Sandiq: Përpjekja për të shfuqizuar Dhomat e Specializuara mund të jetë pengesë për anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës

Goran Sandiq, studiues në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd, thotë se nuk sheh një mënyrë që Dhomat e Specializuara të Kosovës të shfuqizohen me pranimin e Kosovës në Këshillin e Evropës. Sipas vlerësimit të tij, përpjekja për të shfuqizuar këto këshilla dhe për të zvogëluar juridiksionin e tyre mund të jetë vetëm një pengesë për anëtarësimin e mundshëm të Kosovës në Këshillin e Evropës dhe pranimin në Konventën Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore.

"Hyrja e Kosovës në Këshillin e Evropës në vetvete nuk do të sillte shfuqizimin e Dhomave të Specializuara, as Gjykata Evropiane e të Drejtave të Njeriut nuk do të kishte mandatin për të urdhëruar një gjë të tillë, dhe zvogëlimi i kompetencave të këshillave ose shfuqizimi i tyre i mundshëm përpara se Kosova të bëhet potencialisht anëtare e Këshillit të Evropës është vetëm një pengesë për Kosovën në atë rrugë", tha Sandiq për Kosovo Online.

Formalisht dhe ligjërisht, siç shton ai, Dhomat e Specializuara janë pjesë e sistemit gjyqësor të Kosovës, ato gjykojnë sipas ligjeve të Kosovës dhe përfshijnë standardet e të drejtave të njeriut të garantuara nga Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut dhe Lirive Themelore.

Nëse Kosova do të bëhej anëtare e KE-së, ajo që do të merrte Kosova në kontekstin e vendimeve të Gjykatës Speciale në Hagë, siç shpjegoi Sandiq, është se ata që janë dënuar mund të apelojnë në Gjykatën Evropiane të të Drejtave të Njeriut pasi apeli të konfirmojë ose ndryshojë vendimin, por ai është ende dënues.

"Megjithatë, më duket se kjo është hipotetikisht e paarsyeshme, pasi vetë Dhomat e Specializuara zbatojn standardet e të drejtave të njeriut të garantuara nga Konventa Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut. Kjo konventë ende zbatohet në Kosovë si pjesë e rregullores së UNMIK-ut, dhe zbatohet joformalisht si pjesë e përpjekjeve të autoriteteve të Prishtinës për të treguar veten si një vend që respekton vlerat dhe mund të bëhet pjesë e Këshillit të Evropës", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Nëse do të ndodhte që Kosova të bëhej anëtare e Këshillit të Evropës dhe Serbia dhe Kosova të ishin njëkohësisht në këtë organizatë, Sandić thotë se, teorikisht, Serbia mund të bënte paraprakisht një deklaratë për mosnjohjen e Kosovës, në mënyrë që t'ua bënte të qartë të gjithëve se nuk e njeh Kosovën si shtet.

"Megjithatë, shkruesit dhe autorët e së drejtës ndërkombëtare thonë se nuk është e nevojshme të bëhen deklarata të tilla, pasi anëtarësimi në një organizatë ndërkombëtare nuk do të thotë në të njëjtën kohë njohje e shtetësisë, prandaj anëtarësimi nuk është në të njëjtën kohë njohje e shtetësisë", pohon ai.

Ajo që Serbia mund të bënte gjithashtu, sipas tij, është të bënte një deklaratë për përjashtimin e marrëdhënieve midis Serbisë dhe Kosovës në kuadër të Konventës Evropiane për Mbrojtjen e të Drejtave të Njeriut. 

"Në këtë kuptim, Serbia do të konsideronte se nuk ka marrëdhënie dypalëshe midis saj dhe Kosovës, por se ekziston një marrëdhënie midis Serbisë dhe të gjithë anëtarëve të tjerë të Këshillit të Evropës, dhe në këtë kuptim do të kishte edhe një marrëdhënie midis Kosovës dhe të gjithë anëtarëve të tjerë të Këshillit të Evropës që nuk kanë bërë deklarata të tilla. Megjithatë, nëse, për shembull, Kosova do të ngrinte një mosmarrëveshje ndërshtetërore kundër Serbisë para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, është e diskutueshme nëse ajo gjykatë do ta pranonte një deklaratë të tillë përjashtimi, domethënë nëse do ta konsideronte se nuk ka juridiksion sipas Nenit 33 të Konventës Evropiane për të gjykuar në atë mosmarrëveshje, sepse është çështje e mbrojtjes së të drejtave të njeriut", thotë Sandiq. 

Sipas tij, opsioni më radikal është dalja e Serbisë nga Këshilli i Evropës, gjë që nuk do të ishte e mirë për qytetarët e Serbisë, as për vetë Serbinë, e cila ka anëtarësimin në BE si qëllim të saj të shpallur, dhe BE po i kërkon asaj të jetë anëtare e Këshillit të Evropës. 

Sandiq thotë se ekziston një narrativë e caktuar, madje populiste, se duke iu bashkuar Këshillit të Evropës, Kosova mund të ngrejë padi kundër Serbisë për gjenocid, krime lufte e të ngjashme. Kontestet para Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, siç tregon ajo, mund të iniciohen kundër çdo shteti që shkel Konventën Evropiane, por nuk flet askund për gjenocidin ose krimet e luftës, por kryesisht ka të bëjë me të drejtat politike dhe civile - të drejtën për jetë, ndalimin e torturës, lirinë e tubimit, të shoqërimit, të drejtën për një gjykim të drejtë dhe të drejtë. 

"Edhe nëse Kosova do të bëhej anëtare e Këshillit të Evropës dhe do të aderonte në Konventën Evropiane për të Drejtat e Njeriut, ajo nuk do të ishte në gjendje të ngrejë një mosmarrëveshje kundër Serbisë për asgjë që ndodhi para se Serbia të ratifikonte Konventën Evropiane, e cila ishte në vitin 2004, dhe shumica e gjërave për të cilat flasin politikanët e tyre ndodhën ndjeshëm para vitit 2004", thekson Sandiq.