Eparkia: Flamujt e UÇK-së në rrethojën e kishave serbe konfirmojnë përkeqësimin e situatës së sigurisë në KeM

Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit dënoi në mënyrën më të ashpër, siç thekson, aktin e përdhosjes dhe provokimin e hapur nacionalist në Lipjan, ku dy persona të nacionalitetit shqiptar vendosën flamujt e UÇK-së dhe të Shqipërisë në rrethojën e oborrit të kishës, ku ndodhen kisha mesjetare e Vavedenjës të Virgjëreshës së Bekuar, e shekullit XIV, dhe kisha e Shenjtorëve Florit dhe Laurit. Në komunikatë theksohet gjithashtu se vlerësimi për përmirësimin e situatës së sigurisë nuk pasqyron realitetin në të cilin ndodhen serbët dhe Kisha Ortodokse Serbe.

“Sipas informacioneve që disponojmë, në mbrëmjen e 10 gushtit, pjesëtarët e Policisë së Kosovës, duke patrulluar në këtë pjesë të Lipjanit, në qendër të qytetit hasën dy autorët teksa po vendosnin flamujt, i ndaluan dhe më pas i hoqën flamujt nga rrethoja e kishës. Pavarësisht reagimit të policisë, qëndrimi i vërtetë i institucioneve ndaj këtij akti do të dëshmohet gjatë procedurës së mëtejshme, përmes cilësimit të tij juridik dhe gatishmërisë së prokurorisë dhe gjykatës për të përcaktuar motivet dhe përgjegjësinë e autorëve”, thuhet në komunikatën e Eparkisë.

Ajo porosit se kjo ngjarje nuk duhet të reduktohet në një kundërvajtje të zakonshme kundër rendit publik, në sjellje të papërshtatshme apo në një akt të parëndësishëm vandalizmi.

Eparkia, siç theksohet, disponon pamjet e kamerave të sigurisë dhe, sapo Policia e Kosovës t’i dorëzojë zyrtarisht të dhënat për identitetin e personave të ndaluar, do të paraqesë kallëzim penal kundër të dyve pranë prokurorisë kompetente.

“Do të kërkojmë që të shqyrtohet në mënyrë objektive nëse ky akt përmban elemente të nxitjes së urrejtjes etnike dhe fetare, të frikësimit të serbëve ortodoksë të mbetur dhe të përdhosjes së qëllimshme të një monumenti të mbrojtur mesjetar fetar dhe kulturor”, paralajmëron Eparkia.

Në komunikatë theksohet gjithashtu se vendosja e flamurit të UÇK-së në rrethojën e një kishe ortodokse serbe nuk përbën shfaqje neutrale të një simboli politik, sepse simbolet e UÇK-së, në përvojën ende të gjallë të popullit serb në Kosovë, e në veçanti të serbëve të mbetur në Lipjan, janë të lidhura në mënyrë të pandashme me dhunën e armatosur, rrëmbimet, vrasjet, përndjekjen, shkatërrimin e shtëpive dhe përdhosjen e objekteve të shenjta ortodokse, për të cilat përgjegjësit nuk janë nxjerrë kurrë para drejtësisë.

Vendosja e një flamuri të tillë në rrethojën e një kishe të shekullit XIV përbën një akt të qëllimshëm frikësimi dhe një demonstrim simbolik të pushtetit mbi pronën e Kishës Ortodokse Serbe, thekson Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit.

Në komunikatë vihet në dukje se vendosja e flamujve të Shqipërisë dhe të UÇK-së në një objekt të shenjtë serb nuk mund të interpretohet si rastësi apo pakujdesi.

“Bëhet fjalë për një përpjekje që hapësira e lashtë ortodokse serbe të shënohet me simbolet e nacionalizmit shqiptar dhe të formacionit të armatosur, nën simbolet e të cilit serbët e kësaj zone kanë pësuar dhe janë dëbuar, ndërsa 150 kisha serbe janë shkatërruar ose përdhosur brutalisht që nga viti 1999”, shton Eparkia.

