Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit: Me asnjë vendim nuk është ndryshuar selia kanonike e Eparkisë

Selia shpirtërore, kanonike dhe historike e Eparkisë së Rashkës dhe Prizrenit ndodhet në Prizren dhe në Manastirin e Graçanicës, ku gjenden zyrat e eparkisë, dhe kjo mbetet e pandryshuar. Me asnjë vendim, as të Kuvendit Kishtar e as administrativ, nuk është ndryshuar selia kanonike e Eparkisë, as nuk është nisur procedurë për zhvendosjen e saj, njoftoi Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit, lidhur me, siç theksohet, një sërë paraqitjesh publike në media dhe rrjete sociale në lidhje me punimet në kompleksin e kishës së Shën Apostujve Pjetër dhe Pal në Pazari i Ri.

“Sobori i Shenjtë i Hierarkëve të Kisha Ortodokse Serbe, i kryesuar nga patriarku, më 18 maj 2017 mori vendim që, përveç selisë historike dhe shpirtërore në Prizren (Graçanicë), Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit të mund të ketë edhe seli administrative me hapësira zyrtare në Novi Pazar. Ky vendim është marrë në përputhje me Kushtetutën e Kishës Ortodokse Serbe dhe përbën plotësim të organizimit ekzistues, jo ndryshim të tij. Vendimi më pas është zbatuar në përputhje me legjislacionin e Republikës së Serbisë dhe është regjistruar në Regjistrin e Kishave dhe Bashkësive Fetare pranë Ministrisë kompetente të Drejtësisë. Regjistrimi i selisë administrative në Novi Pazar nuk ka ndryshuar as statusin, as identitetin e Eparkisë dhe nuk ka prekur selinë e saj kanonike në Prizren”, thuhet në njoftim.

Siç sqarohet, arsyeja e krijimit të qendrës administrative në Novi Pazar nuk është politike dhe as personale.

“Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit përfshin hapësirën e rajonit të Rashkës dhe të Kosovës e Metohisë. Duke pasur parasysh shtrirjen dhe kompleksitetin e kësaj hapësire, është e nevojshme të sigurohen kushte adekuate administrative për veprimtarinë baritore dhe organizative, në përputhje me sistemin juridik të Republikës së Serbisë. Theksojmë veçanërisht se ndërtimi i Qendrës Eparkiale pranë kishës së Shën Apostujve Pjetër dhe Pal synon t’i kushtohet më shumë vëmendje rajonit të Rashkës, në një kohë kur ruajtja e identitetit shpirtëror, kulturor dhe kombëtar është thelbësore për jetën e popullit tonë në ato hapësira. Qëllimi i ipeshkvit nuk është braktisja e Kosovës dhe Metohisë, por përkundrazi forcimi i pranisë së Kishës në të gjitha pjesët e Eparkisë, përfshirë edhe rajonin historik të Rashkës, që është themeli i trashëgimisë sonë shpirtërore. Në kushtet e situatës jashtëzakonisht të vështirë në Kosovë dhe Metohi, ekzistenca dhe veprimtaria e Eparkisë edhe në hapësirën e rajonit të Rashkës është me rëndësi kyçe për mbijetesën e Kishës, besimtarëve dhe faltoreve në Kosovë dhe Metohi, sepse të dyja pjesët e Eparkisë përbëjnë një tërësi të ndërlidhur dhe organike”, thuhet në njoftim.

Kisha e Shën Pjetrit në Ras, siç shpjegohet, ka qenë seli e hierarkëve dhe mitropolitëve të Rashkës, dhe krijimi i kushteve që edhe në kohën bashkëkohore kjo faltore të marrë vëmendjen dhe rëndësinë institucionale përkatëse përmes ndërtimit të selisë eparkiale përfaqëson një akt respekti ndaj historisë dhe përgjegjësi ndaj popullit, e jo arbitraritet apo “kapriço” të kujtdo.

Sa i përket projektit të revitalizimit dhe ndërtimit të Konakut në kompleksin e Kishës së Shën Pjetrit, Eparkia rikujton se projekti ka vazhdimësi që nga mesi i viteve ’90, kur është hartuar zgjidhja ideore për rregullimin e kompleksit. Kjo zgjidhje, theksohet, është shqyrtuar nga Komisioni Republikan për Trashëgiminë Mesjetare.

“Në vitin 2009 projekti iu dorëzua Këshillit Ndërkombëtar për Monumentet dhe Lokalitetet (ICOMOS), organ këshillimor i UNESCO-s, i cili dha mendim pozitiv për konceptin e rindërtimit brenda përmasave ekzistuese. Në të njëjtin mendim është theksuar shprehimisht se nuk është e pranueshme rritja e lartësisë, kapacitetit dhe vëllimit të objektit. Zgjidhja e re ideore e vitit 2022 ka ruajtur plotësisht përmasat e miratuara më parë. Nuk janë rritur as sipërfaqja dhe as lartësia e objektit. ICOMOS nuk e ndalon ndryshimin e destinimit të objektit brenda kornizave ekzistuese, por ndalon rreptësisht zgjerimin, gjë që është respektuar plotësisht”, thotë nga Eparkia.

Projekti, shtohet më tej, ka kaluar të gjitha fazat e parashikuara me ligj dhe më 12 shtator 2024 ka marrë lejen e ndërtimit, ndërsa të gjitha punimet realizohen nën mbikëqyrjen profesionale të Institutit Republikan për Mbrojtjen e Monumenteve të Kulturës.

Eparkia thekson se pretendimet për rrezikimin e statusit të lokalitetit “Ras i vjetër dhe Sopoqani” në Listën e Trashëgimisë Botërore nuk bazohen në fakte.

“UNESCO nuk jep leje të drejtpërdrejta për projekte individuale, ndërsa organi këshillimor kompetent ICOMOS ka vendosur kufizime që janë respektuar plotësisht. Institucionet profesionale kanë theksuar qartë se punimet e realizuara në përputhje me projektin e miratuar nuk paraqesin rrezik për statusin e lokalitetit. Hulumtimet arkeologjike janë zhvilluar në periudhën 2011–2022. Mbetjet e zbuluara nuk janë të rrezikuara dhe nuk do të inkorporohen në strukturën e re. Ato do të mbrohen, do të mbulohen dhe do të jenë të qasshme për publikun. Projekti zbaton parimin e dallimit të qartë mes të vjetrës dhe të resë, në përputhje me standardet bashkëkohore konservatore, për të ruajtur autenticitetin e monumentit dhe për të shmangur çdo rindërtim historik pa bazë shkencore”, thuhet në njoftim.

Pretendimet për “ndërtim të pakontrolluar”, “mbivendosje mbi kishë”, “ndërtim mbi nekropol” apo “rrezikim të trashëgimisë botërore”, sipas Eparkisë, nuk janë në përputhje me qëndrimet dhe dokumentet zyrtare të institucioneve kompetente.

Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit, siç theksohet, ka vepruar në këto çështje ekskluzivisht në përputhje me vendimet e organeve të Kishës Ortodokse Serbe, legjislacionin në fuqi dhe udhëzimet profesionale të institucioneve për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore.

“Qëllimi i ipeshkvit dhe i Eparkisë nuk është as politik dhe as personal, por baritor dhe historikisht i përgjegjshëm: që në kohën e sfidave të shumta t’i kushtohet më shumë vëmendje rajonit të Rashkës, për qëndrimin e popullit tonë, ruajtjen e trashëgimisë shpirtërore dhe praninë dinjitoze të Kishës në të gjitha pjesët e Eparkisë”, përfundon njoftimi.