Bashkimi i partive shqiptare në Mal të Zi: Rrugë më të mira në Ulqin apo rrugë drejt “Shqipërisë së Madhe”?

Bashkimi i tri partive kryesore shqiptare në Mal të Zi në Forumin Shqiptar po shihet në Beograd me kujdes dhe si një rrugë e mundshme për realizimin e aspiratës shekullore të shqiptarëve për krijimin e “Shqipërisë së Madhe”, ndërsa nga këndvështrimi i analistëve në Podgoricë dhe Tiranë kjo konsiderohet një çështje e brendshme që hap mundësi për shqiptarët në Mal të Zi të rrisin ndikimin e tyre në pushtetin qendror dhe të përmirësojnë pozitën e tyre në nivel lokal.

Shkruan: Darko Savanoviq

Tri partitë kryesore shqiptare në Mal të Zi u bashkuan në fund të muajit maj në një subjekt të ri politik – Forumi Shqiptar. Lidhja Demokratike e Shqiptarëve, Alternativa Shqiptare dhe Unioni Kombëtar Shqiptar u bënë zyrtarisht një subjekt i vetëm politik. Marrëveshja e bashkimit u nënshkrua në një seancë solemne të kryesive të këtyre partive në Tuz, 12 kilometra larg Podgoricës, në rrugën që çon drejt pikës kufitare me Shqipërinë.

Siç u bë e ditur atëherë nga Forumi Shqiptar, me këtë akt u formalizua uniteti politik i shqiptarëve në Mal të Zi me qëllim forcimin e mëtejshëm të përfaqësimit politik, mbrojtjen e interesave kombëtare, ruajtjen dhe avancimin e identitetit kombëtar, gjuhës dhe kulturës, si dhe kontributin në zhvillimin demokratik dhe ekonomik të shoqërisë, sundimin e ligjit, integrimet evropiane dhe mirëqenien e të gjithë qytetarëve.

Forumi Shqiptar përfaqëson subjektin më të madh politik shqiptar në historinë moderne të parlamentarizmit në Mal të Zi. Deri në mbajtjen e kongresit themelues, në krye të tij është emëruar Nik Gjeloshaj, një nga gjashtë zëvendëskryeministrat e Qeverisë së Malit të Zi dhe deri tani kryetar i Alternativës Shqiptare.

Forumi Shqiptar ka njoftuar se do të jetë faktor i stabilitetit, zhvillimit, integrimit dhe fuqizimit politik të shqiptarëve në Mal të Zi.

Nga këndvështrimi i Beogradit, në lojë mund të jenë edhe faktorë të tjerë.

“Rreziku dhe përgjigjja”

Ministri për të Drejtat e Njeriut, Pakicave dhe Dialogun Shoqëror në Qeverinë e Serbisë, Demo Berisha, vlerësoi se bashkimi i partive shqiptare në Mal të Zi paraqet rrezik, pasi sipas tij ky është një hap drejt realizimit të aspiratës shekullore të shqiptarëve për krijimin e “Shqipërisë së Madhe”.

Sipas tij, iniciativa që Mali i Zi të tërheqë njohjen e Kosovës, e nisur nga kryetari i Partisë Demokratike Popullore të Malit të Zi, Millan Knezheviq, përfaqëson një përgjigje ndaj këtij zhvillimi.

“Rreziku është ajo që po ndodh. Bashkimi i faktorëve politikë shqiptarë në Mal të Zi është në fakt një rrugë drejt krijimit të diçkaje që ka qenë aspiratë shekullore e shqiptarëve, e kjo është ‘Shqipëria e Madhe’. Ajo që ka nisur zoti Knezheviq dhe disa komuna me shumicë serbe në Mal të Zi është pikërisht një përgjigje ndaj kësaj çështjeje”, tha Berisha për Kosovo online.

