A do të shtrëngohet sërish litari rreth zgjedhjes së nënkryetarit serb të Kuvendit?

Deputetët e zgjedhur në zgjedhjet e 28 dhjetorit nesër do të ulen në bankat e Kuvendit. Pasi t’u verifikohen mandatet dhe të vijë në rend të ditës zgjedhja e nënkryetarit serb të parlamentit, janë të mundshme dy skenarë: të respektohet vendimi i Gjykatës Kushtetuese dhe të zgjidhet kandidati pas të cilit qëndron shumica e deputetëve serbë, ose të hyhet sërish në një vorbull politiko-juridike. Bashkëbiseduesit e Kosovo online kanë parashikime të ndryshme. Sipas disa prej tyre, Vetëvendosje këtë herë do t’i japë votat kandidatit të Listës Serbe, pasi është në interesin e saj që sa më shpejt të përfundojë formimi i Kuvendit. Të tjerë nuk janë të sigurt, pasi besojnë se Albin Kurti po punon për heqjen e të drejtave të mbrojtura për popullin serb.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Për nesër në mesditë, presidentja e Kosovës Vjosa Osmani ka thirrur seancën konstituive të Kuvendit, pasi dje Komisioni Qendror i Zgjedhjeve konfirmoi rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve të mbajtura më 28 dhjetor.
Në konstituimin e legjislaturës së dhjetë të Kuvendit të Kosovës hyhet shtatë ditë pasi Gjykata Kushtetuese publikoi vendimin sipas ankesës së Listës Serbe lidhur me zgjedhjen e nënkryetarit serb të parlamentit në legjislaturën e kaluar, dhe sipas këtij aktgjykimi kandidatin për nënkryetar serb duhet ta propozojë shumica e deputetëve të asaj bashkësie.
Vetëvendosje, partia që në Kuvendin e ri do të ketë 57 nga 120 ulëse, e kritikoi ashpër këtë vendim, duke thënë se Gjykata Kushtetuese ka tejkaluar kufijtë kushtetues dhe ka abuzuar me të drejtën, pasi në Kushtetutë nuk përmendet shumica e deputetëve serbë gjatë zgjedhjes së zëvendëskryetarit të Kuvendit nga komuniteti serb.
Megjithatë, Gjykata Kushtetuese mori parasysh edhe Rregulloren e Punës së Kuvendit të Kosovës, e cila përcakton se kandidatin për nënkryetar të Kuvendit nga komuniteti serb e propozon shumica e deputetëve të atij komuniteti.
“Deputetët janë të obliguar të gjejnë mënyrën për të zgjedhur kryetarin dhe nënkryetarët e Kuvendit, në përputhje me dispozitat kushtetuese dhe Rregulloren e Kuvendit, dhe ta bëjnë Kuvendin funksional. Kjo, në parim, bëhet mbi bazën e propozimeve të shumicës së deputetëve që propozojnë kandidatët për nënkryetarë nga komunitetet joshumicë”, thuhet në aktgjykimin e Gjykatës Kushtetuese.
A do të gjejë Vetëvendosje, edhe pse nuk e miraton vendimin e Gjykatës Kushtetuese, një “alibi” që deputetët e saj të ngrenë dorën për kandidatin e Listës Serbe, e cila ka nëntë nga dhjetë mandatet e rezervuara për komunitetin serb, apo ekziston ende një rrugë alternative drejt një rezultati tjetër?

Gjykata ia ngushtoi hapësirën Vetëvendosjes

Bashkëpunëtori i OJQ-së “Nisma e Re Shoqërore”, Aleksandar Shluka, thotë për Kosovo online se për Vetëvendosjen do të jetë sigurisht e vështirë të vendosë dikë që vjen nga Lista Serbe.
Megjithatë, ai thekson se me vendimin e Gjykatës Kushtetuese, hapësira e veprimit për këtë parti është ngushtuar ndjeshëm dhe tani do të jetë më e vështirë që në pozitën e nënkryetarit të rikthehet Nenad Rashiq nga partia “Për Liri, Drejtësi dhe Mbijetesë”.
Nëse Vetëvendosje nuk sillet plotësisht autodestruktivisht, siç vëren Shluka, ka gjasa që për shkak të ngutjes për formimin e institucioneve të gjendet një kompromis në aspektin komunikues dhe për nënkryetar serb të zgjidhet kandidati i Listës Serbe, me qëllim që të respektohet vendimi i Gjykatës Kushtetuese dhe Kushtetuta e Kosovës.

