Drogat dhe rajoni: Narkotikët janë gjithnjë e më të disponueshëm, përdoruesit po bëhen më të rinj

Në përdorimin e drogës në rajonin e Ballkanit Perëndimor, kufij të shumtë - moshor, territorialë dhe socialë - janë zhvendosur. Sipas hulumtimeve të fundit, substancat psikoaktive janë përhapur nga qytetet në zonat rurale, dhe kufiri i poshtëm kur adoleshentët provojnë drogë për herë të parë gjithashtu ka rënë. Ekspertë nga Beogradi, Prishtina, Shkupi dhe Tirana i thonë Kosovo online se problemi kryesor është se nuk ka programe të mjaftueshme për zbulimin e hershëm të drogave të reja, dhe ata rekomandojnë se duhet bërë shumë më tepër punë për parandalimin.

Shkruan: Katarina Saiçiq

Hulumtimi e fundit nga Agjencia e BE-së për Drogën (EUDA) për vitin 2026 zbuloi se rreth 24 milionë të rritur evropianë (15-64 vjeç) përdorën kanabis gjatë vitit të kaluar, që është rreth 8.4 përqind e popullsisë.

Rreth 850,000 njerëz përdorin opioide (heroinë dhe droga të ngjashme), që përfaqëson rreth 0.3 përqind të popullsisë së rritur të BE-së. Rreth 500,000 njerëz injektuan drogë në mënyrë intravenoze gjatë vitit të kaluar.

Trendet kryesore në Evropë tregojnë se drogat sintetike po përdoren gjithnjë e më shumë, përdorimi i kokainës po rritet, dhe ekziston edhe fenomeni i përzierjes së drogave të ndryshme me alkoolin. Nga ana tjetër, përdorimi i heroinës po zvogëlohet.

Bashkëbiseduesit e Kosova Online deklarojnë se të gjitha këto trende janë të vlefshme edhe për rajonin e Ballkanit Perëndimor. Rajoni ynë nuk u përfshi në studimin e EUDA-s këtë vit, por të dhënat nga Agjencia e BE-së për Drogën nga dy vjet më parë treguan se në rajon deri në 42 përqind e të rinjve përdorin marihuanë, 22 përqind kokainë dhe se e bëjnë këtë për "argëtim".

Vetëm tre përqind e të anketuarve treguan se kishin kërkuar ndihmë për të kontrolluar dhe ndaluar përdorimin e këtyre drogave.

"Kokaina pluhur dhe kokaina e plasaritur ishin drogat më të përdorura përveç të paktën një substance tjetër, duke përfshirë duhanin dhe alkoolin", thuhet në hulumtim.

Ekspertët për Kosovo online vërejnë se trendet e reja tregojnë se numri i të varurve nga opiatet po zvogëlohet, ndërsa numri i atyre që përdorin marihuanë, kokainë dhe metamfetamina po rritet. Përveç kësaj, drogat janë gjithnjë e më të disponueshme, kështu që tani ato nuk kufizohen vetëm në komunat qendrore të qytetit, por gjenden edhe në zonat rurale. Furnizimi është gjithnjë e më i zakonshëm në internet dhe përmes rrjeteve sociale, por edhe shitësit ambulantë mbijetojnë.

Marihuana është më e përhapura në Kosovë

Themeluesi i qendrës për këshillim dhe trajtim të varësisë "Lavitint" Safet Blakaj tha për Kosovo online se përdorimi i drogës në Kosovë është në rritje, dhe midis narkotikëve më e përhapura është marihuana, e ndjekur nga kokaina, ndërsa numri i të varurve nga heroina është në rënie.

Blakaj paraqiti të dhëna që tregojnë se drogat e përdorura në Kosovë po ndryshojnë, por edhe se shpërndarja e tyre territoriale është në rritje.

