Qiriq: Djegia e Patriarkanës së Pejës është një nga episodet më të errëta të dëmtimit të trashëgimisë kulturore serbe

Djegia e Patriarkanës së Pejës natën midis 15 dhe 16 marsit 1981 është në fakt e para në një seri ngjarjesh që do të përsëriten kur bëhet fjalë për dëmtimin e të mirave materiale në Kosovë dhe Metohi dhe, për fat të keq, përfaqëson një nga episodet më të errëta që lidhen me shkatërrimin e trashëgimisë kulturore, tha historiania e artit Jasmina S. Qiriq për Kosovo online.

Edhe pse kompleksi i kishave brenda Patriarkanës së Pejës nuk u dëmtua, gjatë djegies së rezidencës, siç shton ajo, përveç pjesës rezidenciale të manastirit, u dëmtuan edhe disa dorëshkrime, për të cilat u fol shumë pak në publik në atë kohë.

"Mesazhi që u është dërguar serbëve për 45 vjet, siç shton, sigurisht që nuk është optimist. Është larg kësaj," thekson Qiriq.

Siç vlerëson ajo, arsyeja pse ndërtesat e shenjta kanë qenë cak i ekstremistëve në Kosovë për dekada është se mbi to janë ruajtur të dhëna dhe mbishkrime, pavarësisht nëse janë portale apo afreske që dëshmojnë drejtpërdrejt për identitetin serb në zonën e Kosovës dhe Metohisë.

"Nëse flasim për afresket, ka edhe portrete të themeluesve, të cilat janë një dëshmi e drejtpërdrejtë e pranisë serbe në atë zonë. Sigurisht, nuk është rastësi pse ato ndërtesa po shënjestrohen, jo vetëm në aspektin e dëmeve materiale, të cilat patëm mundësinë t'i vëzhgonim në të kaluarën, por edhe në kuptimin bashkëkohor, që është ndryshimi i narrativave historike", thotë bashkëbiseduesja jonë.

Si një problem të veçantë, ajo thekson "kosovizimin" e trashëgimisë kulturore serbe, e cila, thotë ajo, rrjedh nga fakti se Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit po shkelet çdo ditë, si dhe nga, thotë ajo, fakti i pafat që në faqen e internetit të UNESCO-s, fondacionet në Kosovë janë të regjistruara si monumente të Mesjetës në Kosovë, dhe jo në Kosovë dhe Metohi, siç u tha fillimisht në dosjen e nominimit.

Duke pasur parasysh se në epokën e rrjeteve sociale, dezinformimi rreth origjinës së monumenteve serbe në Kosovë përhapet në mënyrë të pakontrollueshme, Ćirić thotë se lufta dixhitale kundër tij duhet të bazohet në përhapjen e informacionit të saktë dhe argumenteve adekuate, me përdorimin e burimeve historike relevante dhe historiografisë shkencore.

"Informacioni që shfaqet ditë pas dite sigurisht që nënkupton një luftë më të shpejtë dhe një përgjigje më të shpejtë, dhe shkenca nuk mund t'i përgjigjet gjithmonë në mënyrë adekuate kësaj. Mund të jetë shumë e dobishme nëse ekipe të caktuara ekspertësh organizohen në nivel shtetëror për të kryer një lloj monitorimi të dezinformimit që shfaqet në lidhje me kulturën mesjetare serbe në Kosovë dhe Metohi dhe shkruajnë mohime duke cituar burime relevante. Në një procedurë të tillë, historianë, historianë të artit dhe arkeologë që dëshmojnë pa mëdyshje për shtresat arkeologjike që tregojnë praninë e kulturës materiale mesjetare serbe, dhe shpresoj sinqerisht se do të jetë e mundur ta vëmë në praktikë në të ardhmen", thekson Qiriq.