Theksohet gjithashtu se peshë të veçantë këtij akti i jep gjendja e serbëve të paktë të mbetur në Lipjan – nga disa mijëra serbë që jetonin dikur atje, sot në qytet jetojnë vetëm disa qindra.
Eparkia thekson se të dyja kishat përbëjnë qendrën e tyre shpirtërore dhe një nga dëshmitë e fundit të dukshme të pranisë shumëshekullore ortodokse serbe.

“Prandaj, sulmi ndaj oborrit të kishës nuk është vetëm sulm ndaj rrethojës apo pronës, por edhe mesazh drejtuar serbëve të mbetur se nuk janë të sigurt as në objektet e tyre të shenjta dhe se edhe vetë simboli i ekzistencës së tyre mund t’i nënshtrohet përqeshjes”, thuhet nga Eparkia.

Ajo rikujton se rasti i mbrëmshëm nuk është i izoluar dhe se, në dhjetor të vitit të kaluar, një person i maskuar hoqi me dhunë nga i njëjti kompleks kishtar flamurin e Kishës Ortodokse Serbe, i cili ishte vendosur me rastin e festës së kishës, ndërsa një rast i ngjashëm kishte ndodhur edhe në qershor të vitit 2023.

Moszbulimi dhe mosndëshkimi i duhur i autorëve në rastet e mëparshme e ka thelluar ndjenjën e pandëshkueshmërisë dhe ka krijuar hapësirë për provokime të reja, paralajmëron Eparkia.

Ajo shton se incidenti i mbrëmshëm duhet të shihet edhe në kontekstin e ngjarjeve të tjera që gjatë javëve të fundit kanë shqetësuar seriozisht Kishën Ortodokse Serbe dhe popullin serb.

Rikujtohet se, pas përfundimit paqësor të shërbesës përkujtimore në Gazimestan, u ndaluan 37 serbë, përfshirë edhe një të mitur. Disa prej të ndaluarve paraqitën pretendime të rënda për keqtrajtim fizik dhe psikologjik, fyerje mbi baza kombëtare dhe poshtërim nga pjesëtarët e policisë, ndërsa gjatë kremtimit të festës së Manastirit të Kryeengjëjve të Shenjtë pranë Prizrenit, besimtarët, mes të cilëve kishte gra, fëmijë, të moshuar dhe klerikë, iu nënshtruan veprimeve të Policisë së Kosovës, të cilat ata i përjetuan si poshtëruese dhe frikësuese.

Në të njëjtën kohë, thekson Eparkia, grupet e pelegrinëve janë vënë në një situatë pasigurie juridike për shkak të paralajmërimit për zbatimin e dispozitave të destinuara për turizmin komercial, gjë që krijon mundësinë e kufizimit administrativ të ardhjes së besimtarëve në objektet e shenjta, e cila përbën themelin e lirisë së besimit.

Në Zonën e Veçantë të Mbrojtur të Manastirit të Deçanit janë kryer sërish punime të mëdha në trasenë e rrugës transit, e cila nuk lejohet me ligj, ndërsa organet kompetente për zbatimin e ligjit nuk kanë reaguar në asnjë mënyrë, shtohet në komunikatë.

“Megjithëse patrulla policore reagoi mbrëmë, modeli më i gjerë i veprimit selektiv mbetet shkak për shqetësim të thellë. Kur serbët shfaqin në mënyrë paqësore simbolet e tyre kombëtare, këndojnë këngët e tyre ose vijnë në objektet e tyre të shenjta, sjellja e tyre shpesh trajtohet si problem sigurie. Përkundrazi, rastet e shfaqjes së flamujve të UÇK-së me qëllim frikësimin e serbëve, sulmet ndaj pronës së kishës dhe provokimet e tjera me motive etnike dhe fetare, pothuajse rregullisht mbeten pa cilësimin e duhur juridik dhe pa epilog gjyqësor. Pikërisht një pabarazi e tillë e ka çuar besimin e popullit serb në Policinë e Kosovës në nivelin më të ulët gjatë 20 viteve të fundit”, thuhet nga Eparkia.

