Vera lokale, shtegu Via Ferrata Berim dhe trashëgimia kulturore tërheqin gjithnjë e më shumë turistë të huaj në Kosovë.

Verërat nga varietetet autoktone të rrushit, specialitetet unike gastronomike, turizmi i aventurës dhe trashëgimia e pasur kulturore dhe historike janë atutë kryesore të ofertës turistike të Kosovës, të cilat, përveç vizitorëve nga Serbia dhe rajoni, janë gjithnjë e më të interesuar për turistë nga SHBA, Polonia, Çekia dhe Emiratet e Bashkuara Arabe.

Gjatë Panairit të 44-të Ndërkombëtar të Turizmit në Beograd, i cili përfundon sot, vizitorët në stendë të Zyrës për Kosovë dhe Metohi kanë mundur të shijojnë performancën e organizatave turistike nga Kosova, të cilat kanë përgatitur një program të pasur kulturo-artistik për ta, një prezantim i kështjellave antike dhe manastireve mesjetare, por edhe një degustim i shijeve lokale karakteristike të asaj pjese të Ballkanit.

Dashamirët e verës dhe aperitivëve mund të shijojnë verë të zezë, të bardhë dhe rozë të bërë nga varietetet autoktone të rrushit,  të provoni raki të bërë nga ftua, kumbulla, por edhe raki me tartufi.

Nikoqirët kosovarë përgatitën për këtë rast djathërat e tyre më të mirë, komposto, likeret, reçel, ajvar dhe turshi, dhe në stenda kishte edhe prodhime të punuara me dorë, kostume popullore, vepra arti, suvenire, si dhe simbole të krishterimit nga manastiret e Kosovës, kryqe, temjan dhe ikona të punuara me dorë në dru.

Ekspertët e turizmit nga Kosova thonë se vizitorët janë më të interesuar për turizmin fetar, por edhe se pushimet rurale dhe aktive, si dhe turizmi i aventurës, pritet të lulëzojnë nga sezoni i ardhshëm turistik.

Para iniciativës “Outdoor in”, Dragisha Mijaçiq për Kosovo online prezantoi pasuritë natyrore të komunës së Zubin Potokut, e cila është ndër 10 destinacionet më të bukura turistike të fshehura në Ballkanin Perëndimor.

“Zubin Potoku ose Kolashini i Ibrit është një nga destinacionet më tërheqëse për pushime aktive dhe turizëm aventureske jo vetëm në Kosovë dhe Metohi, por në të gjithë Ballkanin Perëndimor. Në Kolashinin e Ibrit, ne kemi zhvilluar turizëm aktiv për 10 vjet si pjesë e iniciativës 'Outdoor in'. Këtë vit ne po festojmë jubileun dhe produktet tona kryesore turistike janë Via Ferrata Berim, shtegu ndërkombëtar i ecjes Via Dinarika dhe Liqeni i Ujmanit, i cili është tërheqës në vetvete”, tha Mijaçiq.

Via Ferrata Berim, thotë ai, është një nga shtigjet më të gjata të ecjes për turizmin e aventurës në botë, dhe brenda saj ka katër ura të varura dhe pjesë të pjerrëta për ngjitje, tërheqëse për të gjithë dashamirët e aventurës dhe eksperiencave adrenalinike.

“Këtë vit po përgatisim disa surpriza të reja, shpresojmë të përfundojmë ndërtimin e shtëpizës malore që kemi filluar dy vjet më parë, por mbi të gjitha presim shumë turistë të kënaqur nga jashtë, nga vendi dhe nga i gjithë rajoni, shpresojmë që së shpejti udhëtarët nga Bosnja dhe Hercegovina të mund të vijnë pa viza, kështu që ne presim të hapemi në atë treg”, thotë Mijaçiq.

Kur bëhet fjalë për objektet akomoduese, Mijaçiq thekson se për momentin në Zbuin Potok janë në dispozicion të turistëve tre ose katër hotele, disa objekte më të vogla akomoduese dhe një kamp veror në vetë liqen.

