24 vjet nga bomba të NATO-s: Çfarë mësuan serbët dhe shqiptarët, dhe çfarë Perëndimi?

NATO bombardovanje Srbije
Burim: Kosovo Online

Në këtë ditë 24 vjet më parë nisën bombardimet e NATO-s ndaj Serbisë, apo RFJ-së së atëhershme. Gjatë 78 ditëve, sipas të dhënave të Ministrisë së Mbrojtjes së Serbisë, janë vrarë 2500 civilë, ndër ta 89 fëmijë dhe 1031 pjesëtarë të ushtrisë dhe policisë. U kryen 2,300 sulme ajrore, u lëshuan rreth 420,000 raketa dhe u përdorën municion të ndaluar me uranium të varfëruar.

Agresioni kundër RFJ-së u krye pa miratimin e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara dhe si arsye zyrtare NATO-ja përmendi ndalimin e "katastrofës humanitare në Kosovë". Urdhri për fillimin e sulmeve ajrore u dha nga Sekretari i Përgjithshëm i atëhershëm i NATO-s, Havier Sollana, ndërsa komandant i NATO-s gjatë bombardimeve ishte gjenerali amerikan Veslli Kllark. Bombardimi përfundoi me nënshkrimin e Marrëveshjes Teknike Ushtarake në Kumanovë më 9 qershor 1999 dhe një ditë më vonë Këshilli i Sigurimit i OKB-së miratoi Rezolutën 1244.

Pas 24 viteve nga bomba të NATO-s, çfarë mësuan serbët dhe shqiptarët dhe çfarë Perëndimi?

Ministri i Punëve të Jashtme të RF të Jugosllavisë në kohën e bombardimeve, Zhivadin Jovanoviq, thotë për Kosovo Online se serbët tashmë kanë mësuar shumë gjatë historisë së tyre - si ta mbrojnë vendin, lirinë, popullin, barazinë, dinjitetin dhe se ata nuk kishin nevojë për agresion të NATO-s për të mësuar asgjë. Siç thotë ai, serbët e dinë se cilat janë qëllimet dhe të drejtat e tyre.

Sa i përket Evropës, Jovanoviq shpreson se ajo ka nxjerrë mësime nga ai agresion, sepse, siç thotë ai, lufta e NATO-s kundër Jugosllavisë ishte një luftë klasike kundër Evropës.

"Bombat ranë mbi Serbinë, por ky ishte destabilizimi i të gjithë Evropës. Nëse jo, si mund ta shpjegojmë sot që Evropa nuk mund të vendosë unitet as në BE dhe as në NATO, sepse gjithmonë ka vende që mendojnë ndryshe për çështje të rëndësishme të sigurisë dhe bashkëpunimit europian. Evropa bëri një gabim historik kur në vitin 1999, nën presionin e Amerikës, mori pjesë me përkushtim në një agresion që në thelb nënkuptonte agresion kundër Europës”, ​​thekson ai.

Nga viti 1999, thekson Jovanoviq, filloi rënia e pandalshme e Evropës, e cila çoi në një varësi në rritje dhe pozitë vasale nga Amerika. Ai shton se sot Europa e dëgjon Amerikën duke vendosur sanksione ndaj Rusisë, duke ushtruar presion ndaj vendeve të tjera, përfshirë Serbinë, “sikur të ishte diçka civilizuese”. Evropa, beson ai, bëri një gabim kardinal duke sulmuar një vend të lirë, të pavarur në vitin 1999 nën presionin e Amerikës dhe kjo, vlerëson ai, sot është kundërpërgjigjur përmes demonstratave, rebelimit social...

“Mendoj se ky brez politikanësh evropianë nuk mund të dalin nga pardesyja amerikane sepse pardesyja amerikane e solli nën prehrin e saj këtë brez politikanësh evropianë dhe edhe sikur të donte të dilte nga ai rreth, ai nuk ka mundësi të kthehet tek vetja. Evropa do të mund të bëjë një kthesë në favor të saj në momentin që do të fillojë të rishqyrtojë politikën e saj shkatërruese në raport me serbët në Ballkan, sepse Europa verbërisht ndoqi strategjinë anglo-saksone të dobësimit dhe dërrmimit të popullit serb në Ballkanin nga fundi i viteve 1980 deri në vitin 2000”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kur bëhet fjalë për shqiptarët dhe agresionin e NATO-s, Jovanoviq shprehet se ata nuk janë shembull për askënd dhe në këtë kuptim kujton se kanë festuar Stalinin, pastaj Mao Ce Dunin dhe sot Stoltenbergun.