Sipas komentatorit dhe publicistit nga Mali i Zi, Perica Gjakoviq, bashkimi i partive shqiptare në Mal të Zi nuk është një temë e re. Ai shpjegon se kjo ide shfaqet herë pas here në jetën politike të Malit të Zi, veçanërisht para zgjedhjeve.

Siç deklaroi Gjakoviq për Kosovo online, ideja bazohet në paraqitjen e përbashkët të partive politike shqiptare me qëllim që të arrijnë ndikim më të madh politik dhe të përfaqësojnë më me efikasitet interesat e komunitetit shqiptar. Megjithatë, në praktikë kjo ka qenë shpesh e vështirë për t’u realizuar për shkak të programeve dhe prioriteteve të ndryshme politike të partive të veçanta, qasjeve të ndryshme ndaj bashkëpunimit me partitë shumicë malazeze, si dhe interesave rajonale në Ulqin, Tuz, Plavë, Guci dhe zona të tjera me popullsi të konsiderueshme shqiptare.

Edhe çështje kombëtare, edhe politike

Ai theksoi se subjektet politike shqiptare në Mal të Zi në periudha të ndryshme kanë garuar në koalicione për të rritur numrin e mandateve të fituara dhe për të forcuar pozitën e tyre negociuese gjatë formimit të pushtetit.

Sipas Gjakoviqit, në sistemin politik të Malit të Zi partitë e pakicave shpesh luajnë një rol të rëndësishëm në formimin e qeverive, prandaj çështja e bashkimit të tyre është para së gjithash politike dhe strategjike, e jo vetëm një çështje kombëtare.

“Procesi i bashkimit të partive politike shqiptare në Mal të Zi mori një formë konkrete me krijimin e Forumit Shqiptar. Përkrahësit e këtij bashkimi thonë se bëhet fjalë për një vazhdim logjik të bashkëpunimit që tashmë ka sjellë rezultate të mira në Tuz, si dhe në nivel shtetëror përmes mandateve parlamentare dhe pjesëmarrjes në Qeveri. Theksohet se bashkimi duhet të forcojë ndikimin politik të komunitetit shqiptar dhe të mundësojë përfaqësim më të fuqishëm të interesave të shqiptarëve në Mal të Zi. Qëllimi nuk është vetëm ruajtja e ndikimit në Tuz, por edhe forcimi i pozitave në Ulqin dhe në nivel shtetëror”, tha Gjakoviq.

Ai shtoi se një pjesë e analistëve politikë dhe opinionit publik në Ballkan e shohin këtë proces edhe në një kontekst më të gjerë rajonal, duke paralajmëruar se forcimi i një faktori të unifikuar politik shqiptar mund të shkaktojë tensione shtesë politike nëse lidhet me çështje kombëtare jashtë kornizës së politikës qytetare dhe të pakicave.

Mbetet të shihet, tha ai, nëse këtij projekti do t’i bashkohen edhe struktura të tjera politike shqiptare, pasi drejtuesit e forumit të ri kanë ftuar publikisht edhe partitë e tjera shqiptare për bashkëpunim dhe për t’u bërë pjesë e subjektit të përbashkët politik.

“Nga pikëpamja politike, bashkimi i partive shqiptare përmes Forumit Shqiptar mund të ketë një rëndësi shumë më të madhe sesa duket në shikim të parë, sepse në Mal të Zi edhe një ose dy mandate shpesh vendosin se kush do ta formojë qeverinë. Ky bashkim vjen në një moment kur vendi po i afrohet fazave përfundimtare të negociatave me Bashkimin Evropian, për këtë arsye çështja e të drejtave të pakicave dhe e përfaqësimit politik do të jetë edhe më shumë në qendër të vëmendjes”, theksoi Gjakoviq.

Në planin afatgjatë, nëse vazhdon rritja e mbështetjes që përmendet në disa hulumtime dhe vlerësime politike, ai përfundon se Forumi Shqiptar mund të bëhet ajo që për vite me radhë ka qenë Partia Boshnjake – një faktor i domosdoshëm në formimin e pothuajse çdo qeverie të ardhshme.