“Nuk është e mjaftueshme, presim zhvillimin e kapaciteteve akomoduese. Shpresojmë të ndërtojmë një hotel tjetër në Zubin Potok, por po punohet. Para 10 vitesh Zubin Potoku nuk njihej si destinacion turistik dhe tani jemi në harta e botës dhe e Evropës dhe në të gjitha revistat dhe guidat turistike të botës, kështu që le të shkojmë hap pas hapi, jam i kënaqur me drejtimin që po shkon”, tha ai.

Mijaçiq iu referua edhe situatës politike në Kosovë, duke vlerësuar se ajo nuk është e favorshme për zhvillimin e turizmit, si dhe se “militarizimi i veriut të Kosovës” në shumë mënyra e ka frenuar zhvillimin e turizmit.

Ai shprehu shpresën se deri në fillim të sezonit të ri turistik, gjegjësisht deri në 1 maj, situata do të qetësohet dhe ky vit do të jetë i suksesshëm sa i përket ardhjes së mysafirëve të rinj.

“Shumica e turistëve na vijnë nga Novi Sadi, Beogradi, Kragujevaci, kemi vizita nga rajoni, por kemi edhe turistë të huaj, shumica prej tyre vijnë nga Emiratet e Bashkuara Arabe, Abu Dhabi, Dubai, SHBA, ka çekë dhe polakë, shumë të ftuar vijnë nga Sllovenia”, thotë Mijaçiq.

Natasha Aksentijeviq nga Organizata Turistike e Zveçanit theksoi se kjo komunë përveç pasurisë së pasur kulturore dhe historike, ka shumë bukuri natyrore, si dhe potencial për zhvillimin e turizmit të banjës.

Sipas saj Banjë Rajska është e pasur me burime të ujit termal shërues që ndihmon në parandalimin dhe trajtimin e sëmundjeve të shumta, ndërsa turistët mund të shijojnë edhe malin Rogozna dhe shtigjet e ecjes përgjatë lumit Banjskë.

Theksi i Organizatës Turistike të Zveçanit është në trashëgiminë historike, thotë ajo, duke theksuar si destinacionet më joshëse Kalanë e Zveçanit, manastirin mesjetar të Banjskës, fondacionin e Mbretit të Shenjtë Sfefani i Dytë Milutinin dhe manastiri i Sokolicës, i cili ruan një statujë mermeri të Shën Marisë me Krishtin e vogël në gjunjë, e cila ka, siç thuhet, fuqi shëruese, siç dëshmohet nga përvojat e vizitorëve.

Si destinacion turistik në të gjithë rajonin, Kosova është e njohur për turizmin e saj fetar, dhe përveç faltoreve më të njohura serbe, të cilat janë nën mbrojtjen e UNESCO-s, Graçanica, Patriarkana e Pejës, Manastiri i Deçanit dhe Kisha e Shën Marisë së Ljevishkës, të ftuarit tregojnë interes të madh edhe për pamjet historike të ofruara nga Anë Moravës.
Drejtoresha e Organizatës Turistike të Gjilanit Verica Maksimoviq thekson se në territorin e Anë Moravës, ruhen disa monumente shumë të hershme sërbe kulturore e historike, ashtu sikurse disa banorë vendas përpiqen që përmes një numri të madh manifestimesh kulturoro-artistike, të ruajnë traditën sërbe në këto troje. 

Manastiri i Draganacit, Kisha e Shën Nikollës në Gjilan, kështjella e mesjetare e Novo Bërdos, kisha e Shën Parashqevisë në fshatin Strazhë, Prilepac-vendlindja e Llazar Hreblljanovqit, kisha e Shën Jovan Pagëzorit në Berivojcë dhe monumenti i Princ Llazarit ku si pasojë e përdhosjes e rrënimit prej Gjilanit u zhvendos përballë kishës së Shën Markut në fshatin Shilovë, janë vetëm disa nga objektet e antikitetit që i përkasin popullit sërb në Anë Moravën e Kosovës ku sot banohet kryesisht nga shqiptarët. 