“Shqiptarët janë frymëzim për vasalizëm dhe shërbim të interesave të të tjerëve dhe llogarisin të marrin ca thërrime si dorë e tretë apo e katërt. Është punë e tyre, por nuk ka perspektivë. Sot është e qartë për të gjithë që zotërinjtë e tyre po ikin në histori, dhe se zgjidhja e vetme është kërkimi i një marrëveshjeje të ndershme me popullin serb, që ata të jetojnë në paqe dhe mirëkuptim pranë njëri-tjetrit dhe se askush nuk kërkon privilegje për veten e tij për t'i shkaktuar sa më shumë dëm popullit serb, nuk ka të ardhme nga kjo. Sot bota është në rrugën e marrëdhënieve shumëpalëshe, sot edhe shqiptarët duhet të pyesin veten në cilën anë të historisë janë kur kërkojnë atë që nuk u takon, siç tha Si Jinping para disa ditësh në Moskë që Kina është gjithmonë në anën e duhur të historisë”, thotë Jovanoviq.

Sipas vlerësimit të drejtorit hulumtues të fondit ISAC, Igor Novakoviq, në periudhën kohore prej 24 vitesh, Serbia është bërë e vetëdijshme për politikën botërore dhe nevojën për t'u përshtatur me rrymat në vend që të ecë me rrjedhën.

“Unë mendoj se ky është çelësi. Serbia gjatë viteve të 90-ta kishte shumë shanse që në bashkëpunim me fqinjët t'i kthente momente të caktuara në fitore, por ne humbëm çdo top. Tani më duket se gjërat janë ndryshe. Nuk jam i sigurt nëse po bëhet më mirë, por sigurisht që nuk është njësoj si dy dekada më parë”, tha Novakoviq për Kosovo Online.

Sa i përket Perëndimit, Novakoviq beson se ata nuk po mendojnë më për bombardimin e RFJ-së.

“Në vendet e mëdha, ju përgjithësisht keni parti të ekstremit të djathtë dhe të majtë që i kushtojnë vëmendje bombardimeve të RFJ-së, por nuk është rrjedha kryesore e opinionit politik. Për shumicën prej tyre është një histori e përfunduar, e për disa prej tyre është vulosur me njohjen e pavarësisë së Kosovës në vitin 2008. Në shkencën e marrëdhënieve ndërkombëtare keni teori të tëra për sjelljen e shteteve të mëdha dhe të vogla. Serbia është një vend i vogël dhe ajo që për ne është një ngjarje e klasit të parë me rëndësi jetike për ta, në parim është vetëm një fusnotë. Ajo që na mbetet është të shohim se si mund të nxjerrim maksimumin nga një situatë e tillë. Kjo varet nga politika jonë e jashtme”, thotë Novakoviq.

Ai shton se 24 vjet më parë ishte koha e një botë klasike unipolare ku roli i policit botëror ishte kryesisht në Amerikë, ndërsa tani është ndryshe.

“Vendimi lidhur me RFJ-në në vitin 1999, në aspektin e arsyetimit, nga këndvështrimi i tyre është se ka pasur prapavijë humanitare. Veprimet e mëvonshme NATO nuk do t'i lidhja me këtë. Në Irak, disa anëtarë të Aleancës refuzuan të merrnin pjesë në aksionin me SHBA-të, por kjo histori ishte ndryshe, sepse ata folën për dyshime për mbështetjen e Irakut për terroristët dhe për posedimin e armëve bërthamore, të cilat më vonë rezultuan se nuk ishin të vërteta”, thotë Novakoviq.

Ndoshta në mënyrë sporadike, por që nga viti 1999, nga Perëndimi po dëgjohen zërat që vënë në dyshim justifikimin e agresionit të NATO-s.

Kështu, ish-Presidenti i Republikës Çeke, Milosh Zeman, vendi i të cilit, si anëtar i NATO-s, mori pjesë në bombardimet, i kërkoi falje popullit serb dy vjet më parë.

“Kërkoj falje për bombardimin e Jugosllavisë, ishte më keq se krim. Unë po i kërkoj popullit serb të na falë”, tha Zeman pas takimit me Presidentin serb Aleksandar Vuçiq në Pragë në vitin 2021.

Ish-ambasadori amerikan në Beograd, Villiam Montgomeri, tha se beson se bombardimet e NATO-s ishin gabim, sepse gjatë atij aksioni pati shumë viktima dhe se pasojat ndjehen edhe sot, ndërsa realiteti pas atij aksioni është i ndryshëm nga ai që Uashingtoni zyrtar donte.

