25 vjet nga miratimi i Rezolutës 1244: Ende mbështetja themelore e Serbisë në zgjidhjen e marrëdhënieve me Kosovën"

Savet bezbednosti Ujedinjenih nacija
Burim: Kosovo Online

Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara, sot para 25 vitesh, miratoi Rezolutën 1244, në të cilën thuhet që në fillim se ky organ “rikonfirmon përkushtimin e të gjitha shteteve anëtare për sovranitetin dhe integritetin territorial të RF të Jugosllavisë”. Një pikënisje e tillë në dokumentin e miratuar një ditë pas nënshkrimit të Marrëveshjes së Kumanovës, e cila i dha fund agresionit të NATO-s kundër RFJ-së, sipas mendimit të juristëve, edhe pas një çerek shekulli, është mbështetja më e rëndësishme dhe më themelore e Serbisë, si pasuese e RFJ-së, në zgjidhjen e çështjes së Kosovës.

Parimi i sovranitetit dhe integritetit territorial të RF të Jugosllavisë është përmendur edhe në Aneksin 2 të Rezolutës, ku theksohen parimet për zgjidhjen politike të krizës në Kosovë.

Megjithëse pika të shumta të Rezolutës 1244, përfshirë ato të përmendura, janë shkelur pafundësisht, dhe disa nuk u zbatuan kurrë, dhe përkundër faktit se qëndrimi i Prishtinës është se kjo Rezolutë i përket të kaluarës, bashkëbiseduesit e Kosovo online tregojnë se asnjë nga këto nuk e vë në dyshim vlefshmërinë juridike të këtij dokumenti dhe theksojnë se rëndësia e Rezolutës duhet të rikonfirmohet.

Sipas këtij akti, përkatësisht, në Kosovë do të krijohej një administratë e përkohshme si pjesë e pranisë civile ndërkombëtare "nën të cilën populli i Kosovës do të mund të gëzojë autonomi substanciale brenda RF të Jugosllavisë". Përgjegjësia e pranisë civile, siç u tha, përfshin "përmirësimin e krijimit, deri në zgjidhjen përfundimtare, të autonomisë dhe vetëqeverisjes thelbësore në Kosovë", dhe në fazën përfundimtare, monitorimi i transferimit të pushtetit nga institucionet e përkohshme të Kosovës tek institucionet që do të themelohen “në përputhje me zgjidhjen politike”.

Përveç pranisë civile ndërkombëtare, është anashkaluar edhe prania ndërkombëtare e sigurisë në Kosovë, e cila ekziston në formën e misionit të KFOR-it, dhe sipas Rezolutës, veprimet e tyre përfshijnë ndër të tjera: pengimin e ripërtëritjes së armiqësive, çmilitarizimin e UÇK-ja dhe grupet e tjera të armatosura të shqiptarëve të Kosovës, krijimi i një mjedisi të sigurt në të cilin refugjatët dhe personat e zhvendosur mund të kthehen në shtëpitë e tyre, duke kryer detyrat e mbikëqyrjes kufitare...

Pas tërheqjes, një numër i rënë dakord i personelit ushtarak dhe policor jugosllav dhe serb do të lejohej të kthehej në Kosovë në funksion të lidhjes me misionin civil ndërkombëtar dhe praninë ndërkombëtare të sigurisë, shënjimin dhe pastrimin e fushave të minuara, praninë në objektet e trashëgimisë kulturore serbe dhe në pikat kryesore kufitare. Kthimi i forcave serbe nuk ndodhi kurrë, ashtu siç nuk u sigurua kthimi i sigurt dhe i lirë i të gjithë refugjatëve dhe personave të zhvendosur, gjë që e urdhëron edhe Rezoluta.

Vlladan Petrov, profesori në Fakultetin Juridik në Beograd, thotë për Kosovo online se Rezoluta 1244 është dashur të jetë baza ligjore për zgjidhjen e problemit që u ngrit, por në kuadër të integritetit territorial dhe sovranitetit të RFJ-së së atëhershme, e sot pasardhëse juridike e Republikës së Serbisë, si dhe në interes të të gjitha vendeve që kanë probleme të ngjashme si Serbia në Kosovë.

“Ajo që është gjithashtu thelbësore dhe shpeshherë errësohet është se Kosova në fakt është pjesë integrale e Republikës së Serbisë dhe se, sipas kësaj Rezolute, për të parashihet autonomi thelbësore dhe vetëqeverisje e arsyeshme. Prandaj, në bazë të këtij dokumenti nuk flitet për mundësinë e formimit të një shteti të vetëm që do të ketë kapacitetin e tij të plotë, e sidomos jo subjektivitetin juridik ndërkombëtar. Rezoluta thekson gjithashtu se një mision i Kombeve të Bashkuara, një administratë e përkohshme civile dhe ushtarake, çmilitarizimi i të gjithë territorit, çarmatosja e të gjitha grupeve ekstremiste shqiptare dhe forcave të armatosura, në mënyrë që në asnjë rrethanë të mos jetë baza për formimin e një lloji ushtrie të Kosovës. Një rezolutë e tillë, e cila është burim i së drejtës ndërkombëtare, absolutisht e përjashton këtë”, thekson Petrov.


Shkeljet e këtij dokumenti, të cilat, thekson ai, fatkeqësisht janë pothuajse të përditshme, në asnjë mënyrë nuk e vënë në dyshim vlefshmërinë ligjore të tij.

Duke folur për pikat kyçe të Rezolutës 1244, Petrov thekson se ajo është para së gjithash referencë për sovranitetin dhe integritetin territorial, përkatësisht respektimin e atyre parimeve jo vetëm kur bëhet fjalë për Republikën Federale të atëhershme të Jugosllavisë, por si parim i përgjithshëm universal.

