„Xhokeri“ diplomatik i Brukselit: A po zhvendoset vëmendja nga pozita reale e serbëve në Kosovë përmes çështjes së të pazhdukurve?

Deklarata e presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, se marrëveshja për personat e zhdukur tregon një zhvillim pozitiv në qëndrimin e Prishtinës ndaj komunitetit serb, përbën një përpjekje të Brukselit për ta zbukuruar realitetin dhe për të ruajtur përshtypjen se dialogu është i suksesshëm, konsiderojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Ata theksojnë se tema e personave të zhdukur përdoret shpesh si një „xhoker“ diplomatik për ta zhvendosur vëmendjen nga fakti se të drejtat e serbëve në Kosovë po cenohen gjithnjë e më shumë, ndërsa besimi ndëretnik është dëmtuar thellë.

Shkruan: Milena Milladinoviq

Von der Leyen qëndroi javën e kaluar në Ballkanin Perëndimor, ndërsa një nga ndalesat e saj ishte edhe Prishtina, ku, në konferencën për media me kryeministrin e Kosovës, Albin Kurti, ndër të tjera deklaroi se sheh hapa pozitivë të Qeverisë së Kosovës ndaj komunitetit serb dhe, si shembull, përmendi arritjen e marrëveshjes për personat e rrëmbyer dhe të zhdukur në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, zhvillimet reale në terren, kur bëhet fjalë për komunitetin serb në Kosovë, nuk mund të cilësohen si përparim, ndërsa situata për serbët, siç theksojnë ata, nuk është e mirë.

Ata thonë gjithashtu se BE-ja, krahas shumë çështjeve të rëndësishme dhe ende të pazgjidhura për serbët në Kosovë, shfrytëzon edhe „suksesin“ më të vogël për të paraqitur përparimin e Kosovës. Siç shtojnë, çështja e personave të zhdukur përdoret shpesh kur synohet të tregohet se dialogu nuk është vetëm „shkronjë e vdekur në letër“, megjithëse, sipas vlerësimit të tyre, që nga ardhja e Vetëvendosjes në pushtet nuk ka pasur përparim në procesin e dialogut.

„Xhokeri“ diplomatik

Politologu Ognjen Gogiq tha se çështja e personave të zhdukur përdoret shpesh si „xhoker“ në dialog dhe se Von der Leyen, në Prishtinë, e përmendi marrëveshjen për këtë çështje si një hap të Kosovës drejt përmirësimit të marrëdhënieve me komunitetin serb, për të treguar se në dialog nuk është rrënuar gjithçka.

Gogiq tha për Kosovo online se Von der Leyen, gjatë vizitës në Kosovë, vuri në dukje edhe nevojën që qeveria në Prishtinë ta ruajë karakterin multietnik të shoqërisë, gjë që, sipas tij, nënkupton se ai është i rrezikuar.

„Von der Leyen, gjatë fjalimit të saj në Prishtinë, i bëri thirrje Kosovës që ta ruajë karakterin multietnik të shoqërisë së saj dhe theksoi se është e nevojshme që Qeveria e Kosovës ta rindërtojë besimin me komunitetin serb. Kjo është mënyra diplomatike për të thënë se këto dy gjëra janë vënë në pikëpyetje. Pra, është vënë në pikëpyetje nëse Kosova vazhdon të ketë karakter multietnik, përkatësisht se ka ardhur deri te përkeqësimi i marrëdhënieve me komunitetin serb, me ç’rast qeverisë i bëhet thirrje që ta rikthejë këtë besim“, tha Gogiq.

Siç deklaroi ai, këto janë deklarata që u bënë midis rreshtave, por që është e qartë se për çfarë aludojnë ato - se ka probleme.

