veriore, përtej Adriatikut, më pas mbi Shqipërinë veriore dhe Maqedoninë, për t'u ndarë në dy grupe, fluturuan mbi Tiranë dhe Shkupin dhe u kthyen mbrapa. Operacioni u shoqërua me një “avaks” në të cilin ishte shefi i Shtabit të Krahut Jugor të NATO-s.

I pyetur nga një përfaqësues i mediave të shqiptarëve të Kosovës se cilët do të jenë hapat e ardhshëm “nëse Millosheviq nuk e ndal dhunën”, gjenerali Short tha se nuk mund ta parashikojë këtë, pasi i takon vendimeve politike. Korrespondenti i BBC-së pyeti se çfarë lloj mesazhi po u dërgohej autoriteteve në Serbi, gjenerali u përgjigj se tashmë ishte thënë nga Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, Javier Solana, duke pretenduar se me këtë stërvitje NATO tregon aftësinë e saj për të vepruar shpejt dhe me efikasitet.

Në një bisedë me gazetarët e Beogradit, komandanti i forcave të NATO-s në Evropë, gjenerali Wesley Clark, i pyetur nëse kjo stërvitje është një lloj presioni politik dhe ushtarak ndaj autoriteteve në Beograd dhe cili është qëndrimi i tij për integritetin territorial të Jugosllavisë, gjenerali Clark tha se të gjithë liderët e vendeve anëtare të NATO-s pretendonin se respektonin integritetin territorial të Jugosllavisë. Mesazhi i stërvitjes është se NATO është e shqetësuar për paqen dhe stabilitetin në rajon. Kjo stërvitje është një mundësi për të treguar aftësinë e NATO-s në veprim nëse është e nevojshme, dhe problemi në Kosovë duhet të zgjidhet në mënyrë paqësore dhe përmes dialogut.

Pyetjes sime, “se a ndërmori NATO një veprim të ngjashëm për të mbrojtur integritetin territorial të Jugosllavisë”, Clark u përgjigj: “Nuk mund të parashikoja se çfarë do të bënte NATO”. Do të miratoheshin një mori vendimesh politike nga vendet sovrane anëtare të NATO-s. Komanda ushtarake e NATO-s do të vepronte ashtu siç ishte vendosur. Në këtë kontekst, ne besojmë se ndërprerja e dhunës në Kosovë është parakusht për progres dhe negociata”.

Pyetja e re ishte se çfarë do të ndodhte nëse dhuna nuk do të ndalej? Nuk mund të bëj parashikime se çfarë do të ndodhë, sepse kjo varet përsëri nga anëtarët e NATO-s. Këshilli Ministror i NATO-s pati një takim në Bruksel ku u propozua të studiohen opsionet e mundshme. Kjo stërvitje është opsioni i parë dhe vendimi i parë i marrë nga NATO”, tha Clark.

I pyetur “nëse NATO po planifikon stërvitje ushtarake në tokë për shkak të Kosovës, Clark tha se një stërvitje e tillë po planifikohet në IRJ të Maqedonisë dhe Shqipërisë si pjesë e "Partneritetit për Paqe" në mënyrë që të mbështesë operacionet e paqes dhe çështjet humanitare dhe do të mbahet pak më vonë, gjatë verës.

Para palestrës ku u akomoduam me një pjesë prej 200 gazetarësh që ndoqën këtë ushtrim, u organizua një piknik i vogël, ku u servir një menu italiane, me pica, djathëra dhe verëra. Togeri Eubanks, i cili po kujdesej për ne, shpjegoi se të gjitha hotelet ishin pushtuar nga nxitimi i mijëra mysafirëve të rinj dhe se nuk kishte vend për të ardhurit e fundit.

Tashmë të hënën ishim të gjithë pranë hangarit ku duhej të ngriheshin avionët. Gjithçka dukej e padëmshme, se nuk mund të ishte më e padëmshme. Gjenerali Michael Short, i cili më vonë do të bëhej i famshëm për deklaratat e tij se do të rrafshonte të gjithë Beogradin, refuzoi me këmbëngulje çdo lidhje me provokimin ose agresionin. Ai bëri të njëjtën gjë për pyetjet në lidhje me qëllimet politike ose një kërcënim që mund të drejtonte NATO-n. “Kjo stërvitje tregon gatishmërinë e NATO-s për të vepruar shpejt dhe menjëherë nëse është e nevojshme. Njëkohësisht shpreh shqetësimin e vendeve anëtare të NATO-s për situatën në Kosovë”, tha gjenerali Short.

Personat që u prezantuan si gazetarë të Qendrës Informative të Kosovës në Bruksel vazhdimisht e pyetën gjeneralin Short nëse NATO do të operonte edhe në Kosovë, qoftë në aksione luftarake apo për të mbrojtur zonën e “ndalimit të fluturimeve”, por ai në mënyrë diplomatike iu shmang. Ai vetëm tha se "integriteti territorial i RFJ-së është shumë i rëndësishëm për NATO-n" dhe se Kosova "duhet të ketë statusin e duhur".

