Milliq: Të gjitha qeveritë e Kosovës deri tani kanë tentuar ta “zbusin” konceptin e BKS-së

Drejtori programor i organizatës “Rruga e re e tretë”, Dimitrije Milliq, ka vlerësuar se pa një presion më të madh të SHBA-së dhe BE-së mbi institucionet në Prishtinë, nuk duhet pritur formimi i Bashkësisë së Komunave Serbe, ndërsa praktika ka treguar se të gjitha qeveritë e Kosovës deri tani kanë tentuar ta “zbusin” sa më shumë konceptin e BKS-së.

Duke komentuar dhjetëvjetorin e nënshkrimit të marrëveshjes së Brukselit që përcaktoi parimet e Bashkësisë së ardhshme, si edhe çështjet e energjisë, telekomunikacionit dhe urës kryesore mbi Ibër, Milliq thekson se për moszbatimin e marrëveshjes në mbrojtjen e të drejtave të komunitetit serb “faktor pengues” është fakti që edhe SHBA edhe BE aktualisht janë të angazhuara me çështje shumë më të rëndësishme.

„Kjo çështje është lënë anash për shkak se konteksti aktual ndërkombëtar imponon çështje më të ngutshme“, saktëson Milliq.

Ai shton se Ballkani Perëndimor është “në një vend strategjikisht të rëndësishëm”, prandaj edhe i rëndësishëm për vendet e BE-së, por se në këtë moment çështjet më të nxehta janë lufta në Ukrainë dhe mundësia e eskalimit të konfliktit në Rripin e Gazës, ku një përshkallëzim në një luftë rajonale “do të kishte pasoja të paparashikueshme jo vetëm për Evropën, por edhe për situatën ekonomike në botë“.

„Thjesht, ata po i shpenzojnë kapacitetet e kufizuara diplomatike e politike në këto çështje. Në vitet ’90, megjithëse nuk kishin shumë ‘shqetësime të tjera’ dhe kur realisht ishin shumë më të fuqishme në raport me aktorët e tjerë në botë, nuk arritën shpejt ta zgjidhin krizën në Ballkanin Perëndimor, e cila u zgjat gjatë gjithë dekadës. Prandaj nuk duhet pritur që shtetet evropiane të kenë kapacitete për ta zgjidhur këtë çështje në këtë kontekst, kur kanë më shumë probleme të brendshme dhe ndërkombëtare sesa në vitet ’90. Dhe për këtë arsye nuk është në rend dite“, ka shpjeguar Milliq.

Ai porosit se pavarësisht rrethanave gjeopolitike, „është e rëndësishme të kthehemi gjithmonë“ te çështja e formimit të BKS-së.

„Është me rëndësi të kthehemi gjithmonë te kjo çështje, duke pasur parasysh se qeveritë e ndryshme të Kosovës kanë tentuar ta zbusin konceptin e BKS-së për ta harmonizuar, nga këndvështrimi i tyre, me Kushtetutën, sepse ky ishte një lloj ‘argumenti legalist’ se pse nuk mund të zbatohej në formatin për të cilin është biseduar që nga viti 2013, e i përcaktuar qartë në vitin 2015“, thotë Milliq.

Ai është i bindur se përparim mund të ketë vetëm me ndihmën e SHBA-së dhe BE-së.

„Pengesat dhe zbatimi varen drejtpërdrejt nga shkalla e presionit amerikan dhe evropian ndaj Prishtinës. Pamë disa lloje presionesh që dëmtojnë imazhin ndërkombëtar të qeverisë së Kosovës, por ende ai presion nuk përfshin zbatimin në praktikë të Bashkësisë, ku nuk ka progres të dukshëm, e veçanërisht jo në një periudhë kur krizat në botë janë përshkallëzuar“, thekson Milliq.

Ai paralajmëron se koncepti bazë i BKS-së gjatë këtyre dhjetë viteve është ndryshuar “në dëm të komunitetit serb“.

„Kryesisht në periudhën e kaluar është ndryshuar në dëm të komunitetit serb në kontekstin e shkallës së autonomisë së tij, sepse përmes ‘argumentit legalist’ të harmonizimit me Kushtetutën e Kosovës, në njëfarë mënyre janë reduktuar kompetencat ose, thënë thjesht, janë ‘zbutur’ që të jenë të pranueshme për opinionin publik kosovar“, thotë Milliq.

Ai pohon se argumenti kryesor për Prishtinën është frika se BKS mund të bëhet "Republika Sërpska brenda sistemit të Kosovës".

"Nga pikëpamja e elitave politike lokale shqiptare, ajo përkufizohet si një 'faktor përçarës brenda shoqërisë' ose një 'faktor politik përçarës' që pengon funksionalitetin e institucioneve themelore të asaj qeverie. Ishte një ide, por për sa kohë që nuk ka presion amerikan dhe evropian për ta zbatuar atë, deri atëherë nuk ka gjasa që elita politike e Kosovës të ketë sukses në zbatimin e saj dhe të ketë pasoja për ta bërë këtë. Përveç, sigurisht, në një kontekst të një qeverie koalicioni mjaft të dobët, e cila mund t'i nënshtrohet një presioni më të madh nga komunitetet pakicë kur bëhet fjalë për shumicën e saj", specifikon Milliq.

Suksesi në zgjedhjet e ardhshme lokale në komunitetet me shumicë serbe është një parakusht që çështja e BKS-së t'u imponohet institucioneve të Prishtinës.

"Pastaj keni një vetëqeverisje lokale që përfaqëson komunitetin lokal dhe pastaj mund të negocioni disi me më shumë pushtet politik për atë çështje. Por, pyetja është gjithmonë se sa me sukses do të jeni në gjendje ta impononi atë çështje si një çështje kombëtare në mënyrë që qeveria dhe parlamenti i Kosovës të merren me atë çështje, dhe jo me ndonjë tjetër", beson Milliq.

Ai shton se kjo do të varet kryesisht nga kur dhe kush do të formojë qeverinë e ardhshme funksionale të Kosovës.