Siç thekson ai, vendimi i Gjykatës Kushtetuese deklaroi qartë se zgjedhja e nënkryetarit serb, siç ndodhi herën e fundit, nuk ishte në përputhje me Kushtetutën. Praktika e Vetëvendosjes, vëren ai, deri më tani ka qenë kërkimi i metodave kuazi-ligjore për të bërë gjëra të caktuara që reflektojnë negativisht në komunitetin serb.
"Ata duhet të formojnë institucione sa më shpejt të jetë e mundur sepse janë me nxitim për shkak të afateve, para së gjithash në kontekstin e zgjedhjes së Presidentit të Kosovës, në mënyrë që të mos shkojnë në rizgjedhje që mund të sjellin një dinamikë të ndryshme. Vetëvendosja tani është në një pozicion të mirë sepse arriti një rezultat dukshëm më të mirë se në zgjedhjet e shkurtit të vitit të kaluar dhe ndoshta dëshiron ta ruajë atë dhe për shkak të kësaj të formojë institucione me këtë avantazh të rëndësishëm që ka", vlerëson Shluka.
Edhe analisti Nedxhmedin Spahiu është i mendimit se Vetëvendosje do ta respektojë vendimin e Gjykatës Kushtetuese dhe beson se këtë herë, në votim, do të kalojë nënkryetari nga Lista Serbe.
Edhe pse Vetëvendosje deri më tani ka kritikuar shumicën e vendimeve të Gjykatës Kushtetuese, sipas Spahiut, ajo megjithatë i ka respektuar ato.
“Ky vendim është marrë me shumicë votash të Gjykatës Kushtetuese dhe mendoj se do të duhet ta respektojnë, sepse nuk është në interesin e tyre që të ketë vonesa në krijimin e institucioneve. Me arsyetimin se duhet ta respektojnë këtë vendim, mendoj se nënkryetari i parlamentit nga Lista Serbe do të kalojë. Çdo veprim ndryshe do të ishte kundër interesit të tyre”, tha Spahiu për Kosovo online.

Situatën e sheh ndryshe docenti i Fakultetit Juridik të Universitetit të Prishtinës me seli në Mitrovicën e Veriut, Dushko Çeliq, i cili vlerëson se lideri i Vetëvendosjes, Albin Kurti, edhe këtë herë për nënkryetar nga komuniteti serb do të propozojë dikë që nuk e përfaqëson popullin serb në kuptimin shumicë të fjalës dhe që nuk e ka atë lloj legjitimiteti.

“Kurti po përpiqet të krijojë një fakticitet të ri”

Pavarësisht vendimit të Gjykatës Kushtetuese, Çeliq është i bindur se Kurti do të ndërmarrë sërish një veprim antikushtetues, pasi, siç thotë ai, tashmë ka vendosur një praktikë të sjelljes antikushtetuese.
“Kjo është ajo që ne juristët e quajmë kushtetutë e ashtuquajtur de facto. Ai po përpiqet të krijojë një lloj të ri fakticiteti me përsëritjen e sjelljes antikushtetuese dhe mendoj se duke pasur parasysh që ai tashmë e ka vendosur një standard të tillë, ai nuk do të shkojë më poshtë se kjo as këtë herë, madje edhe me koston që Gjykata Kushtetuese ta rrëzojë një vendim të tillë përsëri në të ardhmen”, tha Çeliq për Kosovo online.