Gjenerali ishte shumë më llafazan për temat që kishin të bënin me të ardhmen e NATO-s, kështu që ai përsëriti vazhdimisht se kjo është stërvitja e parë e NATO-s bazuar në modelin që po krijohet për organizatën në shekullin e 21-të. Se NATO do të vepronte edhe jashtë zonave të saj tradicionale, të cilat kufizohen nga "Lufta e Ftohtë".

Për herë të parë NATO po vepron jashtë zonave të saj tradicionale, mbi Shqipërinë dhe Maqedoninë. Prandaj, ky ushtrim mbahet në kuadër të programit të Partneritetit për Paqe. Aeroplanët nga Portugalia, të cilët tradicionalisht janë të orientuar drejt Atlantikut, janë këtu së bashku me avionët nga Danimarka, të cilët drejtohen drejt veriut të Evropës. Është edhe më e rëndësishme që pas një kohe të gjatë aeroplanët e Turqisë dhe Greqisë po fluturojnë së bashku, gjenerali Short përshkroi me krenari përpjekjet për ndërtimin e NATO-s së re.

Gazetarët rusë, duke parë ngritjen e avionit, u thanë vëzhguesve se ishte e gjitha "një shfaqje e drejtuar sipas rregullave të spektaklit të Hollivudit" dhe se gazetarët kishin ardhur për të raportuar për të. Rusia nuk u ftua të merrte pjesë në këtë stërvitje as si vëzhguese, e as vende të tjera joanëtare nuk u ftuan. Gjenerali Short hodhi poshtë pretendimet se Rusia nuk ishte e informuar për stërvitjen.

Pilotët që fluturuan mbi Shqipërinë dhe IRJ të Maqedonisë ndanë përshtypjet e tyre pas uljes. Ata janë të kënaqur me pamjet që panë në tokë. Majori Denis Prokopovic ishte tashmë në misione të ndryshme në Bosnje dhe Hercegovinë. “Moti ishte i parashikueshëm. Qytetet janë të bukura. “Kam fluturuar kryesisht mbi Maqedoninë dhe duke parë vendet në veri, më dukej se ishte e këndshme të jetoje atje”, tha majori.

Majori spanjoll Luiz Villar ka më shumë se 3000 orë fluturimi, nga të cilat 500 në F-18 Hornet. “Nuk kishte asgjë të veçantë ky fluturim, ishte një fluturim i zakonshëm në kohë paqeje mbi Shqipëri dhe Maqedoni. Fluturimi zgjati katër orë e gjysmë”, tha majori Villar. Që nga viti 1994, ai ka kryer më shumë se 100 misione mbi ish-Jugosllavi, gjithsej 260 orë. Njësia e tij ka një simbol demi, por kjo nuk do të thotë se ka të bëjë fare me ndeshjet me dema ose me Chicago Bulls. Është emri i njësisë "Ballë për Ballë", që i ngjan emrit të një programi apo kuizi kontakti televiziv. Nga majori u përpoqa të mësoja nëse ai ka marrë pjesë edhe në aksionet mbi Bosnjë e Hercegovinë në vitin 1995. Ai nuk donte të fliste për këtë, por konfirmoi se ka marrë pjesë në aksione luftarake. “Këto janë veprime krejtësisht të ndryshme”, tha majori.

Zyrtari i Qendrës Informative të Kosovës nga Brukseli është interesuar të kuptojë nëse majori mund ta bëjë “atë që ka bërë mbi Bosnjën” edhe në Kosovë. Spanjolli ishte i rezervuar duke thënë se “Kosova nuk do të thotë shumë për të”. Kolegu Miroslav Lazanski e pyeti majorin se çfarë mendonte për sulmin kundërajror jugosllav. "Shumë e rrezikshme," tha majori, gjë që do të ishte disi e vërtetë. Kur u pyet se çfarë lloj pilotësh jugosllavë do të ishin kundërshtarët e tij, Villar u përgjigj diplomatikisht: "Çdo kundërshtar është i rrezikshëm".

Majori portugez Mario Barretto nuk fluturoi kurrë mbi BdheH. “Baza ime është baza ushtarake portugeze në Montreal dhe fluturoj rreth 20 orë në muaj. Në këtë stërvitje, moti ishte i shkëlqyer. Fluturuam rreth 20 kilometra larg kufirit jugosllav. Pashë fshatra, qytete, aeroporte. Nuk kam përshtypjen se është e gjitha shumë e populluar. Gjithçka dukej paksa si pjesa veriore e vendit tim. Përputhej me atë që dëgjuam gjatë përgatitjes për fluturimin”, thotë majori Barretta.

Në përfundim të bisedës me shtypin, gjenerali Short tha se një stërvitje nuk kishte funksionuar kurrë si ky dhe rekomandoi bisedën me pilotët.

Nesër vazhdon: Urdhri i parë ekzekutiv për bombardim