A po luan Perëndimi një “lojë të dyfishtë” në raport me lëvizjet e njëanshme të Prishtinës?

Ishin aq shumë sa është e vështirë t'i numërosh të gjitha. Aksione ka pasur edhe nga Prishtina, por edhe më shumë reagime nga Perëndimi. Nuk ka asnjë ambasadë apo institucion në SHBA apo BE që në muajt e fundit, të paktën në një deklaratë, të mos dënojë, siç kanë thënë, “lëvizjet e njëanshme” në veri të Kosovës. Dhe opozita prej muajsh ankohet në qeveri se këto veprime nuk ishin të koordinuara më parë me aleatët. Mirëpo, ministri i Vetëqeverisjes Lokale, Elbert Krasniqi i ka kaluar të gjithë. Pas njoftimit të ashpër të Departamentit të Shtetit, ai deklaroi se “partnerët ndërkombëtarë” ishin në dijeni të gjithçkaje. Kjo deklaratë ishte “fshehur” në detin e lajmeve të tjera dhe askush nuk e mohoi pretendimin. A po luan Perëndimi një “lojë të dyfishtë” në raport me lëvizjet e Prishtinës?

Shkruan: Arsenije Vuçkoviq

“E kuptoj nevojën për koordinim dhe besoj se kemi koordinim. Të gjithë janë informuar për veprimet që do të ndërmerren”, tha Krasniqi më 4 shtatorduke komentuar ndërhyrjen e njësive speciale në ambientet e autoriteteve të përkohshme në katër komuna në veri.

Ai poentoi se ky veprim nuk duhet të jetë temë.

“Burgimi i tyre pas 24 vitesh, sinqerisht nuk duhet të jetë temë, përkundrazi, duhet të jetë problematik nëse vazhdojmë dhe i lejojmë të punojnë atje”, ka thënë Krasniqi.

Për Departamentin e Shtetit, duket se ka qenë një temë në fund të fundit.

“Me urdhër të autoriteteve politike të Qeverisë së Kosovës, Policia e Kosovës sot ka zhvilluar operacione kundër institucioneve të mbështetura nga Serbia në Mitrovicën Veriore, Zveçan, Zubin Potok dhe Leposaviq. Çështjet që kanë të bëjnë me strukturat në Kosovë të mbështetura nga Serbia duhet të zgjidhen përmes një dialogu të udhëhequr nga BE. Ky veprim nuk ka qenë i koordinuar me asnjë element të bashkësisë ndërkombëtare”, thuhet në deklaratën e Ambasadës Amerikane në Prishtinë më 30 gusht – ditën e bastisjes së forcave speciale në institucionet e përkohshme.

Ndihmës Sekretari amerikan i Shtetit për Çështjet Evropiane dhe Euroaziatike Xhim O'Brajan ishte edhe më i qartë një ditë më vonë. Ai i bëri thirrje kryeministrit të Kosovës Kurti dhe qeverisë së tij që t'i japin fund veprimeve të pakoordinuara.

“I bëjmë thirrje kryeministrit Kurti dhe qeverisë së tij që të konsultohen dhe koordinohen me bashkësinë ndërkombëtare dhe t’i japin fund veprimeve të pakoordinuara që ndikojnë negativisht në partneritetin tonë”, ka shkruar O’Brien në rrjetin social “X”.

Në BE ata ishin disi më të rezervuar. Zëdhënësi i Sindikatës Peter Stano ka pranuar se ai më së shumti përsëritet në deklaratat për veprimet e Prishtinës.

“Nuk do ta përsëris atë që thamë në reagimin e javës së kaluar kur u krye aksioni në veri të Kosovës kundër institucioneve serbe, por situata tashmë është mjaft e paqëndrueshme dhe kjo është gjëja më shqetësuese”, tha Stano në konferencën e fundit për shtyp.

Lëvizja e "vijave të kuqe"

Bashkëpunëtori hulumtues i Institutit për Studime Evropiane, Millan Igrutinoviq, thotë në një intervistë për Kosovo online se kryeministri Albin Kurti vazhdimisht i lëviz “vijat e kuqe”, por që, pavarësisht se çfarë duket, konflikti ndërmjet autoriteteve në Prishtinë dhe Perëndimit është ekskluzivisht në "nivel taktik" sepse veprimet e njëanshme nuk janë në kundërshtim me qëndrimet parimore të SHBA-së dhe shumicës së vendeve të BE-së.

“Edhe pse duket se qëndrimet e qeverisë së Kurtit dhe përfaqësuesve diplomatikë të BE-së dhe SHBA-së janë në konflikt, kjo është vetëm në nivel taktik. Ambicia e Prishtinës për të shtrirë në mënyrë të njëanshme shtrirjen efektive të qeverisë në katër komunat në veri në ritmin e saj të dëshiruar nuk është thelbësisht në kundërshtim me qëndrimet parimore të SHBA-së dhe një shumicë të konsiderueshme të vendeve të BE-së se Kosova është e pavarur dhe sovrane brenda kufijvë të njohur. Gatishmëria e Kurtit për të imponuar vullnetin e tij me dhunë është problem për BE-në dhe SHBA-në, sepse kjo mënyrë nuk është e dëshirueshme për ta, sepse ata do të preferonin të kishin shtete serbe, por jo edhe shteti Serbisë, institucione si BKS në veri dhe të inkorporuara në qeverinë e Prishtinës, sipas marrëveshjeve të mëparshme. Por ky problem është vetëm taktik”, beson Igrutinoviq.