Veçanërisht shqetësues, siç theksohet, është fakti se incidenti i mbrëmshëm ndodhi vetëm disa orë pasi KFOR-i, duke iu referuar “përmirësimit të situatës së sigurisë në Kosovë”, njoftoi se po fillonte përfshirjen graduale të pjesëtarëve të Policisë së Kosovës në sistemin e sigurisë përreth Manastirit të Deçanit, në kuadër të një “procesi më të gjerë të optimizimit” të pranisë së vet. Po atë ditë u paralajmërua edhe ndryshimi i angazhimit të deritanishëm të KFOR-it në urën kryesore mbi Ibër, gjë që shkaktoi shqetësim shtesë te banorët serbë të këtij qyteti.

“Pikërisht për shkak se Eparkia e vlerëson lart rolin e deritanishëm të KFOR-it në mbrojtjen e objekteve tona të shenjta dhe të popullit tonë, e kemi për detyrë të themi qartë se vlerësimi për përmirësimin e situatës së sigurisë nuk pasqyron realitetin në të cilin jetojnë serbët dhe KOS. Ngjarjet e javëve të fundit tregojnë se vlerësimi i sigurisë, i cili bazohet kryesisht në mungesën e incidenteve të mëdha të armatosura, mbetet i paplotë”, thuhet në komunikatë.

Eparkia porosit se një komunitet nuk është i sigurt nëse pjesëtarët e tij jetojnë me frikën e kontrolleve policore, ndalimeve, ndalimit të hyrjes, kufizimeve administrative, përdhosjes së objekteve të shenjta dhe shfaqjes publike të simboleve që për ta lidhen me përndjekjen dhe vuajtjet. Mungesa e dhunës masive nuk është dëshmi e normalizimit nëse, përmes presionit të përditshëm, njerëzit pengohen të vijnë në kishat e tyre, nxiten të shpërngulen dhe gradualisht largohen nga jeta publike.

Ajo shton gjithashtu se besimi i popullit te policia bazohet në respektimin e paanshëm të ligjit.

“Eparkia merr parasysh garancinë e KFOR-it se do ta ruajë rolin e faktorit të parë përgjegjës për sigurinë e Manastirit të Deçanit. Megjithatë, rrethanat aktuale nuk ofrojnë bazë objektive për zvogëlimin e mbrojtjes së drejtpërdrejtë ndërkombëtare dhe as për bartjen e përgjegjësisë së parë dhe të drejtpërdrejtë për sigurinë e Manastirit të Deçanit te Policia e Kosovës”, vlerëson Eparkia.

Prandaj theksohet se çdo përfshirje shtesë e Policisë së Kosovës përreth manastirit mund të bazohet vetëm në një përmirësim të dukshëm të qëndrimit të institucioneve të Kosovës ndaj manastirit dhe në respektimin e vendimit të dakorduar të Këshillit për Zbatim dhe Mbikëqyrje (IMC), të nëntorit të vitit 2020, për ndërtimin e rrugës anashkaluese. Ky proces duhet të jetë i kthyeshëm në rast të përkeqësimit të situatës dhe të zbatohet në koordinim të plotë me KFOR-in, Eparkinë dhe manastirin.

“Ruajtja e përgjegjësisë së drejtpërdrejtë të KFOR-it nuk përbën kërkesë për privilegj të Kishës, por masë të domosdoshme parandaluese në një lokalitet me ndjeshmëri të jashtëzakonshme fetare, kulturore dhe të sigurisë”, theksohet në komunikatë.