"Përdorimi i heroinës është ulur shumë në tetë vitet e fundit. Në pesë vitet e fundit, kokaina dhe, natyrisht, marihuana është përdorur më shumë, e cila ka mbuluar të gjithë territorin e Kosovës, duke përfshirë zonat rurale. Përdorimi i kokainës është shumë shqetësues për ne. Situata në këtë drejtim mund të dalë plotësisht jashtë kontrollit të institucioneve", tha Blakaj për Kosovo online. 

Ai shtoi se situata është më komplekse në Prishtinë, jo vetëm për shkak të kokainës, e cila përdoret më shumë atje, por edhe për shkak të drogave të tjera.

"Drogat arrijnë në qytetet më të mëdha dhe prej andej përhapen në vende të tjera. Prandaj, në Prishtinë ka edhe disa lloje të tjera drogash që janë të ngjashme me kokainën, siç janë metamfetaminat dhe amfetaminat. Amfetamina është veçanërisht shqetësuese. Është një drogë shumë e rrezikshme dhe shkakton varësi të shpejtë, dhe njerëzit që e përdorin janë shumë agresivë", shpjegon ky ekspert.

Ai theksoi se është e rëndësishme që trajtimi të jetë i cilësisë më të lartë.

"Trajtimi në Kosovë zhvillohet në institucione publike si Klinika Psikiatrike në Prishtinë, Qendra Labirint dhe institucione të tjera private. Është e rëndësishme që trajtimi të jetë sa më cilësor të jetë e mundur, por kemi probleme në programet parandaluese. Nuk ka një program kombëtar që mbulon të gjithë territorin, me qëllim që të synojë të rinjtë, jo vetëm ata në shkolla, por edhe të rinjtë jashtë sistemit shkollor", tha Blakaj.

Çmime më të ulëta - më shumë drogë në tregun e zi

Sipas tij, përdoruesit e drogës po bëhen më të rinj.

"Kur bëhet fjalë për më të rinjtë, nuk është aq problematike për ne, sepse këto janë raste sporadike. Pra, kishte edhe njerëz të moshës nëntë, 11 ose 12 vjeç, por këto janë raste të vogla. Shumica e tyre janë midis të rinjve të moshës 14, 15 ose 16 vjeç, disa në 17 vjeç", tha Blakaj.

Ai shtoi se qendra e tij ka monitoruar çmimet e drogës në Kosovë që nga viti 2000, dhe në këtë drejtim, çmimet më të ulëta nënkuptojnë se ka më shumë narkotikë në treg.
 

"Një gram kokainë kushtonte pothuajse 80 euro. Në dy vitet e fundit, çmimi ka rënë, që do të thotë se ka më shumë nga ajo drogë në ofertë. Heroina dikur ishte shumë e lirë, 10 vjet më parë. Tani jemi shumë të kënaqur sepse të rinjtë rrallë fillojnë me heroinën. Ka disa lloje marihuane në qarkullim në tregun e zi. Marihuana nga Shqipëria është më e lirë, por nuk shitet mirë. Marihuana ka mbërritur nga Evropa, e cila është tre herë më e shtrenjtë, por të gjithë e duan. Kjo është interesante. Nëse shkojmë për gram ose për cigare, një cigare kushton 10 euro. Ajo që vjen nga Evropa është tre herë më e shtrenjtë dhe me cilësi shumë të lartë. Përmban një përqindje më të lartë të substancës TSH, dy herë më shumë se ajo vendase", tha Blakaj.

Ai thekson se në Kosovë ka pak më shumë se 40,000 të varur nga droga, por përdoruesit e drogës duhet të dallohen nga përdoruesit problematikë të drogës.

Ulja e kufirit të moshës

Psikiatri në Spitalin Special për Sëmundjet e Varësisë në Beograd, Dr. Aleksandar Vujosheviq, tha se kufij të shumtë kanë lëvizur kur bëhet fjalë për marrjen e drogës - kështu që tani ajo është e disponueshme për të gjithë, pavarësisht nëse jetojnë në fshat apo qytet, ndërsa të rinjtë provojnë substanca psikoaktive gjithnjë e më herët.

