Albansko "otkrivanje rimokatoličkih korena“ i pretenzije na srpsku baštinu na Kosovu i Metohiji

Za Kosovo onlajn: dr Aleksandar Raković, naučni savetnik Instituta za noviju istoriju Srbije

O albanskom muslimanskom faktoru u rušenju srpskog prostora puno toga je moglo da se kaže kroz albansko-bošnjačke verske i političke veze koje sežu od Kosova i Metohije do Stare Raške (Sandžaka). Ipak, u albanskom svetu postoji i rimokatolički faktor koji se na istovetan način pokazao netrpeljivim prema Srbima i Srpskoj pravoslavnoj crkvi. U nacionalnom određivanju Albanaca verska pripadnost ne igra ulogu kao kod jugoslovenskih naroda kod kojih je, uprkos istovetnom jeziku, religija bila „vododelnica nacije“. 

Aleksandar Antonić opširno piše o „vatikanskim tunelima“ ka Albancima i „ponovnom albanskom otkrivanju katolicizma“ u predvečerje raspada socijalističke Jugoslavije. Rat na Kosovu i Metohiji koji je pokrenula albanska teroristička organizacija „Oslobodilačka vojska Kosova“, s podrškom Zapada, počeo je 1998. a 1999. rat je ušao u drugu fazu time što je NATO pakt započeo bombardovanje SR Jugoslavije.

Vatikan nije bio protiv agresije NATO pakta na SR Jugoslaviju. Nadbiskup Žan-Pjer Turan je u maju 1999. o tome kazao: „Sveta stolica ne osuđuje samu operaciju (sprovedenu od strane NATO-a) koja se odvija na teritoriji Jugoslavije“ jer „se ona može shvatiti kao izraz prava pa čak i dužnosti da se interveniše“ budući da „ni jedna zemlja danas ne može se sakriti iza vela nacionalnog suvereniteta sa ciljem da se na grub način konstantno krše ljudska prava, kao što se to pokazalo na Kosovu“. Pa stoga, „jednom kad se iscrpe svi diplomatski putevi, oni koji drže u rukama sudbinu nacija nemaju drugog načina, već da upotrebe silu kako bi okončali zverstva – uvek u skladu sa Poveljom Ujedinjenih nacija“. Podsetimo, NATO nije dobio odobrenje Saveta bezbednosti Ujedinjenih nacija da bombarduje SR Jugoslaviju. 

Posle Rata na Kosovu i Metohiji koji je pratila agresija NATO pakta na SR Jugoslaviju, zemlje Zapada su okupirale južnu srpsku pokrajinu. Vatikan nije priznao jednostrano proglašenu secesiju Albanaca na Kosovu i Metohiji (2008) ali se takođe nije ogradio od očitih pretenzija koje rimokatoličko sveštenstvo i uticajni albanski vernici pokazuju prema srednjovekovnoj baštini Srpske pravoslavne crkve i srpskog naroda na Kosovu i Metohiji. 

Evo izričitog primera upravo iz vremena kada je srpski narod etnički počišćen s Kosova i Metohije. Albanska novinska agencija Kosovapres je 28. jula 1999. objavila: „Prema velikom broju istorijskih dokumenata mnogi manastiri i crkve za koje Srbi danas tvrde da su njihove zapravo su bile albanske crkve koje su jednostavno oduzete ili su nove crkve sagrađene na temeljima uništenih albanskih crkava“.  

S tim u vezi evo i stava Ibrahima Rugove, političkog lidera kosovskih Albanaca koji je od 2002. do 2006. bio predsednik samoproglašene „Republike Kosovo“. Rugova je 25. avgusta 1995. izjavio za Kosovski informativni centar: „Manastiri i crkve na Kosovu bili su prvobitno albanski i kasnije su ih oteli Srbi koji su uništili veliki broj albanskih katoličkih crkava“.  

Ibrahim Rugova je rođen u muslimanskoj porodici, ali prema islamu nije iznosio ni pozitivan ni negativan stav. Prema rimokatoličkom svešteniku don Ljušu Đerđiju, Rugova je sebe uvek „kulturno i duhovno“ smatrao hrišćaninom ali to nije mogao da objavi budući da je bio lider Albanaca čiju su većinu činili muslimani. Ipak, Rugova je nekoliko dana pred smrt (umro je 21. januara 2006) primio u goste kardinala Anđela Skolu iz Venecije, pokušao da klekne pred njim ali usled iznemoglosti to nije uspeo. Rugova je potom poljubio Skolin kardinalski prsten i rekao „Činim ovo u znak podanstva papi Jovanu Pavlu II i papi Benediktu XVI i kosovskom biskupu [Sopiju] koji je umro pre nekoliko dana“.

