Cilat janë shanset për të realizuar planin e SHBA-së dhe BE-së për përfundimin e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës deri në fund të vitit

SHBA dhe BE dëshirojnë përfundimin e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës deri në fund të vitit, por bashkëbiseduesit e Kosovo Online paralajmërojnë se në rrethanat aktuale është vështirë të pritet një gjë e tillë dhe se nëse Konferenca e donatorëve e paralajmëruar nga Brukseli zhvillohet pas Marrëveshjes së Ohrit, shumë gjëra do të dihen më mirë.

Diplomati Zoran Millivojeviq beson se në rrethanat aktuale në Kosovë është shumë e vështirë të flitet për afate për përfundimin e dialogut, në radhë të parë për shkak se të dyja palët nuk heqin dorë nga qëndrimet e tyre fillestare diametralisht të kundërta për statusin e atij territori – Beogradi nuk e pranon njohjen as 'de facto' as 'de jure’, ndërsa Prishtina është ekskluzivisht e interesuar për pavarësinë.

“Në rrethana të tilla nuk është realiste të flitet për afate, nga ana tjetër ka shumë presion dhe për interesa dhe arsye gjeopolitike, shohim që tani në rezolutën e fundit të PE-së dhe jo vetëm në Rezolutë, shohim se qëndrimi i Brukselit është se integrimi evropian i Serbisë dhe progresi në këtë drejtim tani po e kushtëzojnë me sanksione kundër Rusisë dhe çështjes ukrainase”, tha Millivojeviq.

Ai vlerëson se dialogu po hyn në një cikël ku “do të jemi dëshmitarë të më shumë presioneve dhe përpjekjeve për të imponuar zgjidhje se sa do të jemi në një situatë ku në një dialog normal politik të arrihen zgjidhje të pranueshme dhe të hyjmë në një proces të normalizimit të marrëdhënieve".

Deri në fund të vitit, nëse sigurisht ka vullnet të mirë nga të dyja palët, thotë Millivojeviq, mund të ketë zgjidhje për disa çështje jetësore.

“Të bëhet një zgjidhje për çështjet humanitare, për disa çështje jetësore që kanë të bëjnë me njerëzit në këto treva dhe të sqarohet historia për funksionimin në veri të Kosovës e Metohisë”, tha Millivojeviq.

Nëse pala prishtinase, paralajmëron ai, mbetet në qëndrimin e emërimit të kryetarëve të rinj më 28 maj dhe fillon të ushtrojë pushtetin në ato baza, ekziston mundësia e një krize të re dhe një procesi i përshkallëzimeve dhe konflikteve të reja, të cilat, thotë ai, çojnë në pasiguri ekstreme.

“Nuk ka biseda për ndonjë dialog apo diçka që do të çonte në zgjidhje politike”, thotë Millivojeviq.

I pyetur se kur mund të pritet fundi i dialogut, Millivojeviq tha se më së shumti varet nga "çfarë do të thotë fundi i dialogut".

Sipas tij, Serbia është pro dialogut dhe beson se çështja e Kosovës mund të zgjidhet vetëm me mjete politike në përputhje me të drejtën ndërkombëtare, duke pasur parasysh Rezolutën 1244.

"Serbia është e gatshme të diskutojë normalizimin dhe një zgjidhje që do të përfshinte një kompromis, të pranueshëm për të dyja palët dhe në favor të jetës normale në këto treva. Pra, të gjitha pyetjet që shkojnë për ta përmbushur atë nga ekonomia, dhe nga ana tjetër, të gjitha ato mund të vihen në axhendë, të gjitha çështjet e mundshme jetësore. Prandaj Serbia nis nga kjo dhe nuk do ta njohë pavarësinë. Pala tjetër këmbëngul ekskluzivisht për pavarësinë. Të flasësh për afate nuk ka absolutisht asnjë kuptim dhe bazë”, tha Millivojeviq.

Nuk mund, sqaroi ai, të flitet për afate kur dialogu në përgjithësi nuk trajtohet në mënyrë konstruktive me vullnet të mirë për të kërkuar zgjidhje brenda mundësive politike dhe masave politike të bazuara në normalizim.

Sipas fjalëve të tij, statusi i Kosovës mund të zgjidhet vetëm në fund të një procesi normalizimi, i cili duhet të jetë në ballë.

Megjithatë, ai vlerëson se të dyja palët janë larg normalizimit të marrëdhënieve nëse merret parasysh sjellja e Prishtinës.