"Drogat, domethënë substancat psikoaktive, po bëhen të disponueshme për të gjithë. Ndarja fshat-qytet, si dhe ndarja sipas komunave në qytetet ku drogat janë më të përhapura, nuk ekziston më. Në Beograd, ishte tipike që drogat të merreshin në komunat qendrore, por kjo është e kaluara. Klima sociale dhe ndryshimet që po ndodhin ndikojnë në faktin se drogat janë të disponueshme për të gjithë, sigurisht, nëse e dëshirojnë", tha Vujosheviq për Kosovo online.

Siç thotë ai, kufiri i moshës po ulet ngadalë nga viti në vit.

"Sot, nuk është më e pazakontë kur kemi fëmijë 14-vjeçarë që kanë provuar substancën e tyre të parë psikoaktive. Drejt fundit të shkollës së mesme, dalin në pah të ashtuquajturat droga të klubit ose psikostimulantë, si speed ose amfetamina. Në institucionin tonë, ne trajtojmë të gjitha format e varësisë dhe merremi me trajtimin e personave të moshës 16 vjeç. Nuk duhet të harrojmë alkoolin, i cili është më shpesh substanca e parë që provohet. Është e vështirë të flasësh për varësinë tek njerëzit shumë të rinj. Përkundrazi, do të flasim për provën, për përvojat e para me substancat psikoaktive. Sa më herët që dikush provon drogë ose hyn në botën e çdo lloj varësie, aq më e madhe është mundësia e krijimit të një karakteri varësie", shpjegoi bashkëbiseduesi ynë.

Në lidhje me zhvendosjen e kufijve, ka pasur edhe ndryshime në mënyrën e shpërndarjes së drogës, kështu që ato tani po merren gjithnjë e më shumë përmes rrjeteve sociale ose internetit.

"Të gjithë po përshtaten me këtë kohë, dhe për fat të keq edhe tregtarët e drogës. Ka faqe në internet, të ashtuquajturit "darknet" dhe disa gjëra të tjera të ngjashme përmes të cilave droga mund të merret në mënyra të ndryshme. Tregtarët ende ekzistojnë në formën e tyre të vjetër dhe ka një numër të madh të tyre, por këto forma të reja të shitjes së substancave psikoaktive janë gjithashtu shumë të arritshme dhe lehtësojnë blerjen. Mund ta shohim nga një këndvështrim tjetër. Ka edhe droga të reja që ende nuk klasifikohen si substanca psikoaktive dhe as nuk janë të ndaluara. "Gjëja e mirë është se është krijuar një sistem paralajmërimi dhe gjithçka që vërehet se është në grupin e substancave psikoaktive vihet në listë, monitorohet dhe shpërndarja e tyre ndëshkohet", tha mjeku Vujosheviq.

Rreth 300,000 përdorues droge në Serbi

Kur bëhet fjalë për numrin e përdoruesve të drogës në Serbi, nuk ka një numër të saktë, por vlerësohet se ka rreth 300,000 prej tyre.

"Numri i njerëzve që kanë provuar substanca psikoaktive dhe numri i njerëzve që janë të varur janë mjaft të ndryshëm. Ka shumë njerëz që kanë provuar substanca psikoaktive, por ende nuk kanë arritur nivelin e varësisë. Ekziston një shifër prej rreth 300,000 njerëzish që marrin substanca psikoaktive në një mënyrë problematike. Ajo që ka qenë prej kohësh problemi kryesor shoqëror kur bëhet fjalë për substancat psikoaktive janë opiatet - heroina dhe substanca të ngjashme. Në Serbi ka 30,000 të varur nga opiatet. "40,000 Është e qartë se numri i njerëzve që marrin heroinë ka rënë për vite me radhë, por nuk është mirë të merren gjithnjë e më shumë substanca të tjera psikoaktive - psikostimulantë. Meqenëse ato klasike si kokaina, ekstazia, amfetaminat dhe të ashtuquajturat droga të reja, të cilat në fakt janë substanca që veprojnë ngjashëm me substancat nga të cilat janë bërë, janë më të lira dhe më të disponueshme", shpjegoi bashkëbiseduesi ynë.

