Kurti dhe konsolidimi i pushtetit: Pasiguri rreth çështjes së presidentit apo lojë politike

Afati ligjor sipas të cilit Kosova duhet ta zgjedhë presidentin skadon pasnesër, më 5 mars, ndërsa nuk është arritur as marrëveshje politike e as propozim për kandidat konsensual. Asnjë parti deri më tani nuk e ka propozuar rizgjedhjen e presidentes Vjosa Osmani, por bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se ajo ende nuk ka dalë nga gara, megjithëse vlerësojnë se paraqet një lloj kërcënimi për autoritetin e Albin Kurtit. Një situatë në të cilën presidenti nuk do të zgjidhej, thonë ata, do t’u përshtatej atyre që duan të konsolidojnë pushtetin e tyre, me paralajmërimin se pasiguria rreth kësaj çështjeje mund të jetë një lojë e dakorduar e aktorëve kryesorë në Prishtinë.

Shkruan: Jellena Novakov

Kryeministri Albin Kurti në ditët e fundit është takuar me përfaqësues të opozitës, por këto bisedime kanë përfunduar pa sukses dhe asnjë kandidat nuk është emëruar, pavarësisht pretendimeve të tij se qëllimi kryesor është shmangia e zgjedhjeve të reja të jashtëzakonshme.

Lideri i PDK-së, Bedri Hamza, ka paraqitur kërkesën që partia e tij ta emërojë presidentin, duke thënë se kundërshton rizgjedhjen e Vjosa Osmanit, ndërsa Lumir Abdixhiku ka deklaruar se LDK-së nuk i është propozuar asnjë emër dhe se kjo parti dëshiron të gjendet një kandidat konsensual. Sipas mediave, Kurti është takuar edhe me presidenten aktuale Vjosa Osmani, me të cilën ka diskutuar për mënyrat e tejkalimit të krizës dhe shmangies së zgjedhjeve të reja, por rezultati i atij takimi ende nuk dihet.

Pavarësisht këtyre takimeve, zyrtarë të Vetëvendosjes dhe të opozitës shkëmbejnë akuza për pengim të qëllimshëm dhe përpjekje për shantazh, ndërsa shefi i grupit parlamentar të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Besnik Tahiri, ka vlerësuar se takimet janë vetëm shfaqje për publikun, ndërkohë që kriza në Kosovë po thellohet.

Lëvizja Vetëvendosje aktualisht kontrollon Qeverinë dhe Kuvendin e Kosovës, ndërsa analisti Azdren Shala ka vlerësuar se Kurti po zbaton, siç tha ai, një projekt të rrezikshëm politik me qëllim përqendrimin e pushtetit, si dhe se një rezultat edhe më i mirë në zgjedhje të reja të mundshme do t’i sillte mundësinë të kontrollojë pa pengesa edhe institucionin e presidentit.

Në këtë kontekst, bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë mospajtimet mes Kurtit dhe Osmanit, statusi ndërkombëtar i së cilës, sipas tyre, e cenon autoritetin e kryeministrit dhe – siç thonë – ia vështirëson atij kontrollin ndaj saj. Ata gjithashtu kanë theksuar mundësinë që pasiguria rreth çështjes së presidentit të jetë një lojë politike e dakorduar.

Mandati i Vjosa Osmanit përfundon më 4 prill, ndërsa më së voni tridhjetë ditë më herët duhet të ndodhë rizgjedhja e saj ose zgjedhja e një presidenti të ri. Nëse kjo nuk ndodh, sipas ish-gjyqtarit të Gjykatës Kushtetuese, Kadri Kryeziu, Kosova shkon drejtpërdrejt në zgjedhje të reja të jashtëzakonshme.

Kapital zgjedhor dhe përqendrim i pushtetit

Profesori universitar Kolë Krasniqi ka thënë për Kosovo online se moszgjedhja e presidentit do të përbënte minimin e rendit kushtetues dhe se nga një situatë e tillë përfitojnë subjektet që synojnë konsolidimin e pushtetit.

„Nga perspektiva juridike dhe kushtetuese, moszgjedhja e presidentit të Republikës së Kosovës nuk është situatë neutrale, por një situatë që prodhon pasiguri institucionale dhe minon funksionalitetin e rendit kushtetues“, tha ai.