“Afatet janë jashtë diskutimit sepse qasja është e ndryshme, me zgjidhjen dhe marrëveshjen përfundimtare ata nënkuptojnë që Serbia ta njohë Kosovën e pavarur. Serbia i qaset marrëveshjeve me qëndrim se është pjesë përbërëse e shtetit të Serbisë dhe se është e gatshme të diskutojë dhe të kërkojë mjete politike në kuadër të së drejtës ndërkombëtare. Sepse nuk ka marrëveshje nga të dyja palët se cili qëllimi është përfundimtar. Atëherë e vetmja mundësi që këtu të mbretërojë paqja dhe të jemi sa më paqësorë është të kalojmë përmes dialogut drejt një mjedisi politik që do të na çonte në një kompromis. Siç e shihni, jemi larg normalizimit kur shohim se si po sillet Kurti dhe kur shohim qëndrimet nga e cila del ajo qeveri”, përfundon Millivojeviq.

Gazetari dhe shkrimtari Idro Seferi tregon se rezultatet e dialogut do të dihen pas dy muajsh, kur do të shihet nëse dhe në çfarë kushtesh do të mbahet Konferenca e Donatorëve për Serbinë dhe Kosovën.

Siç është paralajmëruar, BE-ja do të organizojë një konferencë donatorësh brenda 150 ditëve, pas dialogut në Ohër, me qëllim të krijimit të një pakoje për investime dhe ndihmë financiare për Kosovën dhe Serbinë. Ndihma nuk do të jepet përpara se BE-ja të përcaktojë se të gjitha dispozitat e Marrëveshjes janë zbatuar plotësisht.

“Gjithçka varet nga dy muajt e ardhshëm, dmth nëse dhe në çfarë rrethanash do të ketë një konferencë donatorësh që duhet të mbahet në mes të gushtit, nëse konferenca e donatorëve zhvillohet, do të thotë se deri atëherë do të zgjidhen çështjet e Bashkësisë së Komunave Serbe dhe çështjet tjera që janë në plan dhe të hapura, dhe kjo do të thotë se situata në terren ka ndryshuar”, tha Seferi.

Nëse kjo nuk ndodh, Seferi dyshon se do të ketë përparim në procesin e dialogut dhe se do të nevojiten më shumë takime për të ngritur çështjet e pazgjidhura për momentin.

Ai vlerëson se palët do të mundohen që sa më shumë të shtyjnë disa pika nga marrëveshja dhe se në takimin e kaluar në Bruksel “është arritur vetëm një sukses i vogël me Deklaratën për të Zhdukurit, e cila është në radhë të parë çështje humanitare”.

Tashmë në rend dite janë tema serioze, theksoi Seferi dhe shprehu besimin se ngritja e këtyre çështjeve nuk do të jetë aq e lehtë, por bashkësia ndërkombëtare do t'i "shtyjë" palët drejt zgjidhjes.

“Vlerësimi im është se do të ketë më shumë vonesa dhe shtyrje sepse gjithçka tregon se nuk ka vullnet të madh për të ecur përpara, por palët janë të detyruara. Është një gjë e mirë që BE-ja do t'i vlerësojë palët veç e veç dhe në bazë të frenimit apo progresit palët do të përjetojnë disa pasoja”, tha ai.

Gazetari thotë se përfundimi përfundimtar i dialogut mund të pritet pas pesë apo dhjetë vitesh, por se qëllimi i negociatave është që tani të arrihet pajtimi mes palëve dhe bashkëjetesa në Kosovë.

“Dialogu, pavarësisht se çfarë do të ndodhë, ndoshta në forma të tjera, ndoshta jo në Bruksel, do të duhet të vazhdojë dhe besoj se të gjitha gjërat do të zgjidhen në pesë apo dhjetë vitet e ardhshme”, thekson ai.

Mjafton të bëjmë disa gjëra për të krijuar një atmosferë pozitive në terren, vlerëson gazetari, duke theksuar se është e rëndësishme që në fillim serbët, pa tensione dhe ligjërisht, të kthehen në institucionet në veri, si dhe ndoshta të përsëriten zgjedhjet në veri.

Ai gjithashtu konkludon se hapat konkretë si ndërtimi i një hekurudhe, krijimi i një linje ajrore ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, mundësia e njohjes së diplomave dhe lejeve për lëvizjen e lirë dhe shfaqjet e sportistëve gjithashtu do të kontribuonin në pajtimin e palëve.

Sllobodan Zeçeviq nga Instituti për Studime Evropiane vlerëson se është absurde të pritet, duke pasur parasysh situatën aktuale, që plani i SHBA-së dhe BE-së për përfundimin e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës deri në fund të vitit të zbatohet.