Kur bëhet fjalë për situatën në rajon, nuk ka shumë ndryshim midis vendeve, pasi trendet botërore gjithmonë arrijnë tek ne përfundimisht.

"Situata është e ngjashme në Serbi, Mal të Zi, Bosnjë dhe Hercegovinë, madje edhe në Kroaci. Disa trende që u shfaqën për herë të parë në Evropën Perëndimore kanë mbërritur edhe këtu. Për shembull, ulja e numrit të përdoruesve të heroinës, e cila u shfaq edhe në vendin tonë me disa vite vonesë. Ne kemi ecur me hapa të shpejtë për disa vite si në atë që është e mirë ashtu edhe në atë që është e keqe. Këto trende përfundimisht barazohen. Sot, bota, dhe Evropa gjithashtu, është bërë një fshat global", pohon ai.

Sipas këtij eksperti, parandalimi është më i rëndësishmi për uljen e numrit të përdoruesve të drogës.

Në Maqedoninë e Veriut, nuk ka sistem për zbulimin e hershëm të drogës

Ekspertët në luftën kundër varësisë nga droga nga Shoqata "HOPS - Mundësi për një Jetë të Shëndetshme" nga Shkupi, Bogdan Kolev dhe Hristina Todorovska, vlerësuan se problemi kryesor në Maqedoninë e Veriut është se nuk ka sistem paralajmërimi të hershëm për substancat psikoaktive.

Kolev tha se situata me përdorimin e drogës në Maqedoninë e Veriut nuk ndryshon në mënyrë drastike nga vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor.

"Mbetet një sfidë serioze dhe afatgjatë për qeveritë, organizatat dhe të gjithë aktorët që punojnë në këtë temë. Si një organizatë me gati 30 vjet punë të drejtpërdrejtë me njerëzit që përdorin drogë, shpesh shohim se ka dallime të mëdha midis asaj që është shkruar në ligje, strategji dhe asaj që ndodh realisht në terren. Edhe pse ekziston një strategji kombëtare për drogën dhe plane veprimi, zbatimi është i kufizuar dhe nuk prodhon gjithmonë rezultatet e dëshiruara. Disa nga masat dhe aktivitetet mbeten vetëm në letër, pa financa, staf dhe mekanizma të qartë të mjaftueshëm për të monitoruar nëse këto masa funksionojnë vërtet", tha Kolev për Kosovo online.

Sipas mendimit të tij, fakti që në Maqedoni ende nuk ka një sistem paralajmërimi të hershëm për substancat e reja psikoaktive, as shërbime ku mund të kontrollohet përbërja e substancave, është veçanërisht shqetësues.

"Nëse kjo do të ekzistonte, do të ndihmonte në njohjen e rreziqeve në kohën e duhur dhe në mbrojtjen më të mirë të shëndetit publik të të gjithë qytetarëve që jetojnë në këtë vend. Në një kohë kur shfaqen vazhdimisht substanca të reja psikoaktive dhe të paparashikueshme, kjo është një mangësi serioze e vendeve të Ballkanit Perëndimor. E di këtë sepse kam informacion se në vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor nuk ka një sistem të tillë për zbulimin e substancave psikoaktive", tha një eksperte nga Maqedonia e Veriut.

Kolegëja e tij nga e njëjta shoqatë, Hristina Todorovska, tha se lufta kundër varësisë nga droga duhet të drejtohet drejt organizatave që merren me tregti të paligjshme.

"Para se të fillojmë të flasim për drogat e reja, dua së pari të shoh stimuluesit e ashtuquajtur tradicionalë që ekzistojnë tashmë dhe që janë gjithnjë e më të disponueshëm në treg në të gjithë rajonin e Ballkanit Perëndimor. Ndryshe nga substancat e reja, ne nuk kemi informacion nëse ato janë të pranishme këtu apo jo. Ky është rezultat i mungesës së një programi për kontrollin e drogës. Ne nuk kemi një program të tillë dhe nuk mund ta dimë askund nëse ka mbërritur një substancë e re dhe nëse prodhohet këtu", tha Todorovska.

