Çfarë pasojash do të sillte imponim i detyrueshëm i vendimeve të kryetarëve shqiptarë ndaj serbëve në veri?

Vendimet e kryetarëve shqiptarë që “fituan” zgjedhjet në katër komuna në veri të Kosovës me më pak se tre për qind e gjysmë votues dhe përdorimi i mundshëm i forcës për zbatimin e atyre vendimeve, pashmangshmërisht do të shkaktojë rrezik për tensione dhe konflikte të mëdha, paralajmërojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online, të cilët besojnë se është e pamundur që zyrtarët e sapozgjedhur të fillojnë punën pa pëlqimin e shumicës serbe.

Sipas rezultateve preliminare, pa pjesëmarrjen e serbëve në zgjedhjet e mbajtura, në Mitrovicën e Veriut fitoi kandidati i Vetëvendosjes Erden Atiq, në Leposaviq Lulzim Hetima po ashtu nga partia e Albin Kurtit, në Zubin Potok Izmir Zeqiri nga PDK, dhe në Zveçan Ilir Peci nga e njëjta parti.

Analisti Ognjen Gogiq vlerëson se ardhja e shqiptarëve në krye të komunave serbe në veri të Kosovës nuk është e sigurt dhe nëse, siç thotë ai, për ndonjë mrekulli ata të kenë sukses të arrijnë në pozitat e tyre të reja, vendimet që do të merrnin do të konsideroheshin të paligjshme nga serbët dhe do t'i rezistonin zbatimit të tyre, ndërsa kryetarët e komunave do të duhej të mbështeteshin në mbështetjen e organeve të rendit dhe policisë, që tashmë është një shenjë konflikti.

Gogiq shpjegon se sipas Ligjit për Vetëqeverisje Lokale, kryetari i komunës duhet të bëjë betimin para Kuvendit të Komunës brenda një muaji pas zgjedhjeve, gjë që, shton ai, është pothuajse e pamundur të bëhet.

“Në dy nga këto katër komuna – në Leposaviq dhe në Zveçan, nuk kemi asamble komunale, sepse nuk ka pasur mjaft këshilltarë nga radhët e shqiptarëve dhe boshnjakëve për të plotësuar vendet që lanë serbët kur dhanë dorëheqje. Në Zubin Potokun dhe në Mitrovicën e Veriut ishte plotësuar, ka këshilltarë që kanë mandat, por këto kuvende nuk janë takuar kohëve të fundit dhe nuk ka kushte për këtë. Ata nuk kanë as objekte në Zubin Potok, është nën kontrollin e serbëve, ata potencialisht mund të takohen në Mitrovicën e Veriut, por është mjaft e rrezikshme”, thotë Gogiq.

Ai konstaton se kryetarët e zgjedhur nuk do të kenë ku të bëjnë betimin dhe nëse mbahen kuvende në Mitrovicën e Veriut dhe Zubin Potok, kjo, thotë ai, nuk do të realizohet me sukses, sepse nuk do të lejohen të mblidhen. Gogiq beson se ekziston mundësia që kryetarët e komunave të mos mund të bëjnë betimin para kuvendeve komunale, dhe se më pas me fuqinë e ligjit u përfundon mandati dhe bëhen zgjedhje të reja.

“Kjo është  Fitorja e Pirros, edhe nëse do të kapërcejnë pengesën e parë, kryetarët duhet të mbështeten te kuvendet në politikat që drejtojnë dhe vendimet që marrin, dhe ata dërgojnë propozime për vendime në këshillat që duhet ta miratojnë atë, dhe ata nuk do të mund ta bëjnë këtë përsëri për të njëjtat arsye që përmenda - nuk do të ketë një kuvend të plotë ose nuk do të lejohen as të mblidhen”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Ai shton se kryetari është një organ qeverisëse në komuna dhe në punën e tij duhet të mbështetet në drejtori, punonjës dhe zyrtarë, gjë që kryetarët e rinj nuk e kanë, sepse njerëzit lënë punën e tyre. Nëse, thotë Gogiq, për ndonjë mrekulli popullata shqiptare do të vendoste administratë dhe udhëheqje në komuna, atëherë të gjitha vendimet që do të merrnin dhe të gjitha aktivitetet që do të ndërmerrnin në juridiksionin e tyre do të konsideroheshin të paligjshme nga serbët dhe nuk do të njiheshin, gjë që do të çonte në mbështetje në organet e rendit.