"Von der Leyen tha gjithashtu se ka zhvillime pozitive dhe përmendi një shembull bashkëpunimi për çështjen e të zhdukurve. Është një temë që shfaqet herë pas here në dialog si një kartë e paparashikueshme, në fakt kur doni të thoni se jo gjithçka ka dështuar, se jo gjithçka është shembur, atëherë negociatorët mblidhen dhe diskutojnë temën e të zhdukurve, kështu që një vit miratohet një deklaratë, vitin tjetër një komision. Ka disa punë në terren, gjenden vende që dyshohet se përmbajnë varre, disa janë përcaktuar, kështu që mund të supozohet, në fakt, se ka ardhur nga dialogu dhe marrëveshja", tha politologu.

Siç shtoi ai, von der Leyen donte të thoshte se ky shembull tregon se jo gjithçka është humbur.

"Ajo mund të përmendte edhe shembullin e Ligjit për të Huajt. Atje, me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian, u arrit një marrëveshje për disa lehtësime për komunitetin serb. Nuk u zbatua në fushën dhe masën në mënyrën se si u ra dakord në mars, megjithatë, nuk u panë pasoja të dëmshme të zbatimit të atij ligji në terren. Prandaj, nuk pati kufizim të të drejtave të banimit, jetës dhe punës së serbëve në Kosovë për shkak të atij ligji", tha Gogiq.

Siç deklaroi ai, Bashkimi Evropian, nëpërmjet rolit të tij ndërmjetës, krijoi një formulë që i mundësoi Kosovës, nga njëra anë, të fillonte zbatimin e atij ligji, dhe nga ana tjetër, të siguronte që zbatimi i tij të mos kishte një ndikim negativ në pozicionin e komunitetit serb.

"Pra, për shembull, ajo mund të kishte dhënë atë shembull, i cili flet më shumë për pozicionin e komunitetit serb dhe se hapa pozitivë mund të ndërmerren në të vërtetë. Deklarata e saj duhet interpretuar në këtë mënyrë, ajo dëshiron të theksojë se kur dëshiron të bjerë dakord, diçka pozitive mund të bëhet, por kjo nuk sugjeron që Bashkimi Evropian po e zbukuron situatën. Nga komunikimi i përgjithshëm që ekziston, nga njoftimet periodike, deklaratat që vijnë nga delegacioni i Bashkimit Evropian në Kosovë ose nga zëdhënësi i Komisionit Evropian nga Brukseli, dhe gjithashtu nga raporti i progresit për Kosovën, nuk krijohet një imazh i një realiteti të zbukuruar. Nuk mund të thuhet se Bashkimi Evropian dëshiron të maskojë problemet reale që ekzistojnë në Kosovë, por nga ana tjetër, nuk mund të thuhet se kontribuon në mënyrë efektive në zgjidhjen e tyre", tha ai.

Deklarata për të zhdukurit, shton Gogiq, nuk ka të bëjë drejtpërdrejt me pozicionin e komunitetit serb sot.

"Bëhet fjalë për gjetjen e mbetjeve mortore të personave të zhdukur dhe përcaktimin e fatit të tyre. Kjo deklaratë ndoshta është dhënë në kontekstin e gjetjes së mbetjeve mortore në Zubin Potok, kështu që kishte për qëllim të thoshte se ka shembuj që në një farë mënyre e shqetësojnë edhe Prishtinën. Ajo mori pikërisht shembullin që mund të interpretohet pozitivisht nga publiku në Kosovë. Nëse do të kishte përmendur shembullin e Ligjit për të Huajt, dikush mund ta kishte përdorur atë kundër qeverisë aktuale dhe të kishte thënë: 'Këtu, Kurti u dha lëshime serbëve'", deklaroi Gogiq.

Rezultati më i vogël - një sukses i madh

Aleksandar Rapajiq, drejtor i programit të organizatës joqeveritare Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike, tha se Bashkimi Evropian është një burokraci që përpiqet ta paraqesë rezultatin më të vogël të mundshëm si një sukses të madh, dhe se kjo ka ndodhur me vite në Kosovë, kur bëhet fjalë për komunitetin serb.

