Arritja e drejtësisë apo hapja e një plage të vjetër: Çfarë do të sillnin paditë për krime lufte kundër UÇK-së?

Konflikti midis forcave të sigurisë maqedonase dhe Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare Shqiptare (UÇK) u zhvillua në vitin 2001 dhe përfundoi me Marrëveshjen e Ohrit të atij viti. Kjo temë u përmend përsëri, një çerek shekulli më vonë, nga kryetari i Bashkimit Demokratik për Integrim, Ali Ahmeti, duke deklaruar se ka iniciativa në Gjykatën Kushtetuese për të rihapur çështjen e Tribunalit të Hagës, domethënë, për të ngritur një padi për krime lufte kundër UÇK-së. Analisti Risto Nikovski thotë se çështjet që nuk skadojnë duhet të jenë në axhendë, por ai dyshon në një gjë të tillë sepse të gjitha autoritetet maqedonase u kujdesën të mos i zemëronin politikanët shqiptarë. Nga ana tjetër, profesori Bashkim Selmani thekson se do të kishte pasoja politike dhe sociale nëse çështjet që konsideroheshin të mbyllura për një kohë të gjatë të rihapen.

Shkruan: Jelena Milenkoviq

Gjatë vitit 2001, vendi ishte praktikisht në prag të luftës civile. Betejat u zhvilluan kryesisht rreth Tetovës, Kumanovës dhe rrethinave të Shkupit.

ONA njihet edhe si "UÇK-ja maqedonase" - rebelët shqiptarë kishin emblema të UÇK-së të qepura në uniformat e tyre. Anëtarët e UÇK ishin ish-anëtarë të UÇK-së, dhe anëtarë të të ashtuquajturës "Ushtria Çlirimtare e Preshevës, Bujanocit dhe Medvegjës" të shpërbërë iu bashkuan asaj.

Gjatë marsit 2001, anëtarët e UÇK u përpoqën pa sukses të kapnin Tetovën në një konflikt të hapur të armatosur, duke kontrolluar zonat kodrinore dhe malore midis Kosovës dhe Tetovës. Forcat e sigurisë maqedonase nisën një kundërsulm të madh në zonën e Kumanovës më 3 maj të atij viti.

Konflikti përfundoi, me ndërmjetësim ndërkombëtar, me nënshkrimin e Marrëveshjes së Ohrit midis qeverisë maqedonase dhe përfaqësuesve të shqiptarëve në atë vend më 13 gusht 2001. Ajo garantoi të drejta më të mëdha për shqiptarët në Maqedoninë e Veriut, UÇK i dorëzoi armët NATO-s dhe shteti u dha amnisti luftëtarëve të saj. Përveç kësaj, Kushtetuta u ndryshua, gjuha shqipe u bë gjuha e dytë zyrtare dhe filloi punësimi i një numri më të madh të shqiptarëve dhe anëtarëve të grupeve të tjera minoritare në sektorin publik, si dhe në forcat e sigurisë.

Pak ditë më parë, kreu i Bashkimit Demokratik për Integrim, Ali Ahmeti, i cili ishte edhe udhëheqës politik i UÇK, deklaroi se ka informacione se ka iniciativa në Gjykatën Kushtetuese të Maqedonisë së Veriut për të rihapur çështjen e Tribunalit të Hagës, pra për të ngritur një padi për krime lufte kundër Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare (UÇK).

"Kam informacione se ka iniciativa në Gjykatën Kushtetuese për të rihapur çështjen e Tribunalit të Hagës me qëllim që të akuzohet Ushtria Çlirimtare Kombëtare për krime lufte. Nuk po them se më tremb, por kur hapen plagë të vjetra, dhimbja është më e madhe se kur hapet një e re", tha Ahmeti, duke deklaruar se këto janë çështje që u mbyllën më shumë se 20 vjet më parë.

Duke folur për zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit, Ahmeti tha se partitë politike shqiptare mbajtën barrën më të madhe të promovimit dhe promovimit të saj. Njëkohësisht, ai kritikoi partitë maqedonase, duke gjykuar se ato nuk bënë mjaftueshëm për t'u shpjeguar qytetarëve rëndësinë e atij dokumenti.