Ai shton se Kurti mund t'ia lejojë vetes të shtyjë vazhdimisht “vijat e kuqe” i bindur se nuk cenon qëndrimin e BE-së dhe SHBA-së për sovranitetin territorial të Kosovës së pavarur.

“Në këtë imponim, Kurti mbështetet në faktin se në fakt nuk e cenon qëndrimin themelor politik të BE-së dhe SHBA-së – Kosovën e pavarur në sovranitetin e saj territorial, pa marrë parasysh se ato ndryshojnë në ritmin dhe mjetet për arrijen e saj. Prandaj, mbi këtë divergjencë taktike qëndron integrimi i Prishtinës në rendin politik të pushtetit në Ballkan. Prandaj, ai mund të përballojë të shkojë kundër taktikave aktuale të diplomacisë evropiane dhe amerikane, të shtyjë vazhdimisht ‘vijat e kuqe’, duke besuar se nuk do të paguajë ndonjë çmim të veçantë për këtë. Dhe ai, mesa duket, e ka vlerësuar mirë”, përfundon Igrutinoviq.

Koordinimi dhe Marrëveshja e Brukselit

Analisti nga Prishtina, Fidan Ukaj, nga ana tjetër, pohon se autoritetet në Prishtinë të gjitha veprimet në veri i kryejnë në koordinim me faktorin ndërkombëtar dhe se mbyllja e fundit e autoriteteve të përkohshme në katër komuna është në përputhje me marrëveshjen e 2013, i cili u miratua me ndërmjetësimin e BE-së.

“Deklarata e ministrit Elbert Krasniqi se faktorët ndërkombëtarë janë informuar për veprimet e institucioneve të Kosovës është një lajm i mirë sepse gjithçka është bërë në koordinim me ta. Prandaj mendoj se mbyllja e institucioneve paralele të Serbisë në Kosovë është e ligjshme dhe në përputhje me ligjet në fuqi. Kemi pasur marrëveshje në vitin 2013 që ato institucione paralele të mbyllen dhe personat që punojnë në to të përfshihen në institucionet e Kosovës”, thotë Ukaj për Kosovo online.

Ai shton se ishte gabim që serbët braktisën policinë dhe administratën komunale në veri me ftesë të Beogradit.

“Ata serbë janë qytetarë të këtij vendi dhe duhet të shërbejnë në institucionet e Kosovës dhe t'u ofrojnë shërbime bashkatdhetarëve të tyre që jetojnë në Kosovë, t'i ndihmojnë të ofrojnë shërbimet që u nevojiten për të jetuar më mirë”, thekson Ukaj.

Ai beson se kjo tani mund të zgjidhet me shpalljen dhe aplikimin për konkurse për plotësimin e pozitave të caktuara.

Duke komentuar kërkesat e bashkësisë ndërkombëtare për koordinimin e veprimeve të institucioneve të Kosovës, Ukaj sqaron se me ndihmën e tyre është arritur Marrëveshja e Brukselit e vitit 2013.

“Faktori ndërkombëtar është në kërkim të koordinimit të veprimeve me institucionet e Kosovës. Ata ndihmuan në arritjen e marrëveshjes së vitit 2013 ndërmjet palës serbe dhe kosovare dhe me ndihmën e tyre u ra dakord që të mbyllen strukturat paralele dhe ilegale që vepronin në territorin e Kosovës. Një pjesë e mirë e atyre objekteve janë mbyllur, ndonëse disa ende janë duke punuar ilegalisht dhe mendoj se edhe ato duhet të mbyllen”, ka thënë Ukaj, por nuk ka dashur të specifikojë se për cilat institucione e ka fjalën.

Ai shtoi se në këtë proces duhet të ndihmojë edhe Serbia si nënshkruese e marrëveshjes.

“Sot në Evropë nuk ka asnjë politikë destruktive që presidenti Vuçiq e prodhon herë pas here duke kërkuar nga komuniteti ndërkombëtar përgjigje për mbylljen e këtyre strukturave që u mbyllën me marrëveshjen e rënë dakord të vitit 2013”, ka përfunduar Ukaj.

"Kontrollim i dëmit"

Megjithatë, studiuesi i Qendrës për Stabilitet Social, Marko Mishkelin, beson se kritikat ndaj Perëndimit janë të sinqerta, dhe se kryeministri Albin Kurti synon të “kontrollojë dëmin” para zgjedhjeve dhe të paraqesë para opinionit se si veprimet e njëanshme në veri të Kosovës nuk i prishën marrëdhëniet me Perëndimin.