Ai e sheh Rezolutën 1244 si një "gur kufiri" në rrugën juridike dhe politike të Serbisë, nga e cila, thotë ai, asnjë qeveri nuk ka të drejtë të devijojë.

“Në të njëjtën kohë, është një beden ligjor për Kurtin dhe çdo regjim tjetër të ardhshëm të Kosovës, i cili thjesht do ta godasë atë beden, por nuk do të ketë sukses në arritjen e atyre qëllimeve kryesore juridike dhe politike që kanë të bëjnë me kompletimin e shtetësisë së të ashtuquajturës Kosovë. Dhe kjo do të thotë se është më se e qartë se e ashtuquajtura Kosovë nuk do të hyjë kurrë në Kombet e Bashkuara”, thotë Petrov.


Ish-ministri i Punëve të Jashtme të RF të Jugosllavisë, Zhivadin Jovanoviq, thotë për Kosovo online se, kur bëhet fjalë për interesat e Serbisë në lidhje me Kosovën, Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit është dokumenti më i vlefshëm, rëndësia e të cilit duhet të rikonfirmohet.

“Është forca e organit më të rëndësishëm për çështjet e paqes dhe sigurisë në planet, forca e Këshillit të Sigurimit. Rezolutat, në përgjithësi, janë akte të fuqisë juridike më të madhe në rendin juridik botëror. Rezoluta 1244 është baza ligjore më e rëndësishme për mbrojtjen e interesave thelbësore kombëtare dhe shtetërore të Serbisë lidhur me Krahinën e Kosovës dhe Metohisë. Nuk është asgjë ideale, as idealiste, por është dokumenti më i mirë, forcën e të cilit duhet ta ruajmë. Në kushtet e reja, ajo rezolutë fiton rëndësi edhe më të madhe sepse është miratuar në një sistem të marrëdhënieve globale në një sistem unipolar dhe është ekzekutuar në një rend botëror shumëpolar. Për këtë fazë të re të zbatimit të Rezolutës 1244 duhet të luajmë një rol aktiv dhe të punojmë me fuqi të plotë”, thotë Jovanoviq.


Ai tregon se Kina dhe Rusia qëndrojnë me vendosmëri në këndvështrimin se çdo zgjidhje për Kosovën duhet të jetë brenda dhe bazuar në Rezolutën 1244 dhe se asnjë presion apo shantazh nuk mund të ketë forcë më të madhe sesa fuqia e dokumentit më të rëndësishëm ligjor që i detyron të gjithë anëtarët e Kombet e Bashkuara.

Në Rezolutën 1244, profesori asistent në Fakultetin Juridik të Universitetit të Mitrovicës së Kosovës, Dushko Çelliq, sheh të vetmin atu ligjor të Serbisë kur bëhet fjalë për fatin e territorit të Kosovës dhe Metohisë, dhe njëlloj si Jovanoviq, ai tregon se nuk është kurrë vonë për t'u kthyer në riafirmimin e vlerës së këtij dokumenti.

“Si jurist mund të shpreh pakënaqësinë time për faktin se një pjesë e bashkësisë ndërkombëtare që ne e quajmë Perëndim politik, i injoron këto dispozita të Rezolutës 1244. Sigurisht që këtë e bën edhe Prishtina dhe më duket se Beogradi insiston shumë pak në faktin se rezoluta 1244 garanton integritetin territorial dhe sovranitetin e Republikës së Serbisë, se në këto negociata të Brukselit kjo çështje është anashkaluar plotësisht, se korniza negociuese në Bruksel është absolutisht jashtë Rezolutës 1244 dhe, për fat të keq, si rezultat kemi lëshime kryesisht të njëanshme nga Beogradi, në dëm të Rezolutës dhe në dëm të Kushtetutës së Republikës së Serbisë”, thotë Çelliq për portalin tone.

Siç shton, kur bëhet fjalë për Rezolutën 1244, ekziston një detyrë morale ndaj atyre që humbën dhe paraardhësve, si dhe një detyrë ligjore për të mbrojtur të drejtën ndërkombëtare.


Rezoluta 1244 e detyron Sekretarin e Përgjithshëm të OKB-së që në intervale të rregullta t'i paraqesë Këshillit të Sigurimit raporte për zbatimin e saj, të cilat dikur bëheshin çdo tre muaj, por nën presionin e vendeve perëndimore në vitet e fundit është reduktuar në gjashtë muaj. Mbajtja e këtyre seancave është një gjemb i veçantë për autoritetet në Prishtinë, të cilat në mënyrë të njëanshme shpallën pavarësinë në vitin 2008, por që gjithmonë kanë një përfaqësues në këto diskutime.

Sa i përket fuqisë së Rezolutës 1244 nga këndvështrimi i Prishtinës, analisti politik Artan Muhaxhiri vlerëson se sot ajo nuk ka asnjë ndikim real në sistemin e Kosovës, as në procesin e vendimmarrjes.

“Ka Kushtetutë, ka parlament, kështu që kjo Rezolutë nuk ka ndikim në vendimmarrje. Megjithatë, është shumë e çuditshme që ajo është përmendur në draft-statutin e Bashkësisë së Komunave Serbe dhe kjo e ka rikthyer në diskursin politik”, thotë Muhaxhiri për Kosovo online.

Siç shton ai, sa herë që mbledhjet e Këshillit të Sigurimit të OKB-së i kushtohen situatës në Kosovë, Rusia dhe Kina gjithmonë përmendin Rezolutën 1244.

"Megjithatë, mendoj se realiteti në Kosovë e ka anashkaluar këtë Rezolutë dhe se nuk ka asnjë ndikim real në ngjarjet politike në Kosovë”, thotë Muhaxhiri.