Zgjedhjet në Mal të Zi: A mund të ketë pasoja për marrëdhëniet e ardhshme mes Podgoricës dhe Prishtinës?

Në më pak se dy javë, qytetarët e Malit të Zi do të zgjedhin në raundin e dytë të zgjedhjeve presidentin e katërt që nga pavarësia. Sipas parashikimeve, shanset e mëdha për të marrë postin e kreut të shtetit ka i riu Jakov Millatoviq, kandidati i lëvizjes “Evropa tani”, i cili më 2. prill do të garojë kundër presidentit aktual Millo Gjukanoviq. Shtrohet pyetja se si një ndryshim i mundshëm i pozitës së kreut të shtetit mund të ndikojë në marrëdhëniet mes Podgoricës dhe Prishtinës.

Analistët e shohin si fitues Millatoviqin, ish-ministër në qeverinë e Zdravko Krivokapiqit, sepse, ndër të tjera, kandidati i Frontit Demokratik Andrija Mandiq, i cili ishte në vendin e tretë, si dhe kryeministri në mandatin teknik dhe lider i URA-s, Dritan Abazoviq, i cili në raundin e parë ka mbështetur Alleksa Beçiqin, deklaruan mbështetjen e tyre për të.

Pritet shumë nga Jakov Millatoviq në Mal të Zi, por jo edhe të ndryshojë raportin e Podgoricës zyrtare ndaj Prishtinës.

Analistët Vlladimir Paviqeviq dhe Predrag Rajiq pajtohen se Jakov Millatović do të jetë presidenti i ri i Malit të Zi, se ai nuk mund të ndryshojë qëndrimin e Podgoricës ndaj Kosovës, të cilën ajo e njeh si shtet të pavarur, por që sigurisht nuk do të promovojë retorikë antiserbe.

Paviqeviq vlerëson për Kosovo Online  se më 2. prill, Jakov Millatoviq do të fitojë me siguri, sepse është favorit absolut, në një atmosferë politike që tregon se “Millo më në fund po shkon në pension politik”.

“Sa i përket qëndrimit ndaj Kosovës, e veçanërisht ndaj dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, supozimi im është se Millatoviqi do të ketë një tezë fillestare se Podgorica mund të vetëm mirëpresë gjithçka që është dakorduar në dialog nga zyrtarët e Prishtinës dhe Beogradit, beson Paviqeviq.

Ai shton se Millatoviq si president i vendit vazhdimisht mund të dërgojë mesazhe inkurajuese për dialog dhe kompromis.

“Mendoj se kjo është ideja e Jakov Millatoviqit dhe, nëse kjo do të ishte qasja e tij, do të ishte një qasje racionale nga pikëpamja e Podgoricës, besoj edhe e Beogradit dhe Prishtinës”, tha Paviqeviq.

Ai rikujton se Mali i Zi është anëtar i NATO-s, por që kjo nuk ka qenë temë gjatë fushatës, as afirmative e as kritike, kështu që në këtë kuptim as që është përmendur që Kosova duhet të integrohet në strukturat euroatlantike.

“Nga pozita e presidentit, Millatoviq do të jetë shumë i kujdesshëm në përcaktimin e atij qëndrimi dhe se ideja e tij do të jetë që të drejtohet në nxitjen e vazhdueshme të atij dialogu”, vlerëson Paviqeviq.

Ky, shton ai, është një lloj qëndrimi parimor që nënkupton një qëndrim të kujdesshëm por të mirë ndaj qëndrimit të Beogradit zyrtar, por edhe ndaj asaj që është realitet dhe ndaj asaj që po e ndërton Prishtina qëndrimin e saj.

“Nëse Jakov Millatoviq do ta bënte këtë, do të ishte gjëja më e mençur – të shohim se cili mund të jetë kompromisi që do të arrihet në një dialog të drejtpërdrejtë ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës. Dhe, kjo do të thotë se të dyja palët do të japin një lloj pëlqimi për atë marrëveshje përfundimtare. Dhe, çfarë i mbetet Malit të Zi veçse të thuhet - ne mirëpresim, përgëzojmë dhe tani inkurajojmë arritjen e marrëveshjes”, tha Paviqeviq.

Kosova nuk ishte temë e kësaj fushate presidenciale, por Serbia ishte, shpesh në një kontekst negativ.