“Më duket se në radhë të parë është dëshira e Albin Kurtit dhe e njerëzve brenda administratës së tij që ta paraqiten kështu, për të arritur disi të justifikohet para opinionit të Kosovës për dënimet vërtet të ashpra që mund të dëgjohen, në radhë të parë nga Departamenti i Shtetit. Këto janë fjalët që rezonojnë më së shumti në diskursin publik në Kosovë dhe sigurisht janë ato që mund të lëndojnë më shumë”, thekson Mishkelin për Kosovo online.

Ai thekson se pikërisht në këtë kontekst duhet parë edhe deklarata e ministrit të Administratës dhe Vetëqeverisjes Lokale, Elbert Krasniqit se “partnerët ndërkombëtarë të Kosovës janë njoftuar për veprimin e Policisë së Kosovës dhe mbylljen e institucioneve serbe në veri”.

“Të gjitha këto deklaratat dhe të gjitha veprimet e Albin Kurtit nga ky moment deri në zgjedhjet e shkurtit do të jenë më së shumti në atë kontekst dhe më së shumti me dëshirën për të përmirësuar disi rejtingun atje. Me këtë lidhet edhe deklarata e Krasniqit, edhe pse bie ndesh me atë që pretendonte vetë Departamenti i Shtetit”, tha Mishkelin.

Ai e vlerëson pretendimin e Krasniqit si një përpjekje për të “kontrolluar dëmin” e shkaktuar nga deklaratat e përfaqësuesve të bashkësisë ndërkombëtare.

“Nuk ishte vetëm një dënim bisedor. Në të vërtetë, ne mund të dëgjonim, veçanërisht nga Departamenti i Shtetit, se ajo që po ndodh vazhdimisht kërcënon seriozisht partneritetin e vazhdueshëm ndërmjet SHBA-së dhe administratës së Prishtinës. Këto janë kritika shumë më serioze që mund t'i marrim si të mirëqena”, thekson Mishkelin.

I pyetur nëse reagimet e ashpra ndaj lëvizjeve të njëanshme të Prishtinës mund të prodhojnë një reagim më konkret nga SHBA apo BE, Mishkelin thotë se është joreale të pritet një gjë e tillë dhe se problemi kryesor është se BE-ja nuk ka mekanizma për të ndëshkuar ata që nuk respektojnë marrëveshjet e arritura.

"Nuk ka arsye për të besuar se presionet nga BE do të jenë më të forta. Por tani ka një pyetje shumë më serioze nëse Bashkimi Evropian ka vërtet mekanizmat për të ndikuar në të. Nuk duhet harruar se Bashkimi Evropian është garantuesi i Marrëveshjes të Brukselit, i cili është shkelur në mënyrë flagrante për më shumë se një dekadë. Për formimin e BKS nuk flitet më fare, për të mos përmendur pikat e tjera që shkelen çdo ditë. Shohim që ata që janë garantuesit dhe ndërmjetësit në negociata nuk duket se kanë forcë të mjaftueshme për të qortuar palën që padyshim po punon për përshkallëzimin”, përfundon Mishkelin.

Loja dhe lojtarët

Bashkëpunëtor i Institutit për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare Nikolla Markoviq nuk ka dilema.

Ai është i bindur se Perëndimi, pavarësisht deklaratave të ashpra, ka kohë që po luan një lojë të dyfishtë në lidhje me lëvizjet e njëanshme të Prishtinës dhe se ka qenë në dijeni të lëvizjeve të fundit, duke përfshirë edhe pushtimin e dhunshëm të institucioneve të përkohshme në veri të Kosovës.

“Ajo lojë e dyfishtë ka kohë që po vazhdon. Është një proces dhe rrjedhë serioze që ka vazhduar që nga shpallja e pavarësisë së Kosovës e deri më sot. Të dyja palët janë thirrur gjithmonë për vetëpërmbajtje dhe njëra palë po bën lëvizje de fakto kundër mbijetesës së palës tjetër, në këtë rast serbëve. Besoj se këto dy politika, politika e Perëndimit dhe e administratës së Kosovës, janë të koordinuara mirë dhe nëse ka pengesa nga ai drejtim, ato do të zgjidhen me marrëveshje të ndërsjellë dhe se këto janë veprime thellësisht të koordinuara”, tha Markoviq për Kosovo online.

Duke komentuar pretendimin e ministrit të Administratës dhe Vetëqeverisjes Lokale, Elbert Krasniqi, Markoviq beson se kjo deklaratë është e saktë dhe se administrata perëndimore ishte në dijeni të lëvizjeve të fundit të administratës së Albin Kurtit.

“Këtë e tregojnë deklaratat e ngjashme të Vjosa Osmanit dhe deklarata identike e Lajçakut kur është fjala për hapjen e urës në Ibër. Ata thanë se ura do të hapet, dhe bëhet fjalë vetëm për koordinim të datës dhe marrëveshjes së administratës perëndimore me serbët dhe me autoritetet e Kosovës. Kjo tregon se veprimi është i koordinuar. Në anën tjetër, shohim se në veri po hapen baza të reja të policisë së Kosovës me qëllim që të bëhet presion mbi KFOR-in që të hapë urën mbi Ibër”, përfundon Markoviq.