Eparkia shprehu gjithashtu shqetësim për mungesën e reagimeve mjaftueshëm të qarta dhe në kohë nga përfaqësuesit ndërkombëtarë ndaj përkeqësimit të fundit të pozitës së serbëve dhe të Kishës Ortodokse Serbe. Ajo theksoi se, në një atmosferë ku sulmet shpesh mbeten pa një epilog gjyqësor efektiv, ndërsa madhërimi publik i UÇK-së dhe fyerjet ndaj serbëve kalojnë pa dënimin e duhur, reagimet e përmbajtura ose të vonuara krijojnë ndjenjën e pandëshkueshmërisë dhe rrezikojnë të nxisin provokime të reja.

“Mesazhet e shumta fyese, kërcënuese dhe dehumanizuese në disa media dhe në rrjetet sociale, mohimi gjithnjë e më i hapur i identitetit serb të objekteve të shenjta ortodokse dhe arsyetimi publik i sulmeve e përkeqësojnë më tej atmosferën dhe krijojnë një mjedis të fajësimit kolektiv të të gjithë serbëve, duke nxitur provokime dhe akte të reja dhune. Në kushtet e krizës së vazhdueshme politike dhe institucionale, autoritetet në Prishtinë kanë përgjegjësi të veçantë për të parandaluar që retorika antiserbe dhe veprimi selektiv institucional të përdoren si mjete të mobilizimit politik dhe populizmit”, porosit Eparkia.

Ajo paralajmëron gjithashtu se do t’i kërkojë prokurorisë kompetente që ta marrë urgjentisht përsipër këtë rast, t’i hetojë motivet e autorëve dhe ta cilësojë juridikisht në përputhje me peshën e tij reale, ndërsa nga Policia e Kosovës kërkon që, pa vonesë, t’i dorëzojë informacionet zyrtare për personat e ndaluar dhe të sigurojë ruajtjen e të gjitha provave.

Nga KFOR-i, EULEX-i, OSBE-ja, Bashkimi Evropian dhe përfaqësitë diplomatike, Eparkia pret një dënim të qartë publik, monitorim të kujdesshëm të procedurës së mëtejshme dhe veprime konkrete për parandalimin e incidenteve të ngjashme.

Eparkia u bën thirrje besimtarëve, veçanërisht serbëve të mbetur në Lipjan dhe rrethinë, që të qëndrojnë të qetë, të përmbajtur, dinjitozë dhe të vendosur, sepse nuk duhet të bien pre e provokimeve të ekstremistëve dhe as të lejojnë që kërcënimet e kujtdo t’i shtyjnë drejt ndonjë veprimi të pamenduar, i cili do të mund të përdorej kundër popullit serb.

“Shtëpitë, objektet e shenjta dhe varrezat tona do t’i mbrojmë me praninë tonë paqësore dhe këmbëngulëse, me mjete ligjore, duke dëshmuar të vërtetën dhe me besim të palëkundur te Krishti. Urrejtjes nuk do t’i përgjigjemi me urrejtje, por as nuk do të heshtim përballë padrejtësisë. Durimi i krishterë nuk nënkupton pranimin e poshtërimit, ndërsa paqedashja nuk do të thotë se të rrezikuarit duhet të heqin dorë nga e vërteta dhe nga e drejta për mbijetesë. Kisha Ortodokse Serbe mbetet me popullin e saj në Kosovë e Metohi. Objektet tona të shenjta nuk janë monumente të braktisura, ku mund të mohohen historia dhe identiteti ynë shumëshekullor. Ato janë shtëpi të gjalla të Zotit dhe vende ku populli ynë lutet prej shekujsh. Do të qëndrojmë pranë tyre, do të dëshmojmë të vërtetën dhe do të kërkojmë përgjegjësi, duke e ditur se paqja e vërtetë nuk ndërtohet duke fshehur rrezikun, por duke e pranuar atë dhe duke iu kundërvënë me vendosmëri çdo forme të urrejtjes, diskriminimit dhe dhunës”, shton në komunikatë Eparkia e Rashkës dhe Prizrenit.