Drugi svetski rat još nije ni završen

Piše za Kosovo onlajn: Željko Šajn, specijalni dopisnik Politike iz Skoplja

Ne tako davno, sedeo sam sa prijateljima u jednom od kafića u centru Skoplja. Raspravljali smo o aktuelnoj situaciji u svetu, razvoju događaja nakon pada Berlinskog zida i prestanka Hladnog rata, te o vihoru ratnog sukoba na liniji SAD, EU i NATO protiv Rusije na ukrajinskoj teritoriji. U jednom trenutku, gutljaj kafe mi zamalo zastade u grlu. Sve se oči upreše u Lj. Janevskog, koji je rekao: „Ljudi, znate li da Drugi svetski rat još nije ni završen?” Svi smo zanemeli shvativši da je, donekle, u pravu. Bilo je tu i političara, i novinara, i radnika, i dece...

Godine 1945. potpisana je kapitulacija Nemačke u Berlinu, a samo dve godine kasnije započeo je Hladni rat na liniji SAD i SSSR. Došlo je do raspada socijalističkog bloka i svih država sa komunističkom ideologijom. Među njima je bila i SFR Jugoslavija. Zapravo, Hladni rat bio je nastavak Drugog svetskog rata, pošto je Hitlerov nacizam i Dučeov fašizam slomljen.

Sve do Titove smrti, Pokret nesvrstanih zemalja balansirao je tasove NATO-a i Varšavskog pakta na vagi mira. No, konci su pokidani kada je Gorbačov raspustio Varšavski pakt u razgovoru sa Bušom Starijim, čime je i sam Buš bio iznenađen. Od tog momenta SAD i NATO imaju otvoren put ka nastavku uklanjanja još jednog neprijatelja iz Drugog svetskog rata, a to je – komunizam.

Usledilo je stvaranje novih država na tlu evropskih zemalja čiji su nazivi grlili socijalizam. Nema SFRJ, nema članica Varšavskog pakta, sa SSSR-om na čelu. Danas su sve novonastale zemlje osim Srbije članice Severnoatlantske alijanse. Na Kosovu i u BiH mir čuvaju upravo snage NATO-a, iako nisu članice ove najveće vojnopolitičke organizacije na svetu.

Analizirajmo ukratko koncept mira u SAD. Bolje, možda, koncept rata. Više od dva stoleća SAD provele su ratujući. U prvih pedeset godina postojanja SAD ratovale su sa Velikom Britanijom, potom sa Francuskom i Španijom, pa s Berberima. Usledila je serija ratova s domorocima, dugi rat protiv Meksika, građanski rat, špansko-američki rat, rat na Filipinima, serija „Banana ratova” na Karibima, te učestvovanje Amerike u Prvom svetskom ratu. Potom je usledio najduži period mira u američkoj istoriji – čitavih šest godina, nakon čega se SAD uključuju u Drugi svetski rat. Nakon 1945, počinje Hladni rat, a SAD okupiraju Filipine, pa Južnu Koreju, te nakon toga izbija rat u Gvatemali, te Vijetnamski rat, pa Avganistan. Sukob u Libanu, u Nikaragvi, u Persijskom zalivu, okupacija Paname, sukob u Iraku, te bombardovanje Bosne i Hercegovine. Nakon jedne godine mira, počinje bombardovanje Iraka i raketiranje Avganistana i Sudana, a onda SAD učestvuju u ratu na Kosovu. Godina 2000. bila je poslednja godina američkog mira. Od tada je počeo rat protiv terorizma u Avganistanu, Jemenu, Iraku, Pakistanu, Somaliji, koji se proširio i na Siriju. Prošle godine na listu dolazi i građanski rat u Ukrajini. Dakle, ako odaberemo bilo koju godinu između 1776. i danas, ogromne su šanse da je Amerika te godine bila u ratu.

No, i EU u svojoj istoriji beleži značajne ratove i pokazivanje svoje moći vojnim arsenalom i njegovom primenom kada god je to moguće. Mnogobrojni predsednici evropskih zemalja obojili su svoju vladavinu komandovanjem oružanim silama svoje domovine, često demonstrirajući bespoštednu brutalnost, ne vodeći računa čak ni o civilnom stanovništvu.

Zaboravivši svoju istoriju, sada Zapad i SAD oštro kritikuju rusku agresiju na Ukrajinu i prete državama koje ne uvode sankcije Rusiji. Podsetimo i na detalj da Minski sporazumi, zapravo, nisu imali ulogu da spreče rusko-ukrajinski sukob, već da Ukrajinu pripreme za njega. Za razliku od američke i zapadne politike, Srbija neguje sasvim drugačiju politiku, vojno neutralnu, onu koja je usmerena na održavanje mira i negovanje dobrosusedskih odnosa.

Sukob velikih sila (SAD i SSSR) doveo je i do raspada starih i stvaranja novih država. Međutim, u toj konstelaciji odnosa i snaga svoju moć je pokazao i NATO, sa SAD na čelu. Bombama je oduzeto Kosovo, vekovno teritorijalno zemljište Srbije. Da je Kosovo deo Srbije, potvrdila je i Badinterova komisija, kao i Rezolucija SB 1244, a najsnažniji dokaz je, svakako, tamošnja srpska duhovnost, koja svedoči o identitetu, legalitetu i legitimnosti srpskog Kosova. No, svaki dokaz ostaje u zapećku i iziskuje se nova borba Srbije za svoje. Nakon Rambujea i bombardovanja SR Jugoslavije, na stolu je Briselski mirovni dogovor za normalizaciju odnosa Beograda i Prištine, čija implementacija ide trapavo već deceniju. Usmenim usvajanjem Aneksa daljih pregovora u Ohridu Srbija se založila za mir kako u regionu tako i svetu gradeći pregovore za stolom.

U Srbiji se gradi drumska, rečna i vazdušna infrastruktura, grade se fabrike i pravi put za miran i spokojan život građana u miru. Nikla je i regionalna inicijativa Beograda, Tirane i Skoplja „Otvoreni Balkan”, koja nudi perspektive građanima, ekonomsku stabilnost i prohodniji put ka EU. No, ovo udruženje snaga zemalja Zapadnog Balkana, premda podržano od SAD, naišlo je na kritike EU, a naročito Prištine. Zašto je zajedništvo koje doprinosi miru u regionu trn u oku liderima EU i Kurtiju?

Ne znam da li možemo izdvojiti bilo koju državu koja sudeluje u Briselskom sporazumu o normalizaciji odnosa Beograda i Prištine koja je ostala čistih ruku na putu (ne)održavanja mira. Nemačka, Francuska, Britanija, SAD. Ne može se dakako izuzeti ni Ruska Federacija. Zapadni lideri sveta su u istoriju ušli kao komandanti raznih ratnih operacija, među kojima je i ona na Jugoslaviji kojom je oteto Kosovo pod izgovorom da je u pitanju sprečavanje humanitarne katastrofe nad albanskim stanovništvom. Provokacije nisu zamrle, novi sporadični incidenti boje kosovsku teritoriju krvlju od dugih i kratkih cevi.

S druge strane, rukovodstvo Srbije, sa predsednikom Vučićem na čelu, u dosadašnjih deset godina na ekonomskim osnovama gradi perspektive svog naroda, ne nasedajući na provokacije i uspevajući u očuvanju mira na svojoj teritoriji i ne rasplamsavajući ratni vihor na tuđoj. Sa takvom ambicijom predsednik Srbije Vučić putuje za Brisel, i bilo gde, na pregovore sa Kurtijem.