“Këtë e them sepse mendoj se në ndërkohë është krijuar ‘Bashkësia e Komunave Shqiptare’, jo Bashkësia e Komunave Serbe, me njerëz që nuk gëzojnë besimin e popullatës serbe, por vetëm një pakicë e vogël e shqiptarëve dhe menaxhohen drejtpërdrejt nga Prishtina. Problem tjetër është se do të duhej të mbaheshin zgjedhje të lira, që do të ishte një uverturë për Bashkësinë e Komunave Serbe”, tha Zeçeviq.

U shfaq një problem i ri, thekson Zeçeviq, kur pala shqiptare filloi të thoshte se “nuk ka asgjë” nga Marrëveshja e Brukselit dhe se nuk do ta zbatojë atë.

Prishtina, siç thekson ai, thjesht nuk e dëshiron BKS-në, veçanërisht jo atë të paraparë me Marrëveshjen e Brukselit dhe të cilën Ekipi Menaxhues vetëm e ka transferuar nga ai dokument në draft Statutin e saj.

”Pra, ajo u transferua vetëm nga marrëveshja e Brukselit. Albin Kurti dhe ekipi i tij në pushtet kanë thënë se nuk ka asgjë. Nëse shohim këto rrethana, krijimin e 'komunave shqiptare' plus këtë situatë që lidhet me qëndrimin politik të shqiptarëve, sipas së cilës ata nuk duan të zbatojnë Marrëveshjen e Brukselit, atëherë lind pyetja se si do të mund të realizohej kjo pa ndryshime të mëdha në Kosovë në mesin e shqiptarëve”, tha Zeçeviq.

Duke folur për dialogun në kontekstin e Perëndimit, Zeçeviq kujton se qëndrimi i SHBA-së, bazuar në deklaratat e përfaqësuesve të tyre, ishte se ata donin formimin e BKS-së dhe se tani, dhe se tani, nëse vazhdojnë ta bëjnë këtë, pritet që t'i kërkojnë llogari Prishtinës.

“Nëse Ekipi Menaxhues shpërbëhet, nëse nuk ka asgjë nga Statuti, atëherë nuk e di se çfarë mund të bëjnë tjetër amerikanët, përveçse të bëjnë presion ndaj Prishtinës për të zbatuar Marrëveshjen e Brukselit”, tha ai.

Megjithatë, Zeçeviq vlerëson se SHBA-ja nuk po e bën këtë me kapacitet të plotë, por vetëm jep një qëndrim parimor se BKS duhet të formohet dhe të zbatohet ajo për të cilën është rënë dakord në vitet e kaluara.

Shqiptarët, thekson ai, nuk mbajnë asnjë pasojë për atë që nuk duan të zbatojnë, përkundrazi marrin inkurajim që do të pranohen në organizatat ndërkombëtare dhe do t'u hiqen vizat.

Zeçeviq thekson se pala shqiptare tani për tani nuk ka asnjë motiv, nuk ka frikë nga asgjë dhe nuk ka kërcënim nga Perëndimi se nëse nuk zbatojnë atë që kanë nënshkruar, do të vuajnë pasojat.

“Nuk e shoh se çfarë po planifikojnë të bëjnë BE-ja dhe SHBA-ja konkretisht kur bëhet fjalë për të gjitha këto, a duan të vendosin një lloj sanksionesh, a duan të ndalojnë ndonjë lloj ndihme, a kanë ndërmend të ndikojnë politikisht që Kosova ta ndryshojë atë politikë dhe struktura politike. Është e shëndoshë të thuhet se duhet të ndryshohen marrëveshjet nga e kaluara, Marrëveshja e Brukselit, themelimi i BKS-së, ky është qëndrim parimor, por nëse nuk përkthehet në veprim politik, atëherë nuk do të thotë asgjë”, tha Zeçeviq.

Duke folur për afatet e mundshme për përfundimin e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, Zeçeviq paralajmëron se procesi është në kolaps në këto rrethana sa i përket përfundimit të dialogut pa marrëveshje.

Ai beson se palët tani janë më afër zhvillimit të tillë të ngjarjeve, sesa përfundimit të suksesshëm të dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

“Përfaqësuesit tanë dhe shqiptarë mund të takohen në Bruksel për një kohë të pacaktuar, por cili është qëllimi i dialogut nëse shqiptarët nuk duan të zbatojnë të gjitha këto, atëherë dialogu ka përfunduar dhe praktikisht ka vdekur. Më pas krijohet një situatë e re dhe do të shohim se në cilin drejtim do të zhvillohet, ndoshta në një mënyrë shumë negative. Prandaj, dialogu me qëndrimin e Kurtit ka përfunduar dhe ai është larguar”, ka përfunduar Zeçeviq.