Vitin e kaluar, vlerësime kritike për agresionin e NATO-s u dëgjuan edhe në Bundestagun gjerman. Deputetët e së majtës dhe të djathtës “Alternativa për Gjermaninë” vlerësuan se “dy shkelje të së drejtës ndërkombëtare – bombardimi i ish-RFJ-së dhe shpallja e njëanshme e pavarësisë së Kosovës, krijuan precedentë, pasojat e të cilave janë të dukshme edhe sot”.

Zhivadin Jovanoviq thekson se agresioni i paktit të NATO-s ishte i paligjshëm dhe, siç thotë ai, kriminal, i kryer në kundërshtim me të drejtën ndërkombëtare, kartën e OKB-së, aktin themelor themelues të paktit të NATO-s dhe se paraqet shkelje të sovraniteti dhe integriteti territorial i një vendi që nuk përbën kërcënim për asnjë vend tjetër as në rajon, dhe as jashtë rajonit. Ai shton se ky agresion paraqet shkelje të kushtetutës së anëtarëve të NATO-s, sepse asnjë nga qeveritë pjesëmarrëse nuk ka kërkuar pëlqimin e parlamenteve të tyre për agresionin.

“Ishte një akt kriminal që u drejtua para së gjithash kundër Serbisë, popullit serb, edhe kundër Malit të Zi, por ndërkohë që bombat dhe raketat e paktit të NATO-s, përfshirë ato që mbanin bomba thërrmuese dhe raketa me uranium të varfëruar, binin mbi Serbia nga Prishtina në Suboticë, mbi Nikshiqi dhe qytetet të tjera të RF të Jugosllavisë, ndërsa tre të katërtat e numrit të përgjithshëm të viktimave ishin civilë, përfshirë fëmijë, ato bomba në fakt shkatërruan sistemin e sigurisë dhe arkitekturën e sigurisë në Evropë dhe në botë, ato bomba shkatërruan Dokumentin e Helsinkit për marrëveshjen e sigurisë dhe bashkëpunimit të vitit 1975, por edhe marrëveshjet nga Jalta, Teherani dhe shumë të tjera që përfaqësonin bazën e sistemit të marrëdhënieve globale bazuar në rezultatet dhe rezultatin e Luftës së Dytë Botërore”, thotë Jovanoviq.

Sipas fjalëve të tij, sot, 24 vjet më vonë, mund të pohohet me siguri se qëllimet ishin zgjerimi i NATO-s në lindje drejt kufijve rusë, kontrolli i Ballkanit dhe vendosja e dominimit absolut të paktit të NATO-s në Ballkani.

“Ishte pjesë e një plani më të gjerë, për strategjinë e re të NATO-s, strategjinë e zgjerimit deri në kufijtë rusë dhe menaxhimin global të planetit. Ishte një mbulesë me pretekstin e rremë për mbrojtjen e të drejtave të njeriut të pakicës kombëtare shqiptare të rrezikuar në Kosovë e Metohi, dhe në fakt Amerika kërkonte mbulesë për vendosjen e përhershme të trupave të saj në territorin e Serbisë, në territorin e Kosovës e Metohisë, dhe në këtë kuptim, menjëherë pas përfundimit të agresionit, u krijuan një nga bazat më të mëdha ushtarake amerikane jashtë territorit të Amerikës - Bondstill afër Ferizajt. Ishte zinxhiri i parë i bazave të reja ushtarake amerikane që po zgjeroheshin si kërpudha pas shiut në lindje, sepse tre ishin vendosur në Bullgari, tre ose katër në Rumani, më shumë baza në Poloni, republikat baltike...”, thotë Jovanoviq.

Ai thekson se agresioni i NATO-s përfaqësoi fillimin e militarizimit të plotë jo vetëm të Ballkanit, por të të gjithë kontinentit evropian, sepse Amerika u imponoi të gjithë anëtarëve të aleancës nga Evropa që të ndajnë dy për qind të PBB-së për armatim. Nën presionin e Amerikës, e gjithë infrastruktura në BE është dashur të përshtatet me kërkesat e standardeve ushtarake, thotë Jovanoviq dhe shton se ka filluar edhe militarizimi i ekonomisë.

“Këto ditë, mbi të gjitha, ne jemi të detyruar të kujtojmë viktimat tona, më shumë se 4000 njerëz humbën jetën, tre të katërtat e tyre ishin civilë, duke përfshirë rreth 90 fëmijë, por duhet të dimë gjithashtu se ky ishte fillimi i gjithë asaj që ne e shohim sot para syve tanë. Gjithçka që po ndodh sot në Evropë filloi në vitin 1999 me agresionin e NATO-s kundër RF të Jugosllavisë dhe agresioni vazhdon edhe sot me mjete të ndryshme”, përfundon Jovanoviq.