"Serbët do të rezistonin dhe nuk do t'i pranonin ato vendime si legjitime dhe do të lindnin konflikte ku kryetarët e komunave do të duhej të mbështeteshin në mbështetjen e organit të rendit, policisë dhe autoriteteve qendrore, kështu që ky tashmë është një konflikt në parashikim. Veriu është e papushtuar deri më tani. Për më shumë se 20 vjet pas luftës dhe 15 vjet pas shpalljes së njëanshme të pavarësisë, asnjë qeveri në Prishtinë nuk ka arritur të vendosë kontroll mbi veriun, kështu që mendoj se edhe nëse do të përpiqeshin të impononin vullnetin e tyre, do të hasnin në rezistencë të paepur nga popullata vendase dhe se shoqëria serbe do të ishte më e fortë në atë konflikt”, thekson Gogiq, i cili nuk e përjashton skenarin e formimit të një administratë e detyruar.

Për shembull, siç shpjegon ai, nëse policët specialë do të shkonin në dyqane, rrugë, kafene dhe shkolla dhe kërkonin që të respektohen disa vendime, një skenar i tillë do të çonte në rrezikimin e sigurisë së njerëzve.

“Siguria do të kërcënohej nëse kryetarët e rinj do të mbështeteshin në zbatimin e vendimeve të tyre me ndihmën e njësive speciale, gjë që do të çonte në konflikte mes policisë dhe popullatës lokale. Do të ishte një frymë e shkurtër, duhet një forcë e madhe për t'i bërë njerëzit të binden, mendoj se Prishtina nuk e ka atë kapacitet”, përfundon Gogiq.

Ai e vlerëson të “çuditshme” që në dialogun në Bruksel dhe Ohër nuk është ngritur çështja e zgjedhjeve.

“Mendoj se Prishtina do ta kuptojë se kjo është një situatë e pashpresë për të dhe se zgjidhja e vetme është dakordimi për kthimin e serbëve në institucione në kuadër të dialogut të ardhshëm në Bruksel, por me kusht që kushtet e serbët respektohen - lirimi i serbëve nga paraburgimi dhe fillimi i formimit të Bashkësisë të Komunave Serbe. Pastaj ata të thërrasin zgjedhje të reja në të cilat do të marrin pjesë serbët dhe në bazë të kësaj të formohen institucionet e reja lokale, dhe pastaj edhe BKS”, thotë Gogiq.

Predrag Rajiq, analist nga Qendra për Stabilitet Social dhe këshilltar special i ministrit të Mbrojtjes së Serbisë, Millosh Vuçeviq, beson se pozita e serbëve sigurisht që do të komplikohet edhe më shumë me zgjedhjen e kryetarëve të rinj në veri të Kosovës, pasi çdo vendim i “këtyre autoriteteve të imponuara” do të jetë burim konfliktesh të mundshme.

"Unë supozoj se shqiptarët do të përpiqen t'i imponojnë me forcë vendimet e autoriteteve të tyre jolegjitime. Si rezultat, e gjithë situata në Kosovë dhe Metohi do të jetë edhe më e tensionuar, më e tensionuar se më parë. Është krejtësisht shkatërruese që përfaqësuesit e baskësisë ndërkombëtarë kanë theksuar si i pranojnë rezultatet e zgjedhjeve në të cilat më pak se katër për qind e votuesve të regjistruar votuan në katër komuna në veri të Kosovës dhe Metohisë”, tha Rajiq për Kosovo online.

