Jovanoviq: Ata po përpiqen të thyejnë KOS, bota e di se e kujt është Virgjeresha Mari e Leshkës

Profesori i historisë nga Universiteti i Prishtinës me seli të përkohshme në Mitrovicë, Luka Jovanoviq, me rastin e shkrimit të "Kohes", tha se kisha Virgjeresha Mari e Leshkës është ndërtuar mbi "themelet e shenjtërores pagane dardane" se këto pretendimet të tilla janë të pabaza sepse nuk ka dëshmi shkencore dhe arkeologjike, dhe të gjitha me qëllim të thyerjes të KOS në Kosovë.

Ai ka kujtuar deklaratën e sotme nga manastiri I Deçanit të Lart, ku kanë pyetur nëse kanë prova për atë që pretendojnë.

“Natyrisht që nuk ka prova të tilla, sepse artikuj dhe shkrime të tilla mund të gjenden vetëm në media. Është për t'u habitur që “Koha” është përfshirë, si media që ka publikuar tekste përkatëse dhe pse ka lejuar të shkruhet diçka. Lind pyetja pse diçka e tillë nuk mund të shkruhet dhe botohet në një revistë shkencore. Pikërisht sepse nuk ka asnjë provë shkencore për të, as prova të shkruara dhe as materiale. Ajo që kemi mundur të shohim, në fakt duhet të lidhet me historinë më të madhe që kemi parë në muajt e fundit, që është se çdo kishë në Kosovë, në një mënyrë apo në një tjetër, lidhet me shqiptarët. Më parë kishim shembuj ku disa kisha quheshin katolike, madje edhe ortodokse shqiptare. Ajo që shohim sot është se ato lidhen me lashtësinë, pra i kthehen asaj historie të vjetër, se janë të vetmit autoktonë këtu dhe se janë të vetmit zot të gjithçkaje në Kosovë e Metohi, përfshirë trashëgiminë kulturore, qoftë romake, bizantine apo serbe, turke apo hebreje”, thekson ai.

Jovanoviq pohon se është një narrativë e gabuar që nuk çon në asgjë të mirë.

“Zotëria që shkroi atë artikull është një person absolutisht i panjohur”. Ishte interesante për mua të shihja se ai është nga Universiteti i Zagrebit dhe kur marrim parasysh se për një kohë një numër i mirë i historianëve shqiptarë që ishin shkolluar atje punonin në Zagreb dhe se i njëjti departament që merrej me antikitetin ishte i drejtuar edhe nga i famshmi Zef Mirdita . Ai fitoi një reputacion shkencor, por edhe gjithë reputacionin e tij shkencor e përdori për qëllimin e pavarësisë së Shqipërisë dhe krijimin e një historie autoktone për shqiptarët. Ajo historia popullore 'nuk pi ujë' dhe sot asnjë komb nuk mund të lidhet me asnjë të lashtë, e sidomos shqiptarët nuk mund të lidhen me Ilirët, dardanët dhe autorianët, as shumë popuj të lashtë që kanë jetuar këtu para disa mijëra vjetësh dhe të cilët u pushtuan nga romakët dhe u inkorporuan në sistemin e tyre shtetëror”, shton Jovanoviq, duke kujtuar se ilirët u asimiluan në romakë.

Ai thekson se Manastiri i Virgjëreshës Mari e Leshkës, si shumë tempuj të tjerë të ndërtuar nga mbreti Millutin, është ndërtuar mbi themele më të vjetra.

“Ishte normale që popujt që pranuan krishterimin i kthyen tempujt e tyre paganë në të krishterë”. Por të vërtetosh dhe të pretendosh, siç pretendon ky zotëri në artikull, se Virgjëresha Mari e Leshkës është ndërtuar mbi themelet e tempullit pagan dardan është e tepërt. Lind pyetja, si pretendoni se është tempull dardan, nga e dini që është tempull pagan, sepse ndoshta bëhet fjalë për ndonjë objekt tjetër dhe a keni bërë kërkime arkeologjike? Ne e dimë shumë mirë që nuk janë. Po e theksoj sërish, shkrime të tilla dhe marrëzi të tilla mund të kenë vend vetëm në shtypin e verdhë, aspak në literaturën shkencore, sepse nuk ka asnjë revistë shkencore që do të transmetonte diçka të tillë”, pohon Jovanoviq.

Të flasësh për këtë dhe t'i "vësh putrën" Virgjëreshës Mari të Leshkës, thotë Jovanović, synon dy arsye.

"E para është: "Nëse është e juaja, pse e dogjët në mars 2004?" Së dyti, nuk mund të flitet për faktin se tempujt janë ndërtuar mbi themelet e faltoreve pagane, sepse ishte normale. Nuk mund të bësh analogji se ai tempull është pronë e dikujt, nëse është ndërtuar mbi themelet e një kulture të vjetër”, thekson Jovanoviq, duke tërhequr një paralele me Notre Dame dhe tempullin pagan galik.

Bashkëbiseduesi ynë mendon se duhet reaguar sa herë që kërcënohet trashëgimia kulturore, kujtesa e një populli dhe e kaluara e tij.

“Mund të shohim se synime të tilla revizioniste kanë qenë gjithmonë të pranishme kur ka pasur ndryshime të rëndësishme. Për mua, është jashtëzakonisht tregues se pse KOS tani është sulmuar dhe në mënyra të ndryshme. Sikur të kërkoni një model se si t'i qaseni ndarjes dhe vjedhjes së kishave dhe manastireve serbe në Kosovë e Metohi. Kemi pasur shembuj, a t'u qasemi atyre nga ana e katolicizmit, autoktonizmit, islamit apo diçka tjetër, por ende po kërkohet model dhe pyetja është se çfarë do të paraqesin në fund. Bota e di se e kujt është trashëgimia kulturore dhe ky është problemi kryesor i shqiptarëve. Tani ai narrativë duhet të ndryshohet dhe të vihet në pikëpyetje, në mënyrë që, siç e kanë shprehur disa ekspertë në opinion, të thyhet Eparkia Rashko-Prizrenit, qoftë kjo në ndarjen, shfuqizimin apo krijimin e një kishe të pavarur. Mund të shohim se kudo ku u diskutua për territorin serb, erdhi deri aty sa kisha e cila ishte e para që u sulmua dhe se, si në shembullin e Malit të Zi dhe Maqedonisë, ata sulmuan kishën dhe atë që populli i interesonte më shumë”, tha ai.

Jovanoviq thekson se pretendime të tilla duhet të mohohen gjithmonë dhe të ngrihet zëri, por ndihma e UNESCO-s duhet kërkuar edhe nga komunitetet e tjera fetare.

“Është absolutisht e nevojshme që çdo herë të paraqiten prova shkencore dhe të bëhen pyetje për të vërtetën shkencore dhe nëse ka burime materiale, të shkruara për ndonjë pretendim shkencor”, tha Jovanoviq.