Ai hodhi poshtë pretendimet se zbatimi i Marrëveshjes së Ohrit do të thotë humbje e shtetit për maqedonasit, duke deklaruar se si shqiptarët ashtu edhe maqedonasit përfituan njësoj nga ai dokument, sepse ai dokument, thotë ai, përfaqëson një kompromis historik që ruajti karakterin multietnik të shtetit dhe parandaloi mundësinë e ndarjes territoriale të Maqedonisë së Veriut.

A është drejtësia gjithmonë e ngadaltë, por e arritshme?

Lidhur me pretendimet e tij, analisti politik Risto Nikovski thotë se çështjet që nuk kanë parashkrim duhet të hyjnë në axhendë, gjë për të cilën ai dyshon sepse, siç tha ai, të gjitha autoritetet maqedonase u kujdesën të mos i zemëronin politikanët shqiptarë në vend.

"Gjyqësori është i pavarur dhe duhet të fillojë çështjet, problemet, sfidat e veta. Zoti e dhashtë që të jetë kështu. Megjithatë, në Gjykatën Kushtetuese nga nëntë gjyqtarë, tre janë shqiptarë. Kjo tregon se ata punojnë për 'çështjen kombëtare' dhe jo për detyrimin ligjor që kanë. Mendoj se Gjykata Kushtetuese po kthehet paksa te detyrimet e saj themelore, megjithëse kohët e fundit ka qenë pak më taktike, kështu që shpresojmë që ato raste që nuk skadojnë do të vijnë vërtet në axhendë. Megjithatë, personalisht dyshoj, sepse të gjitha autoritetet maqedonase deri më tani, që nga shpërbërja e Jugosllavisë deri më sot, janë kujdesur shumë që të mos i urrejnë politikanët shqiptarë në Maqedoni, sepse qeveria varej prej tyre ose supozohej të vinin në pushtet përmes tyre", tha Nikovski për Kosovo online.

Ai është i mendimit se shumë gjëra që, siç thotë ai, janë shkatërruar në vend, në fakt janë rezultat i politikave të gabuara të maqedonasve që ndikuan në vendimet e Gjykatës Kushtetuese.

Kur u pyet se cilat çështje u mbyllën 20 vjet më parë, pra kush është në interes të rihapë dhe hetojë temën, ai u përgjigj se nuk është realiste të kthehen disa gjëra që ishin mbyllur, as nuk do të thotë që disa gjëra duhet të sqarohen tani, megjithëse thuhet se drejtësia është e ngadaltë, por e arritshme.

"Edhe në këtë rast, mund të shihet kështu, por duhet të vlerësohet politikisht nëse do të arrijë diçka. Por, e përsëris, është vendim i Gjykatës Kushtetuese, sepse ajo para së gjithash duhet të marrë parasysh dispozitat ligjore, kategoritë kushtetuese, por këta janë edhe njerëz nga jeta e përditshme, ata nuk mund ta injorojnë politikën dhe ndonjëherë me përgjegjësi të plotë ligjore duhet të marrin vendime që janë në interes të shtetit, popullit, pa shkaktuar turbulenca që mund të jenë të dëmshme për të gjithë", vëren Nikovski.

Duke folur nëse vendimi kundër udhëheqësve të UÇK-së që pritet në shtator mund të ndikojë në vendimin për të aktivizuar procesin kundër UÇK-së, ai thotë se ka disa supozime se kjo do të ndodhë.

"Zoti e dhëntë që të ndodhë, sepse, siç thashë, drejtësia është e ngadaltë, por e arritshme. Zoti e dhëntë që të ndodhë edhe në këtë rast. Mendoj se shembulli i gjyqit të udhëheqësve të UÇK-së, të cilët u toleruan për një kohë të gjatë, tregoi se në disa situata ata ndërhynë më vonë. Hashim Thaçi ishte president për një kohë të gjatë dhe të gjithë e dinin se çfarë bënte ai dhe çfarë duarsh të përgjakura kishte. Megjithatë, ata e toleruan atë. Nëse e njëjta gjë ndodh përsëri në lidhje me shqiptarët nga Maqedonia, udhëheqësit që në vitin 2001 kryen agresion nga Kosova, e kthyen Maqedoninë të paktën dhjetë vjet më parë, të gjithë duhet të mbahen përgjegjës", beson Nikovski.