Ministri serb dhe konsultimet

Pas konstituimit të Kuvendit, do të pasojë formimi i Qeverisë, ndërsa sa i përket zgjedhjes së ministrit nga komuniteti serb, Kushtetuta përcakton se duhet të ekzistojë së paku një i tillë dhe se ai duhet të zgjidhet pas konsultimeve me partitë, koalicionet ose grupet që përfaqësojnë komunitetet joshumicë në Kosovë.
Edhe në këtë rast, sipas mendimit të Çeliqit, Kurti nuk do të konsultojë Listën Serbe, si parti që ka fituar nëntë nga dhjetë mandatet e garantuara për komunitetin serb, dhe asaj partie nuk do t’i lejohet të propozojë anëtarin e vet në Qeveri.
“Kurti nuk dëshiron asnjë mbetje që tregon për natyrën konsociative të shoqërisë kosovare, në kuptimin në të cilin ajo ishte konceptuar nga i ashtuquajturi Plan i Ahtisaarit, ndërsa disa elemente të tij kanë mbetur në të ashtuquajturën Kushtetutë të Kosovës. Pikërisht në kuptimin e propozimit të një anëtari të qeverisë, në kuptimin e zgjedhjes së nënkryetarit të Kuvendit, në kuptimin se shoqëria kosovare është menduar si shoqëri komunitetesh, pra si shoqëri konsociative në të cilën komunitetet, përfshirë edhe popullin serb, kanë të drejta të mbrojtura dhe ekzistojnë mekanizma që detyrojnë përfaqësim të detyrueshëm dhe pjesëmarrje të detyrueshme të përfaqësuesve legjitimë të popullit serb në parlament dhe në pushtetin ekzekutiv”, thekson Çeliq.

Sipas tij, Kurti në një moment do të thotë se ekziston një Kushtetutë e re de facto, në të cilën nuk nevojiten më mekanizma mbrojtës për serbët, dhe kur të vlerësojë se situata ndërkombëtare është e favorshme, me gjasë do të nisë një fushatë për ndryshimin e Kushtetutës, me qëllim që t’i eliminojë edhe formalisht këta mekanizma mbrojtës.
Shluka thekson se kur të bëhet zgjedhja e një ministri nga komuniteti serb, mandatari për përbërjen e Qeverisë duhet të zhvillojë konsultime me partitë që përfaqësojnë komunitetin serb, që përfshin Listën Serbe, e cila duhet të propozojë një kandidat për ministër që përfaqëson komunitetin serb gjatë konsultimeve, por mbajtësi i mandatit nuk ka pse ta pranojë këtë. 
“Ata mund të thonë se kanë mbajtur konsultime ose t'i falsifikojnë ato pak, në mënyrë që të mos jenë plotësisht të vërteta në mënyrë që të ketë një takim zyrtar që do të mbulohet nga media, dhe që mund të dëmtojë të dyja palët në një farë mase. Mund të jetë në një formë të shkruar, në një formë alternative dhe më krijuese, në mënyrë që konsultimet të kryhen, dhe në fund ata emërojnë dikë tjetër. Nëse ndodh që ata emërojnë një nënkryetar të Kuvendit nga radhët e Listës Serbe, atëherë është e mundur që Rašić të vijë në atë vend që i përket një ministri nga komuniteti serb", thotë Shluka.

Nëse kandidati për ministër nga komuniteti serb do të ishte dikush që vjen nga jashtë parlamentit, atëherë, thekson Shljuka, ai duhet të kalojë konfirmimin në parlament para së gjithash nga përfaqësuesit e komunitetit jo-shumicë, dhe kjo do të jetë e pamundur të ndodhë në këtë rast.
Spahiu është i bindur se ministri nga komuniteti serb do të jetë Nenad Rashiq.
"Nuk ka dyshim për këtë sepse askund në vendimet e Gjykatës Kushtetuese ose në Kushtetutë nuk shkruhet se ministri duhet të jetë nga partia që ka shumicën e votave brenda pakicës serbe, kështu që Rashiq do të jetë ministër. Ai do të ketë 65 vota në parlament, kështu që gjithçka do të shkojë mirë. Ministri do të jetë Rashiq, dhe nënkryetari i parlamentit nga Lista Serbe", përfundon Spahiu.