Kjo do të thotë, vlerëson ai, se komuniteti serb thjesht duhet t'i përmbahet vetëm dhe ekskluzivisht Beogradit, se duhet t'i qëndrojë shumë ngushtë njëri-tjetrit, dhe se nuk duhet të lejojë që të bjerë në asnjë lloj provokimi.

Ai po ashtu thekson se serbët në Kosovë duhet të jenë të vetëdijshëm se po përballen me një regjim ekstremist të Albin Kurtit, i cili padyshim është i përkrahur në masën më të madhe në aktivitetet e tij nga bashkësia ndërkombëtare. Sipas Rezolutës 1244, qytetarët serbë mund të mbrohen vetëm nga KFOR-i, thotë ai, por shton se problemi është se pala serbe gjatë 24 viteve të fundit është bindur se ky mision ka një qëndrim të ndryshueshëm ndaj mbrojtjes së popullatës serbe.

“KFOR-i ndonjëherë i ka mbrojtur serbët, ndonjëherë jo, dhe serbët nuk mund të mbështeten plotësisht në mbrojtjen e KFOR-it”, vlerëson ai.

Nëse shqiptarët përpiqen të përdorin instrumentet e tyre për të ushtruar presion shtesë ndaj serbëve dhe kështu t'i detyrojnë ata të largohen nga Kosova, paralajmëron Rajiq, ekziston rreziku i një konflikti në shkallë më të gjerë.

“Të gjithë duhet të jenë të vetëdijshëm, si në bashkësinë ndërkombëtare, ashtu edhe në Prishtinë, se shteti i Serbisë sigurisht që nuk do ta vëzhgojë në heshtje tentativën e një masakër të re kundër serbëve nga Kosova e Metohia, sepse nuk është Aleksandar Vuçiq, as Sllobodan Millosheviq, as Boris Tadiq, as Vojisllav Koshtunica. Ai nuk do të lejojë një “Oluja” të re, as një “Bljesak “të ri, as pogromin e vitit 2004, që u bë kundër serbëve në Kosovë dhe Metohi”, ka vlerësuar Rajiq.

Ai supozon se lidershipi i ri në veri do të jetë një lloj presioni ndaj serbëve nga Kosova dhe shprehu pritjen që shqiptarët nën presionin e bashkësisë ndërkombëtare të fillojnë të formojnë BKS-në.

“Pastaj, në fakt, ky pushtet i imponuar në katër komuna do të përdoret si një zheton dhe një element në atë lojë presioni ndaj serbëve në Kosovë dhe Metohi për t'ua vështirësuar pozitën e tyre dhe për t'u prishur uniteti i tyre në veri. “, përfundoi Rajiq.

Analisti nga Graçanica, Aleksandar Guxhiq, thotë për Kosovo online se përvoja i ka mësuar Prishtinës dhe palës shqiptare se bojkotimi i zgjedhjeve diku shpërblehet.

“Gjithçka që ndodhi dje në Mitrovicën e Veriut ndodhi më shumë se dhjetë vjet më parë në Graçanicë dhe Shtërpcë, kur serbët bojkotuan zgjedhjet dhe një grup i papërfillshëm njerëzish shkuan tek ata, votuan dhe zgjodhën përfaqësuesit e qeverisë. Komuniteti ndërkombëtar e pranoi legjitimitetin e njerëzve të tillë dhe që më vonë çoi në probleme. Të gjithë e mbajmë mend rreth pesëmbëdhjetë vjet më parë kur serbët bojkotuan zgjedhjet në Shtërpcë, partitë shqiptare dolën dhe morën pushtetin në komunë me shumicë serbe. Logjika e Prishtinës ndoshta është që diçka e ngjashme duhet të përsëritet dhe të kenë njerëzit e tyre në veri, shqiptarët, në krye të komunave serbe. Se sa është e mundur në këtë pikë është pyetja. Unë mendoj se kjo është e pamundur tani. Serbët nuk do të lejojnë një skenar të tillë siç ndodhi në Shtërpcë apo Graçanicë”, thotë Guxhiq.