Profesori theksoi se nga moszgjedhja e presidentit do të përfitonin aktorët politikë që duan të krijojnë krizë dhe polarizime, duke e shndërruar bllokadën kushtetuese në kapital zgjedhor, si dhe subjektet që synojnë përqendrimin e pushtetit për të shmangur një president të pavarur me, siç thotë ai, rol real balancues sipas Kushtetutës së Kosovës. Përveç tyre, Krasniqi thotë se një situatë e tillë do të ishte e favorshme edhe për ata që „llogaritin me zgjedhje të parakohshme, duke shpresuar të përfitojnë nga shpërndarja e Kuvendit“, si dhe për aktorët që preferojnë dobësimin institucional të Kosovës në nivel ndërkombëtar, veçanërisht në kontekstin e dialogut me Serbinë dhe procesit të integrimit të Kosovës në Bashkimin Evropian dhe NATO.

„Në realitet, moszgjedhja e presidentit u shërben vetëm atyre që përfitojnë nga pasiguria institucionale dhe sistemike. Në një shtet kushtetues, interesi publik dhe rendi juridik duhet të kenë përparësi ndaj interesave partiake dhe kalkulimeve afatshkurtra politike. Për të gjithë qytetarët e Kosovës, interesi më i lartë duhet të jetë stabiliteti dhe funksionaliteti i shtetit – jo bllokada“, vlerësoi profesori Krasniqi.

Lojë e dakorduar

Bashkëpunëtori i lartë shkencor në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare në Beograd, Aleksandar Mitiq, vlerësoi se pasiguria rreth zgjedhjes së presidentit është „lojë e dakorduar“ mes aktorëve kryesorë politikë në Kosovë, por theksoi se statusi i Vjosa Osmanit në Perëndim shkakton frikë te kryeministri Albin Kurti.

„Fakt është se në muajt e fundit vetëm ajo ka pasur mandat të plotë, ndërsa institucionet e tjera kanë qenë me mandate teknike, dhe ajo e ka shfrytëzuar maksimalisht këtë për t’u pozicionuar sa më mirë në planin ndërkombëtar. Kjo është diçka që dukshëm e ka forcuar rolin e saj, gjë që ndoshta sjell frikëra të caktuara te Kurti, i cili nuk mund ta kontrollojë plotësisht“, tha ai për Kosovo online.
Megjithatë, Mitiq thekson se bëhet fjalë për një lojë të dakorduar mes aktorëve kryesorë shqiptarë në Prishtinë.

„Unë ende pohoj se kjo është një lojë e dakorduar mes lojtarëve kryesorë shqiptarë. Për opozitën do të ishte e dobishme të shkohej në zgjedhje të reja, por pyetja është çfarë ka ndryshuar në disa javë që ata të përmirësojnë ndjeshëm shanset për të formuar qeverinë, pasi atë shans e kishin tashmë vitin e kaluar“, shtoi Aleksandar Mitiq.

Vendimi i Kurtit

Analisti Azem Vlasi tha se askujt nuk i konvenon që të mos zgjidhet presidenti i ri, por se gjithçka është në duart e kryeministrit Albin Kurti. Ai vlerësoi se, nëse për shkak të moszgjedhjes së presidentit Kosova do të shkonte në zgjedhje të reja, kjo do të ishte „budallallëku më i madh politik“.

„Madje, do të dukej si sabotim i qëllimshëm i shtetit. Sepse brenda një viti të shkosh tri herë në zgjedhje – kjo është veprim kundër interesave shtetërore“, tha Vlasi.

Pyetja kyçe është, thekson ai, pse këto „lojëra“ rreth zgjedhjes së presidentit kur është aty Vjosa Osmani, e cila, sipas tij, është kandidati më i mirë i mundshëm.

„Pse ende nuk ka ndonjë kandidat tjetër nëse do të ishte më i mirë se ajo? Unë besoj se të gjithë do të arsyetohen dhe do të votojnë për Vjosën. Gjithçka është në duart e Albin Kurtit dhe Vetëvendosjes. Askush nuk e kupton pse ai këmbëngul kaq shumë ta anashkalojë Vjosën“, tha Vlasi për Kosovo online.

Presidenti si një sfidë për Kurtin

Historiani Stefan Radojkoviq vlerësoi se Kurti nuk dëshiron një kandidat presidencial që mund të kërcënojë autoritetin e tij ose që mund të vërë në pikëpyetje pushtetin e tij - siç tha ai - pothuajse të pakufizuar.