Rapajiq tha për Kosovo online, lidhur me deklaratën e Von der Leyen, se nuk ka përparim në terren.

Sipas tij, marrëveshja për personat e zhdukur paraqitet si një sukses i madh, megjithëse serbët në Kosovë po përballen me shumë probleme.

"Situata është larg të qenit e mirë dhe larg çdo progresi, dhe Bashkimi Evropian gjeti një proces të vogël, nuk mund të them se është i parëndësishëm, por krahasuar me problemet e tjera është shumë më pak i rëndësishëm për momentin, dhe pastaj paraqitet si një sukses i madh. Kështu paraqitet marrëveshja për të zhdukurit, e cila është shumë e rëndësishme, por përveç të gjitha problemeve të tjera që kanë aktualisht serbët në Kosovë, nuk është aq e rëndësishme për popullin serb në Kosovë, dhe ata e paraqesin atë si një sukses të madh, ndërsa në fakt është vetëm një marrëveshje e rinovuar që ishte tashmë në fuqi para se të sillet", tha Rapajiq.

Siç tha ai, në këtë mënyrë Bashkimi Evropian po përpiqet të ruajë një imazh pozitiv të dialogut midis Beogradit dhe Prishtinës.

"Jemi të vetëdijshëm se që kur Vetëvendosja erdhi në pushtet, nuk ka pasur absolutisht asgjë nga dialogu. Mund të supozojmë vetëm se çfarë thuhet pas dyerve të mbyllura, por besoj, të paktën shpresoj, se ka njëfarë presioni nga Bashkimi Evropian ndaj qeverisë në Prishtinë, megjithëse rezultatet na mohojnë pak a shumë", tha Rapajiq.

Kampionët në injorimin e problemeve

Historiani Aleksandar Gudzhiq tha se përfaqësuesit e komunitetit ndërkombëtar po përpiqen ta portretizojnë Kosovën si të rregullt dhe të organizuar dhe se institucionet e Kosovës respektojnë të drejtat e komuniteteve pakicë dhe atyre me ndjeshmëri sociale.

Në këtë kontekst, ai vëren deklaratën e Ursula von der Leyen.

"Përfaqësuesit e komunitetit ndërkombëtar kanë treguar se janë kampionë në injorimin e problemit dhe në pretendimin se Kosova është një shtet i rregullt, në të cilin institucionet dhe shumica respektojnë të drejtat e komuniteteve pakicë dhe më të ndjeshme sociale. Në këtë kontekst, unë vëren deklaratën e Von der Leyen në të cilën ai thotë se progresi i Prishtines zyrtare me komunitetet është i dukshëm", tha Gudzhiq për Kosovo online.

Ai theksoi se mirëpret çdo marrëveshje që lidhet me çështjen e personave të rrëmbyer dhe të zhdukur, por, siç theksoi ai, shqiptarët nuk janë ndëshkuar kurrë për krime.

"Këta janë njerëz për të cilët nuk e dimë se çfarë ka ndodhur me fatin e tyre për 27 vjet. Familjet e serbëve dhe shqiptarëve të rrëmbyer dhe të zhdukur e kuptojnë më së miri këtë. Për 27 vjet, ata e përjetojnë përsëri traumën çdo vit në ditën e rrëmbimit ose zhdukjes së të dashurve të tyre. Unë e mirëpres marrëveshjen që do të hedhë dritë mbi fatin e serbëve dhe shqiptarëve të rrëmbyer dhe të zhdukur, në mënyrë që më në fund familjet e tyre të dinë se çfarë ka ndodhur me të dashurit dhe të afërmit e tyre. Prishtina zyrtare dhe elitat politike të shqiptarëve të Kosovës nuk janë ndëshkuar kurrë në të kaluarën për dhunën që kanë kryer, nëse doni, dhe krimet kundër serbëve. Në fakt, elitat politike të shqiptarëve të Kosovës u shpërblyen për krimet në të kaluarën", tha Gudzhiq.