Severna Mitrovica pod pritiskom centralnih vlasti: „Ujedinjeni grad“ ili nove podele?

Gradonačelnik Severne Mitrovice Milan Radojević upozorio je nedavno na sve češće mešanje centralnih vlasti u nadležnosti ove Opštine, ocenjujući da se takvi potezi uklapaju u ideju „ujedinjenog grada“ koji bi spojio opštine sa južne i severne strane Ibra. Analitičari za Kosovo onlajn ocenjuju da bi takvim razvojem događaja Srbi postali manjina i da bi se slični trendovi mogli reflektovati i na druge opštine sa srpskom većinom. Ističu da bi to produbilo političke i etničke razlike i ugrozilo dijalog, ali i dovelo u pitanje formiranje Zajednice srpskih opština (ZSO).

Piše: Jovana Jovanović

Od kada je preuzeo novu dužnost u decembru gradonačelnik opštine Južna Mitrovica Faton Peci neretko postavlja spomen-obeležja, obilazi albanske porodice, otvara institucije sa predstavnicima centralne vlasti, organizuje marševe i najavljuje otvaranje muzeja. Moglo bi se reći da je to u skladu sa njegovom funkcijom da, kako ukazuju sagovornici Kosovo onlajna, Peci sve češće aktivnosti sprovodi i na severu, prelazeći Ibar i svoje nadležnosti.

Na ove aktivnosti gradonačelnika Južne Mitrovice na severu reagovao je gradonačelnik Severne Mitrovice Milan Radojević, upozorivši da građani žele da žive u Severnoj Mitrovici, a ne u „ujedinjenom gradu“.

Ukazao je da poslednjih godina premijer Kosova Aljbin Kurti želi da ukine posebnu opštinu Severna Mitrovica i pripoji je južnom delu, te da međunarodna zajednica mora jasno da stavi do znanja da takav plan Kurtija, iz čije stranke dolazi i Peci, nije moguće realizovati.

„Od našeg stupanja na dužnost 5. decembra i Vlada Kosova i novoizabrani gradonačelnik Južne Mitrovice krenuli su sa agresivnim pristupom. Više puta su dolazili u Severnu Mitrovicu i najavljivali programe koji nisu u njihovoj nadležnosti, direktno se mešajući u nadležnosti Severne Mitrovice“, podvukao je Radojević.

Poslednji slučaj zebeležen je u u sredu kada je nešto pre sedam časova, počelo rušenje garaža koje se nalaze u blizini pritvorskog centra u Severnoj Mitrovici, čiji su vlasnici Srbi, bez odobrenja i znanja opštinske inspekcije.

Tim povodom reagovala je i Kancelarija za Kosovo i Metohiju, saopštivši da takav potez pokazuje odsustvo zakona na Kosovu i da su pokušaji vlasti u Prištini da preuzme i smanji nadležnost lokalne samouprave u Severnoj Mitrovici nedopustivi.

Nepoštovanje nadležnosti vodi u haos

Dušan Radaković iz nevladine organizacije Centar za zastupanje demokratske kulture (ACDC) ocenio je za Kosovo onlajn da se kroz niz poteza na terenu, uključujući nedavna dešavanja u Severnoj Mitrovici, može uočiti trend centralizacije odlučivanja i zanemarivanja nadležnosti lokalne samouprave, uz sve izraženije redefinisanje pojma jedinstvenog grada Mitrovice.

„Svakog dana možemo, kroz različite aktivnosti koje vidimo, da zaključimo da su akcije takve da se pre svega potencira grad Mitrovica. Nije više Južna Mitrovica ili Severna Mitrovica, samo se priča o gradu Mitrovici. Imamo poteze kao što su otvaranje poreske uprave, znak ‘Love Mitrovica’ u Severnoj Mitrovici, problemi sa garažama, nepoverenje prema inspekciji, policija koja neće da asistira inspekciji u Severnoj Mitrovici, odluke koje se donose na centralnom nivou, inspekcije koje vršljaju po severu..., za ono što je jurisdikcija, odnosno odgovornost same lokalne samouprave“, rekao je.

Radaković smatra da bi u ujedinjenom gradu Srbi postali manjina i imali tek jednog ili dva predstavnika u lokalnoj skupštini.

„Svakog dana imamo primere koji su vrlo loši i loše se interpretiraju prema gradu gde većinu čini srpska zajednica i ostale zajednice, gde srpska zajednica čini više od 85–86 odsto, a Albanaca ima manje od 10 odsto, a predstavlja se da je ovo jedan ujedinjeni grad. Kada bi grad bio ujedinjen, Srba u lokalnom parlamentu bilo bi možda jedan ili dvoje“, ističe on.

Radaković objašnjava da je Severna Mitrovica samo polazna tačka i da se slični primeri kršenja nadležnosti mogu ponavljati i u drugim opštinama gde su Srbi većina.