Don Đerđi tvrdi da je pred smrt ispovedio Ibrahima Rugovu koji je „predao svoje patnje Bogu i Majki Terezi“. 

Don Đerđi je još rekao da „mnogi albanski intelektualci otkrivaju svoje hrišćanske korene“. Za Ramuša Haradinaja ne možemo da kažemo da je intelektualac ali je bio vojni lider „Oslobodilačke vojske Kosova“ tokom rata protiv Vojske Jugoslavije i Policije Srbije (1998–1999). Haradinaj je 2013. takođe iskazao naklonjenost Rimokatoličkoj crkvi. Kazao je da nije musliman jer nikada nije ušao u džamiju i podvukao je: „Moja porodica je generacijama bila katolička“.  

S tim u vezi je interesantan stav prizrenskog biskupa Rimokatoličke crkve Marka Sopija u knjizi Guerre etniche: una fatalità? Un esempio  – Il Kosovo (u prevodu Etnički ratovi, fatalnost? Jedan primer – Kosovo) koju je 2001. na italijanskom jeziku objavio Karitas iz Vićence da su srednjovekovne „crkve koje vidimo na kartama Kosova postojale i pre dolaska Srba“, a „pravoslavne crkve koje su skorije građene uništene su jer su predstavljale političku moć Srba“. 

Istovetne izjave davao je zamenik prizrenskog biskupa don Šan Zefi. Prištinski dnevnik Zeri je 18. oktobra 2003. izvestio kako je Zefi na sastanku s predstavnicima „Nacionalno-oslobodilačkog pokreta Kosova“ izjavio: „Imamo uticaja na zapadne krugove povodom kosovskog pitanja i dokazujemo svetu da je hram naše kulture Albanska katolička crkva, dok je Srpska pravoslavna crkva podizala svoje hramove na ruševinama albanskih crkava, čime su duhovne vrednosti zamenjivane političkim“. Eparhija raško-prizrenska Srpske pravoslavne crkve je pokušala da stupi u kontakt sa Zefijem ali je ovaj, kada je čuo ko ga zove, spustio slušalicu. 

Protosinđel Sava Janjić iz manastira Visoki Dečani pisao je 2003. da stavovi „rimokatoličke biskupije i drugih kosovskih institucija“ u velikoj meri „predstavljaju ideološku osnovu rušilačkog talasa“. Janjić je još podvukao: „Takav odnos rimokatolika prema SPC je ne samo neprihvatljiv s moralnog i duhovnog stanovišta, već i sasvim neopravdan, budući da u ratnim sukobima 1999. nije oštećena nijedna rimokatolička crkva, a Biskup Sopi je svo vreme bezbedno boravio u Prizrenu“. Protesti Eparhije raško-prizrenske protiv Sopijevih stavova nisu dali nikakav rezultat.  A neistine se čuju i na drugim meridijanima.

Naime, albanska dijaspora u Sjedinjenim Američkim Državama takođe širi dezinformacije o „albanskom identitetu“ pravoslavne baštine na Kosovu i Metohiji. Na primer, u albansko-američkim novinama Djeli (Dielli) je 14. februara 2015. objavljeno da „Albanci tradicionalno imaju poštovanja prema svim religijama i verskim objektima, posebno prema crkvama koje pripadaju njihovim precima, kao što je drevna crkva u Dečanima“. 

Albanci na Kosovu i Metohiji su ponovo počeli da „otkrivaju“ svoj rimokatolički identitet koji su „zagubili“ u prošlosti. Bilo bi naivno pomisliti da su ove ideje, a sada i procesi, slučajni. Njima diriguje inostrana ruka, a pored srpskog naroda na meti se nalaze i srpske svetinje. 

Izvod iz knjige: Aleksandar Raković, Srbi i religijski intervencionizam 1991–2015: Politički aspekti verskih izazova srpskoj državi i crkvi posle raspada Jugoslavije