"Ai nuk dëshiron një kundërshtar në degën gjyqësore të qeverisë, por gjithashtu nuk dëshiron një kundërshtar që do të jetë shumë i përkushtuar ndaj mbrojtjes së administratës së Prishtinës dhe kornizës së tyre kushtetuese", tha Radojkoviq për Kosovo online.

Duke folur për Vjosa Osmanën, ai deklaron se ajo nuk është tërhequr plotësisht nga gara presidenciale, por se Kurti do ta ketë fjalën e fundit.

“Gjithçka duhet parë përmes dëshirës së tij për të qenë autoriteti i padiskutueshëm brenda administratës së Prishtinës dhe gjithashtu brenda kornizës së teorisë së tij të ‘republikës së tretë’.” Domethënë, ai dëshiron, ashtu si Lëvizja e tij Vetëvendosje, që administrata e Prishtinës të jetë absolutisht e pavarur, veçanërisht nga partnerët dhe aleatët e Evropës Perëndimore. Në këtë kuptim, ai nuk do të dëshirojë t'u ofrojë asnjë mundësi këtyre shteteve që të kenë ndonjë levë me të cilën mund ta kufizojnë pushtetin e tij, ta kufizojnë atë në një farë mënyre", thotë ai.

Radojkoviq po ashtu theksoi se zgjedhjet e reja të jashtëzakonshme ndoshta do të çonin në atë që Vetëvendosje të mund ta zgjedhë vetë presidentin.

„Gjithçka varet nga vendimi i Albin Kurtit. Ai tani është në ulësen e shoferit, ai vendos për gjithçka dhe – nëse është mjaftueshëm ambicioz – ndoshta edhe ai mund të bëjë që tani të mos zgjidhet presidenti apo presidentja, por të përpiqet të marrë edhe më shumë vota, përkatësisht të fitojë më shumë mandate, në mënyrë që Vetëvendosje të ketë vetë kuorumin dhe numrin e mjaftueshëm të votave për ta zgjedhur presidentin që ai dëshiron“, tha ai.

Duke komentuar mundësinë që opozita, përmes daljes në zgjedhje të reja parlamentare, të përpiqet ta pengojë Kurtin në konsolidimin e pushtetit në Kosovë, Radojkoviq thekson se opozita ende po rikuperohet nga humbja zgjedhore, por se ende nuk dihet nëse PDK dhe AAK janë të gatshme të rrezikojnë zgjedhje të reja parlamentare, duke shpresuar për një rezultat më të mirë.

„A do të guxojë opozita ta bëjë diçka të tillë, duke marrë parasysh çfarë rrëmuje ka, për shembull, në LDK dhe rekomandimin e Abdixhikut që deputetët e tij të votojnë sipas bindjes së tyre – pra nuk ka direktivë nga kreu i partisë? Kjo tregon se një pjesë e opozitës është e demoralizuar nga rezultatet e fundit, gjë që sugjeron se ata nuk duan zgjedhje të reja, por të rikuperohen për një kohë nga humbja. Nga ana tjetër, do të shohim nëse PDK dhe Ramush Haradinaj do të jenë të gatshëm të obstruktojnë dhe të provohen sërish në zgjedhje të reja të jashtëzakonshme, duke menduar se ndoshta do të kenë rezultat më të favorshëm nëse nuk ka diasporë shqiptare në Kosovë dhe Metohi“, tha ai.

Radojkoviq tha se moszgjedhja e presidentit të ri më së shumti i konvenon komunitetit serb, për të cilin, sipas tij, do të ishte më e favorshme që Kosova të shkojë në zgjedhje të reja parlamentare, në të cilat Vetëvendosje potencialisht do të arrinte rezultat më të dobët.

„Fuqia e Vetëvendosjes ndoshta do të dobësohej, nëse marrim parasysh se Albin Kurti ka fituar kaq shumë mandate falë, para së gjithash, votave të diasporës. Nëse do të kishte zgjedhje të jashtëzakonshme, ato do t’i përshtateshin një pjese të opozitës, për të cilën nuk jam i sigurt sa dëshiron ta përsërisë këtë, por ndoshta do të investojnë gjithçka në atë drejtim. Sidoqoftë, komunitetit serb do t’i përshtatej që fuqia e Albin Kurtit të kufizohet sa më shumë që të jetë e mundur“, përfundoi Radojkoviq.