„Ukidanje jurisdikcije, odnosno ukidanje Opštine Severna Mitrovica, dovelo bi do jedne katastrofe i propasti, iseljenja i potpunog kršenja i Ahtisarijevog plana, i Ustava Kosova, i svih mogućih nadležnosti koje imaju opštine na Kosovu. Nepoštovanje opštine sutra će biti nepoštovanje Leposavića, Zvečana, Gračanice itd. Jer se kroz Severnu Mitrovicu pokušava napraviti primer kako bi se sve ostale stvari na taj način lakše mogle ukinuti ili albanizovati, ako tako možemo reći“, naveo je.

Dok gradonačelnik Severne Mitrovice poziva međunarodnu zajednicu da reaguje i izvrši pritisak na Prištinu, Radaković upozorava na neaktivnost međunarodnih predstavnika.

„Ja sam radio za međunarodnu zajednicu i znam kada se inicira problem, to se u roku od maksimalno 24 sata rešava. Danas imamo situacije da i mi kao nevladin sektor, i političke partije, i opštine, i institucije same traže pomoć, traže reakciju. Međunarodna zajednica, žargonski, baulja u magli, nema je. Konflikti u Ukrajini, konflikt sada u Iranu, previše utiču na to da međunarodna zajednica bude nema kod ovakvih ozbiljnih stvari“, istakao je Radaković.

Opomena i Evropskoj uniji

Na pasivnost međunarodnih aktera, koji izlaze sa saopštenjima i osudama, ali bez konkretnog delovanja, u razgovoru za Kosovo onlajn ukazuje i Nikola Perišić iz Centra za društvena istraživanja.

„Moja nada je da će sve ovo što se dešavalo u prethodnom periodu u stvari biti jedna opomena da mora ozbiljnije čitava svetska javnost da se pozabavi ovim problemom i da pre svega insistira na onome što je dogovoreno nekim prethodnim sporazumima. Tu, naravno, pre svega mislim na Briselski sporazum kojim je dogovorena Zajednica srpskih opština“, ističe.

Dodaje da međunarodni akteri imaju najveću moć kada je u pitanju reagovanje i uticaj na različite društveno-političke događaje na prostoru Kosova.

„To smo videli godinama unazad koliko je, u stvari, značajno kada postoji jedna proaktivna uloga takvih organizacija. Međutim, imajući u vidu sve ovo što se dešava na globalnom nivou, čini se da Evropska unija, koja je na neki način nadležna kada je u pitanju dijalog Beograda i Prištine, u ovom trenutku nemaju mogućnosti i prostora da se bave svim ovim dešavanjima na prostoru Kosova. Ali sve ovo ipak treba da bude i opomena njima da, ukoliko zaista ozbiljno ne budu želeli da reše ovaj problem, može doći do neke eskalacije nasilja u narednom periodu i da bilo kakva vrsta sukoba na evropskom kontinentu nikako ne bi bila povoljna ni po najveće svetske i evropske države“, zaključuje Perišić. 

Posledice zanemarivanja nadležnosti opštine Severna Mitrovica, objašnjava Perišić, mogu biti dalekosežne, pre svega u smislu nastavka tenzija između srpskog i albanskog stanovništva.

Ističe da incident koji se desio kada su predstavnici preduzeća „Trepča jug“, uz asistenciju policije, porušili 23 garaže u Severnoj Mitrovici, predstavlja odliku politike premijera Aljbina Kurtija otkako je preuzeo vođenje prištinskih institucija.

„Njegova krajnja želja sve češće može se očitati u tome da on, u stvari, želi da poništi postojanje srpskih opština, tačnije opština u kojima su Srbi većinska nacionalna grupacija, i da ih na različite načine integriše u takozvane kosovske institucije. Jasno je da time, u stvari, u potpunosti želi da napusti briselski sporazum kojim je dogovorena Zajednica srpskih opština, odnosno jedna vrsta autonomije u svim tim opštinama koje se nalaze na severu Kosova, gde Srbi imaju većinsko stanovništvo“, navodi.

Perišić smatra i da ovakvi pojedinačni incidenti mogu postati praksa u narednim mesecima kako bi se dodatno izazvala nestabilnost koja je premijeru Aljbinu Kurtiju potrebna.

„Imajte u vidu da se same institucije nalaze u jednoj vrsti krize, jer smo videli da je nekoliko izbornih procesa ponovljeno, da postoje veoma izražene podele između albanskih političkih stranaka na Kosovu koje su rezultirale time da najverovatnije neće moći da se izabere novi predsednik, i sve to Kurtiju ne ide u prilog u ovom trenutku. Zbog toga mu odgovaraju određeni pojedinačni incidenti koji bi, u stvari, s jedne strane, skrenuli pažnju sa svih ovih pravno-političkih problema, ali i pokušali da mu povrate rejting, jer je u prethodnom periodu umanjen. Sve to pokazuje da on mora da reaguje negativno i što oštrije prema srpskoj zajednici kako bi dobio simpatije albanskog stanovništva“, ističe Perišić.