Markoviq: Aktgjykimi ndaj udhëheqësve të UÇK-së do të ketë pasoja më të mëdha për vetëperceptimin e Kosovës sesa për pozitën e saj ndërkombëtare

Historiani Vukan Markoviq konsideron se aktgjykimi dënues i Gjykatës Speciale në Hagë ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së nuk do të ndikojë ndjeshëm në mënyrën se si bashkësia ndërkombëtare e percepton këtë organizatë dhe se pasojat do të jenë më të mëdha për vetëperceptimin e Kosovës sesa për pozitën e saj ndërkombëtare.

„Ky proces gjyqësor nuk do të ndikojë ndjeshëm në mënyrën se si bashkësia ndërkombëtare e percepton UÇK-në, të paktën pjesa më e madhe e saj, e cila në shumicën e rasteve nuk merret me detajet“, konsideron Markoviq.

Aktgjykimi ndaj ish-udhëheqësve të UÇK-së, shton ai, i ngjan një lloj tronditjeje që përjetoi Kroacia pas aktgjykimit fillestar ndaj Ante Gotovinës, Mladen Markaçit dhe Ivan Çermakut.

„Shpresojmë, natyrisht, që në rastin e Thaçit të mos ndodhë ajo që ndodhi me Gotovinën dhe që ai të lirohet me aktgjykimin e shkallës së dytë. Por ai narrativ epik, fitimtar, triumfalist, i cili në thelb është narrativi themelues i Republikës së Kosovës, vihet në pikëpyetje nëse rezulton se fitorja në atë luftë ishte më e ndyrë sesa ata janë të gatshëm ta pranojnë. Sidomos për faktin se ky aktgjykim, në mënyrë paradoksale, lidhet më së shumti me viktimat shqiptare të Hashim Thaçit“, thotë Markoviq.

Dëbimi i serbëve nga Kosova dhe shkatërrimi i trashëgimisë historike serbe, vëren ai, nuk janë temë e këtij aktgjykimi.

„Aktgjykimi ka të bëjë me përballjen e tyre me ata që ata do t’i quanin tradhtarë të vendit. Dhe pikërisht kjo është veçanërisht e pakëndshme për vetëperceptimin e tyre dhe për këtë arsye ata nuk mund ta pranojnë atë në një mënyrë që do t’u mundësonte të vazhdonin pa pengesa ndërtimin e mitit të UÇK-së, siç kanë bërë deri më tani. Në këtë kuptim, aktgjykimi shkakton deri diku një krizë të legjitimitetit, përkatësisht të pozitës së UÇK-së në formimin e Kosovës. Por, a do të ndryshojë diçka në aspektin politik? Vështirë“, vlerëson Markoviq.

Sipas tij, kushdo që do të dëshironte ta rishqyrtonte njohjen e Kosovës, nuk do të udhëhiqej as nga Hashim Thaçi dhe as nga Albin Kurti.

„Tërheqja e njohjes së Kosovës është një proces mjaft i ndërlikuar, i cili në situata të ndryshme ka pasur logjika krejtësisht të ndryshme. Në disa raste bëhej fjalë për marrëdhënie të drejtpërdrejta dypalëshe ndërmjet Serbisë dhe aktorëve të caktuar në ato vende që e tërhiqnin njohjen, në raste të tjera ekzistonin interesa që lidhen me faktin se edhe ato shtete kanë situata të ngjashme secesioniste me pjesë të territoreve të tyre, ndërsa disa të tjera janë nxitur nga bindja se procesi i vitit 2008 në fakt nuk zgjidhi asgjë. Ky zhgënjim me shtetësinë e Kosovës kontribuon deri diku në tërheqjen e njohjeve“, thotë ai.

Nëse Serbia vazhdon fushatën për tërheqjen e njohjeve të Kosovës, shton ai, ndoshta do ta përdorë këtë aktgjykim si argument ndaj aktorëve të caktuar.

„Por duhet pasur parasysh se asnjë popull i vetëm në Gadishullin Ballkanik nuk e pranon lehtë ndonjë aktgjykim të Hagës. Narrativi zyrtar si te serbët, ashtu edhe te boshnjakët, kroatët dhe tani edhe te shqiptarët, është se kjo në thelb është një gjykatë e padrejtë dhe e paanshme. Prandaj, vështirë se dikush do ta përdorë një aktgjykim të Hagës si argument, e aq më pak Serbia si argument për tërheqjen e njohjeve të Kosovës. Nëse kjo fushatë vazhdon, e cila në një moment ishte mjaft e suksesshme, ajo do të vazhdojë në ato pjesë të botës ku krijohet hapësirë për më pak presion nga Perëndimi“, konsideron Markoviq.

Ai thekson se duhet pasur parasysh se ky aktgjykim i Hagës dallon nga aktgjykimet që janë marrë po ashtu në Hagë, por nga një gjykatë tjetër, dhe që kishin të bënin me konfliktet në pjesët e tjera të ish-Jugosllavisë.

„Kjo gjykatë, në aspektin formal-juridik, është pjesë e strukturës së të ashtuquajturës Republikë e Kosovës. Ajo është plotësisht e pavarur dhe autonome, por është pjesë e strukturave të Kosovës. Ndër të tjera, protestat në Prishtinë me moton ‘Jo në emrin tim’ kanë të bëjnë pikërisht me faktin se këto aktgjykime janë marrë në emër të popullit të Kosovës“, thotë ai.

Sipas tij, kjo është e rëndësishme sepse bashkësia ndërkombëtare e nisi këtë proces gjyqësor në Hagë në një kohë kur nuk mund t’u bënte presion aktorëve në Ballkan në mënyrën siç mundej në fillim të viteve 2000 ndaj Serbisë, Kroacisë dhe Bosnjë e Hercegovinës.

„Atyre duhej t’u mundësohej një zgjidhje e tillë juridike, sipas së cilës këto gjykata do të ishin megjithatë në kuadër të gjyqësorit të Kosovës dhe që, në këtë mënyrë, ata të pranonin të bënin lëshime. Ky është tashmë një tregues se bashkësia ndërkombëtare nuk mund t’i ndryshojë gjërat dhe të ushtrojë ndikim në mënyrën siç mundej më parë“, thotë ky historian.

Ai vë në dukje gjithashtu se procesi i „shndërrimit të Kosovës në shtet“ ka ngecur.

„Kosova ka probleme serioze institucionale dhe kushtetuese, ndërsa edhe në Beograd tashmë ndodhemi në një krizë politike dhe shoqërore, kështu që këto çështje të statusit nuk do të zgjidhen në asnjë mënyrë. Të gjithë aktorëve u përshtatet që ato të mbeten të ngrira“, thotë bashkëbiseduesi ynë.