“Në thelb, çështja nuk është nëse Forumi Shqiptar do të fitojë vetë një numër të madh mandatesh, por nëse do të bëhet pesha vendimtare në balancën politike mes blloqeve të mbledhura rreth Partisë Demokratike të Socialistëve, lëvizjes Evropa Tani dhe koalicionit Për Ardhmërinë e Malit të Zi. Pikërisht aty qëndron rëndësia e tij e vërtetë”, tha bashkëbiseduesi ynë.

Pragmatizmi

Analisti politik nga Tirana, Ben Andoni, është i mendimit se bashkimi i fundit i tre partive kryesore politike shqiptare në Mal të Zi do të japë ndonjë rezultat të rëndësishëm, veçanërisht pasi ndikimi shqiptar atje nuk është aq i madh nga pikëpamja demografike.

"Një pjesë e shqiptarëve u larguan dhe po largohen nga Mali i Zi, dhe ndikimi shqiptar atje nuk është aq i madh nga pikëpamja demografike. Ky bashkim do të ndihmojë interesat e këtij grupi, sepse ata nuk do të dëmtohen më nga konfliktet e tyre të brendshme dhe do të jenë në gjendje të funksionojnë në nivel lokal, ndërsa është shumë e vështirë për ta të kenë ndikim në qeverinë qendrore. Mendoj se mundësia që iu dha ish-kryeministrit Dritan Abazoviq do të jetë shumë e vështirë për t'u përsëritur", tha Andoni për Kosovo online.

Duket, thotë Andoni, se shqiptarët në Mal të Zi kanë filluar të bëhen më pragmatikë në qasjen e tyre ndaj politikës në të ardhmen dhe se, përveç faktit se u duhet më shumë për të marrë përsipër qeverisjen lokale, ata kanë filluar të kuptojnë avantazhet e unitetit midis tyre, sepse Mali i Zi do të jetë vendi i parë në Ballkanin Perëndimor në Bashkimin Evropian.

"Si pjesë e Bashkimit Evropian, karta nacionaliste do të bjerë në mënyrë të pashmangshme ose do të jetë shumë më pak e rëndësishme. Për shqiptarët, alternativat pragmatike do të jenë më të rëndësishme", tha Andoni.

Ai theksoi se Tirana zyrtare në Mal të Zi ka njerëz me të cilët komunikon, veçanërisht për çështje kulturore dhe politike, por se shqiptarët atje tradicionalisht kanë filluar të distancohen si nga Shqipëria ashtu edhe nga Kosova.

"Kjo ndodh kryesisht sepse vendi ku jetojnë është më i përparuar se Shqipëria ose Kosova, dhe arsyeja e dytë është se ata kanë interesat e tyre kryesore brenda Malit të Zi. Mendoj se kjo është arsyeja pse kërkesa për bashkim erdhi nga vetë ata, jo nga jashtë Malit të Zi. Kjo ndodh sepse ata e kuptojnë se do të përfitojnë ndjeshëm nga ky integrim. Nëse e shikoni nga afër, Malit të Zi ose Shqipërisë u janë ofruar projekte sikur të ishin pjesë e Bashkimit Evropian, por ata ende nuk janë pjesë e tij, dhe këta njerëz e kuptojnë se përfitimet do të jenë vetëm për një pjesë të politikës dhe po luftojnë që ajo të jetë përfitim për komunitetin e tyre", tha ky analist.

Sipas mendimit të tij, bashkimi nuk është në përputhje me atë që thuhet se ky veprim ndërmerret kryesisht për një të ardhme më të mirë të shqiptarëve në tërësi.

"Kjo ndodh sepse vetëm tre forca politike janë bashkuar, por ka edhe forca të tjera politike shqiptare që nuk pranojnë t'u bashkohen atyre", tha Andoni.