Ajo tha se lufta kundër drogës nuk duhet të zhvillohet kundër njerëzve që përdorin substanca, por kundër krimit të organizuar dhe rrjeteve që përfitojnë nga tregtia e paligjshme.

Shpeshtësia e përdorimit të kokainës në Shqipëri është 41 përqind

Analistja e politikave publike në Qendrën "Rezistenca Civile" nga Tirana, Ritvana Hajdari, deklaroi se shpeshtësia e përdorimit të kokainës në Shqipëri është 41 përqind, ndërsa në Ballkanin Perëndimor përqindja është pothuajse dy herë më e ulët - 21 përqind. Ajo vuri në dukje se është veçanërisht e shqetësuar që të rinjtë në Shqipëri provojnë drogë shumë herët.

"Përdorimi i substancave psikoaktive në Shqipëri është një fenomen që fillon shumë herët në jetën e adoleshentëve dhe është në rritje. Në raportin 'Shëndeti dhe sjellja e fëmijëve në moshë shkollore', thuhet se shtatë përqind e pesëmbëdhjetëvjeçarëve kanë provuar kanabis të paktën një herë. Gjithashtu, pesë përqind e studentëve raportuan se e kishin përdorur atë në 20 ditët e fundit. Këto statistika tregojnë qartë faktin se përdorimi i drogës midis të rinjve fillon jashtëzakonisht herët", tha Hajdari për Kosovo online.

Ai shton se bazuar në hulumtimet evropiane mbi drogën, u njoftua se ka një frekuencë shumë të lartë të përdorimit të kokainës në Shqipëri - 41 përqind, duke lënë pas Ballkanin Perëndimor me 21 përqind dhe Bashkimin Evropian me 29 përqind. 

"Sa i përket substancës psikoaktive më të përdorur në vendin tonë, ajo është kanabisi me një pjesëmarrje prej 56 përqind. Përdorimi i substancave psikoaktive në shoqëri është një shifër shumë alarmante. Përdorimi në mjediset shkollore arrin në 17 përqind, dhe në vendet e punës 11 përqind. Po flasim për mjedise që duhet të jenë sa më të sigurta dhe korrekte të jetë e mundur, dhe kjo tregon qartë se qasja në këto substanca është më e lehtë, se ato janë shumë të arritshme. Të dhënat e policisë për të rinjtë dhe adoleshentët tregojnë se pesëmbëdhjetëvjeçarët janë gjithnjë e më të përfshirë në krime të lidhura me substancat psikoaktive. Statistikat për vitin 2020 për grupmoshën 15 deri në 17 vjeç flasin për 75 raste të tilla, ndërsa në vitin 2025 numri ishte 147. Për grupmoshën 18 deri në 29 vjeç, vitin e kaluar ky numër arriti në 1,797 raste", tha Hajdari.

Ajo vëren se kurioziteti është arsyeja kryesore pse të rinjtë fillojnë të përdorin drogë, veçanërisht adoleshentët.

Parandalimi dhe rehabilitimi kryesor

Ajo rekomandoi që politikat publike duhet të përqendrohen në parandalimin e rasteve të abuzimit me drogën dhe rehabilitimin e atyre të rinjve, ndërsa shkollat ​​duhet të kenë sisteme më funksionale.

"Shërbimet psikosociale duhet të jenë më aktive, më afër të rinjve, sepse ky është një problem që ndahet në disa hallka. Fillon në familje, pastaj nëse familja nuk mund ta përballojë atë, duke marrë parasysh nivelin kulturor të prindërve dhe kushtet e tjera në të cilat mund të gjenden, përgjegjësia i kalon shkollës, dhe më pas i drejtohemi institucioneve publike përkatëse. Përveç funksionimit të mirë të strukturave shkollore, na duhet edhe funksionimi i qendrave komunitare. Këto qendra duhet të jenë më afër të rinjve", përfundoi Hajdari.