Rajiq thotë për Kosovo Online se nuk është më e rëndësishme se çfarë do të dëshironte Millo Gjukanoviq dhe në cilin drejtim do ta udhëhiqte Malin e Zi, pasi, thotë ai, pas raundit të dytë të zgjedhjeve më 2. prill, ai do të shkojë në opozitë dhe me shumë gjasa në historinë politike, pas së cilës i mbetet vetëm të tërhiqet nga politika dhe të largohet nga kreu i DPS-së.

Për Rajiqin humbja është e pashmangshme, është vetëm çështje diferencë në favor të Jakov Millatoviqit.

Ai thekson se Millatoviq nuk do të ndryshojë rrënjësisht marrëdhëniet e tij me Prishtinën, sepse ai është një kandidat që ka pikëpamje të forta euroatlantike dhe synimi i tij është që Mali i Zi të bëhet një anëtar i aleancës së NATO-s sa më i besueshëm dhe i rëndësishëm.

“Ai mbështet absolutisht politikën e qëndrimit dhe përparimit të Malit të Zi brenda NATO-s, ai dëshiron ta shohë Malin e Zi si një partner edhe më të rëndësishëm të SHBA-së sesa tani, dhe si një anëtar i plotë i BE-së. Në këtë kontekst, Millatoviq do të ndjekë absolutisht politikën e Uashingtonit dhe Berlinit në këtë rajon. Pra, nuk duhet të presim ndonjë ndryshim të papritur”, beson Rajiq.

Megjithatë, ai thekson se në retorikë Jakov Millatoviq do të jetë ndryshe nga Millo Gjukanoviq dhe se nuk do të insistojë që Podgorica dhe Prishtina t'i ndërtojnë marrëdhëniet e tyre në formën e një lloj aleance antiserbe, të cilën Gjukanoviq e kultivoi.

“Jakov sigurisht që nuk do ta kultivojë, por do të vazhdojë të bashkëpunojë me autoritetet e Prishtinës dhe do ta shikojë Kosovën si shtet të pavarur e jo si pjesë të Serbisë. Nuk ka asnjë indikacion se ai do të shkonte në drejtim të uljes së marrëdhënieve ndërmjet Podgoricës dhe Prishtinës, në nivel diplomatik apo politik”, thekson Rajiq.

Ajo që Millatoviq, nëse bëhet president i Malit të Zi, mund të kontribuojë është përfshirja e Podgoricës në “Ballkanin e Hapur”.

Paviqeviq kujton se Millatoviq tashmë kishte disa komente në publik nëse Mali i Zi duhet t'i bashkohet "Ballkanit të Hapur", në të cilat ai foli pozitivisht për atë iniciativë rajonale dhe theksoi se i duket se Mali i Zi mund të përfitojë nga të.

“Pres që ai, nga pozita e presidentit të shtetit, do të inkurajojë idenë që Mali i Zi të anëtarësohet sa më shpejt. Kjo qeveri tashmë ka ndërmarrë disa hapa drejt kësaj”, tha Paviqeviq.

Rajiq beson gjithashtu se Millatoviq do të ndikonte në qeverinë e re pas zgjedhjeve të qershorit që të shkonte në atë drejtim.

Ai rikujton se kjo nuk është përgjegjësi e presidentit, por e qeverisë në Podgoricë, por se Millatoviqi do të shikojë ta promovojë apo ta mbështesë atë proces, për dallim nga Gjukanoviq, i cili e pengoi ose u përpoq ta pengojë atë nga pozita e presidentit.

“Ai nuk mund të marrë një vendim për hyrjen e Malit të Zi në ‘Ballkanin e Hapur’, por mund ta lehtësojë procesin në fillim duke mos e penguar apo vështirësuar, madje mendoj se do ta mbështesë sinqerisht, sepse e sheh që është në interes të Podgoricës”, thekson Rajiq.

Ai shton se do të ishte suksesi i tretë i madh për komunitetin serb në Mal të Zi pas zgjedhjeve të vitit 2020.

“Kemi pasur registrimi me deklarim kombëtar, kemi nënshkruar Marrëveshjen Themelore me KOS-it, e cila është e shkëlqyer në përmbajtje dhe që më në fund mbron KOS-in në Mal të Zi dhe nëse Podgorica do të hynte në ‘Ballkanin e Hapur’, ne do të kemi një nivel tjetër të integrimit ekonomik në rajon, pjesë përbërëse e të cilit janë Mali i Zi dhe Serbia, dhe kjo mund të jetë vetëm e mirë për marrëdhëniet serbo-malazeze.