Në panair merrte pjesë edhe Organizata Turistike nga Graanica e cila ka potencial për zhvillimin e llojeve të ndryshme të turizmit, që nga turizmi kulturor dhe manifestues, përmes ekskursionit fetar e deri tek turizmi tranzitor e gjuetisë. 
Graçanica pas luftës së vitit 1999, mbetet qëndra administrative, kulturore e sërbëve në Kosovën qëndrore e gjithashtu në këtë komunë ndodhen monumentet e mbretit Milutin, Millosh Obiliqit, Simonidas, shisheve të zjarrta prej vitit 1914 deri në vitin 1918, kisha e vogël e Graanicës, si dhe vendodhja arkeologjike e qytetit romak të Ulpjanës.
Më së shumti vëmendje sigurisht që tërheq manastiri i Graçanicës, i cili është një nga monumentet më të rëndësishme të kulturës mesjetare serbe. Manastiri i vitit 1321 i është kushtuar Fjetjes së Shën Marisë dhe themeluesi i tij është Mbreti Milutin.

Toka pjellore dhe klima e favorshme e zonës së Kosovës-Metohisë kanë kontribuar në zhvillimin e turizmit të verërave, veçanërisht për produktet e prodhuara nga varietetet e rrushit karakteristik të kësaj zone.

Pronari i kantinës nga Hoça e Madhe dhe teknologu Srgjan Petroviq kanë thënë për Kosovo Online se kantina e tij ofron verëra të kuqe nga varietetet autoktone Prokupac dhe Vranac, ndërsa vera e bardhë më e famshme është Smederevka.

Ai thekson se dikur Hoça e Madhe ishte qendra e verëtarisë dhe vreshtarisë mesjetare serbe, sepse "toka e kuqe dhe e lehtë" është e përshtatshme për përpunim dhe e pasur me minerale për rritjen e hardhisë.

“Klima e favorshme, toka pjellore dhe dashuria e madhe për hardhinë japin një verë të bukur me ngjyrë të bardhë. Të gjitha verërat tona janë të forta me shumë ekstrakt, sepse kemi një numër të mjaftueshëm ditësh me diell gjatë vitit, që është shumë e rëndësishme për ekuilibrin e sheqerit dhe acideve në rrush, e më vonë në verë”, ka shpjeguar Petroviq.

Ai tha se kantina e tij ka performuar në Panairin e Turizmit gjatë 12-13 viteve të fundit dhe u shpreh i kënaqur që ndër vite po i bashkohen edhe kolegë të tjerë nga Kosova.

Ai shprehu mirënjohjen e tij për Zyrën për Kosovë dhe Metohi, e cila ofron mbështetje për prodhuesit e verës kosovare për të marrë pjesë në ekspozita të mëdha rajonale.

Në emër të kantinës Lukiq, motra e pronares së kantinës, Maja Lukiq, theksoi se familja e saj tradicionalisht merret me prodhimin e verës dhe se kjo aftësi përcillet "nga brezi në brez".

Vëllai i saj e trashëgoi biznesin nga stërgjyshi, gjyshi dhe babai i tij.

“Ne ofrojmë verë të kuqe, të bardhë dhe rozë. Përndryshe, vera e kuqe quhet Rujno vino ( Vera e kuqe), ndërsa vera e bardhë Suza Metohije (Loti i Metohisë)”, tha ajo.

Lukiq theksoi se verërat e vëllait të saj shiten si në Kosovë ashtu edhe në gjithë rajonin dhe se ata janë ekspozues të shpeshtë në eventet e verës.

Veraria Lukiq prodhon 10,000 litra verë dhe 2,000 litra raki në vit, dhe siç thonë ata, shijuesit e pijeve të tyre në një gotë do të ndjejnë kombinimin e traditës, cilësisë dhe shijes.