Ai përsërit, megjithatë, se Gjykata Kushtetuese është e pavarur, por vëren se është e ndryshme nga gjykatat kushtetuese në Kosovë dhe Shqipëri, të cilat, thotë ai, morën vendime jashtëzakonisht të rëndësishme.

"Për shembull, Gjykata Kushtetuese e Shqipërisë anuloi marrëveshjen me Greqinë për kufirin dhe kjo është ende e pazgjidhur, dhe Gjykata Kushtetuese e Kosovës anuloi pushtetin e Albin Kurtit kur ai u ushtrua në mënyrë të parregullt. Gjykata jonë Kushtetuese nuk ka marrë asnjë vendim deri më tani, nuk ka marrë asnjë masë që nuk përputhet me interesat politike, në kombinime të ndryshme përtej detyrës së tyre themelore për të respektuar Kushtetutën dhe ligjin. Mund të shpresojmë vetëm që këtë herë Gjykata Kushtetuese do të luajë rolin që ka në shoqëri, megjithëse personalisht nuk jam shumë optimist", tha Nikovski.

Krijimi i një problemi aty ku nuk ka?

Nga ana tjetër, një profesor në Fakultetin e Drejtësisë të Universitetit Shtetëror në Tetovë, Bashkim Selmani, thotë se do të kishte pasoja të rëndësishme politike dhe sociale nëse çështjet që konsideroheshin të mbyllura për një kohë të gjatë përmes proceseve politike dhe ligjore rihapen.

"Ekziston rreziku i prishjes së elementëve themelorë të vetë sistemit, sepse Gjykata Kushtetuese duhet të marrë parasysh interesat e institucioneve dhe prioritetet e vetë shtetit", beson Selmani.

Kjo tregon se për më shumë se 20 vjet, një pjesë e madhe e çështjeve që lidhen me konfliktin janë trajtuar brenda kornizës së marrëveshjeve politike dhe proceseve institucionale.

"Nëse ato rihapen sot, publiku duhet të dijë se cilat janë postulatet themelore të këtij veprimi, dhe kjo përgjigje duhet të jepet nga institucionet kompetente përmes një procedure transparente dhe një shpjegimi të qartë në mënyrë që të mos krijohet përshtypja se gjyqësori po përdoret për qëllime politike", tha Selmani për Kosovo online.

Kur u pyet nëse vendimi kundër udhëheqësve të UÇK-së, i cili pritet në shtator, mund të ndikojë në vendimin për të aktivizuar procesin kundër Ushtrisë Çlirimtare Kombëtare, ai u përgjigj se këto janë raste dhe prova të ndryshme, dhe shtoi se çdo procedurë e ndërmarrë nga Gjykata Kushtetuese në Shkup mund të krijojë një problem aty ku nuk ka, sepse, thotë ai, ato probleme janë mbyllur ligjërisht, politikisht dhe nga partitë politike.

"Nëse analizohet nga pikëpamja ligjore, këto janë raste të ndryshme dhe prova të ndryshme, por nëse e shikoni të gjithë situatën në Ballkanin Perëndimor, atëherë mund të ketë dobësi të caktuara politike, sepse dihet që problemi kryesor në Ballkan është krimi i organizuar dhe korrupsioni. Gjykata Kushtetuese ka autoritetin të vlerësojë të gjitha dobësitë që do të ndikojnë në pavarësinë e shtetit dhe integritetin e tij. Nëse merrni parasysh procedurat e deritanishme, veprimet e Gjykatës Kushtetuese, do të thoja se ka më shumë ndikim politik. Është një proces që mund të krijojë problem aty ku nuk ka, sepse këto probleme janë ligjore, politike dhe reciproke, partitë politike janë të mbyllura, dhe për këtë arsye mendoj se pala maqedonase nuk ka asnjë dëm, sepse integriteti i shtetit është në interes të të gjithë qytetarëve", tha Selmanaj.

Ai beson se ekonomia duhet të jetë përparësi dhe se Gjykata Kushtetuese duhet të kujdeset për krimin e organizuar dhe borxhin publik.

"Është një problem themelor për të gjithë qytetarët dhe veprime të tilla krijojnë një iluzion në mënyrë që qytetarët të orientohen më shumë drejt interesave individuale dhe kombëtare sesa drejt interesave të shtetit. Sa më i fortë të jetë shteti ekonomikisht, aq më të lirë do të kemi qytetarë", përfundoi Selmanaj.