Gratë në zgjedhjet lokale: Sa aktive janë pjestaret e seksit të dobët në proceset politike në Kosovë?

Në zgjedhjet lokale të 12 tetorit, një numër i vogël grash janë përfshirë në garën për kryetare komunash. Në listat e partive janë gjithsej 12 gra që do të garojnë për këtë funksion. Arsyeja për këtë, sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, është patriarkati që dominon në Ballkanin Perëndimor, ndonëse ligjet e Kosovës diktojnë pjesëmarrjen e grave në proceset politike.

Shkruan: Millena Milladinoviq

Nga 141 kandidatë për kryetarë komunash, vetëm 12 janë gra, pra 8,5 për qind.

Lëvizja Vetëvendosje ka përfshirë vetëm një grua në listën e saj të kandidatëve për kryetarë komunash – Egzona Terdevci, e cila kandidon në komunën e Drenasit.

Lidhja Demokratike e Kosovës gjithashtu ka vetëm një kandidate – Arijana Hasani, e cila kandidon në Zubin Potok.

Partia Demokratike e Kosovës ka përfshirë tri gra në listën e saj: Arta Vokshi Nalbani, kandidate për komunën e Pejës, Jona Arifi për komunën e Kamenicës dhe Fljutura Hamza për komunën e Mitrovicës së Veriut.

Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës ka dy kandidate për kryetare komunash – Hafize Salahu në Kaçanik dhe Vildane Ljatifi në Fushë Kosovë.

Sipas vlerësimeve të analistëve, partitë politike në Kosovë nuk tregojnë interesim të vërtetë për të mbështetur gratë në garën për drejtimin e komunave.

„Fakti që partitë politike nominojnë gra në komuna ku kanë pak ose aspak shanse për fitore na bind se nuk kanë as vullnet as interes për t’i mbështetur këto gra. Partitë fokusohen në komunat ku kanë shanse për fitore dhe aty i investojnë të gjitha mjetet“, ka theksuar analistja politike Aida Derguti.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se partitë politike kanë përmbushur detyrimin që 30 për qind e kandidatëve në listat e tyre të jenë gra, por se në të ardhmen ky numër duhet të jetë i barabartë.

Ata pajtohen se gratë që merren me politikë përballen me më shumë vështirësi sesa burrat, dhe si arsye kryesore përmendet patriarkati që dominon në Ballkanin Perëndimor.

Është e qartë, thonë ata, se gratë në politikë hasin më shumë probleme sesa burrat.

Kosova në pozitë udhëheqëse në rajon

Profesori universitar Afrim Hoti ka theksuar se ligjet e Kosovës imponojnë pjesëmarrjen e grave në proceset politike dhe se gratë në politikën kosovare kanë një rol të rëndësishëm. Megjithatë, ai thekson se, përkundër kësaj, ekzistojnë pengesa me të cilat përballen përfaqësueset e gjinisë femërore.

Hoti thotë se pozita e grave në politikë është kontradiktore dhe komplekse, jo vetëm në Kosovë, por edhe në mbarë botën. Megjithatë, ai vlerëson se Kosova, për këtë çështje, është në pozitë udhëheqëse në Ballkanin Perëndimor, madje edhe më gjerë.

"Nëse e shikojmë Kosovën, atëherë është padyshim një nga vendet kryesore, jo vetëm në Ballkanin Perëndimor, por edhe më gjerë, ku gratë kanë një pozicion ose janë të gatshme të kontribuojnë në politikë. Pas përfundimit të luftës, u miratuan ligje që imponojnë pjesëmarrjen e grave në proceset politike. Por në të njëjtën kohë, duhet të pranojmë se ka shumë pengesa të tjera me të cilat përballen gratë në procesin politik dhe ndonjëherë është shumë e vështirë për gratë t'i kapërcejnë këto pengesa", thekson Hoti për Kosovo online.

Siç shton ai, ndoshta jo në zgjedhjet lokale, por sa i përket pjesëmarrjes së grave në politikë, Kosova qëndron shumë mirë.

Ai thekson se kjo vërtetohet nga fakti që pozicionin e Presidentes së Kosovës e mban një grua, Vjosa Osmani.

"Sidoqoftë, nëse jo në zgjedhjet lokale, mendoj se Kosova nuk është keq sa i përket pjesëmarrjes së grave në politikë në organe të tjera, përfshirë pozicionin e presidentit të vendit", përfundoi Hoti.

Përfaqësimi i barabartë në politikë

Bashkëthemeluesi i organizatës joqeveritare Komunitetet që forcojnë pajtimin (REC) Lulzim Hakaj ka theksuar se në zgjedhjet e ardhshme lokale të gjitha partitë politike kanë përmbushur kushtin që 30 për qind e kandidatëve në listat e tyre të jenë gra, por që ky numër të jetë më i lartë në të ardhmen.

"Të gjitha partitë politike kanë përmbushur rregulloren që 30 përqind e listës të përbëhet nga gra, por unë do të doja që ky numër të ishte më i lartë, 50 - 50. Po, partia që merr përsipër qeverisjen ka të njëjtin raport prej 50 - 50 në autoritetet lokale dhe qendrore, që gratë të jenë ministre dhe drejtore, të jenë të barabarta", tha Hakaj.

Hakaj beson se gratë në politikë përballen me probleme më të mëdha se burrat, dhe siç thekson ai, arsyeja është mentaliteti i Ballkanit Perëndimor.

"Jetojmë në një situatë ku mentaliteti ynë u përshtatet më shumë burrave sesa grave. Presim që në të ardhmen kjo situatë të përmirësohet, që të mos kemi këto paragjykime në lidhje me pjesëmarrjen e grave në politikë, që të jemi të barabartë si vendet perëndimore", shtoi bashkëbiseduesi ynë.

Siç shtoi ai, patriarkati është i përfaqësuar në vendet e Ballkanit.

Sipas tij, gratë në politikën e Kosovës i inkurajojnë të rinjtë të përfshihen në jetën politike.

"Ato janë modele dhe ne presim që burrat të sillen kështu. Gratë në politikë janë të mira si modele, që ato të mund të ndikojnë tek të rinjtë që të marrin pjesë në politikë, në zgjedhjet lokale dhe qendrore, dhe të jenë të vetëdijshme për atë që po bëjnë", përfundoi Hakaj.

Segregimi sistematik si formë diskriminimi

Se në ambientin politik të Kosovës dominon segregimi sistematik si formë diskriminimi, veçanërisht ndaj popullsisë serbe në veri, e konsideron komisionerja për mbrojtjen e barazisë në Serbi, Brankica Jankoviq.

Ajo shton se, në atmosferën aktuale në veri të Kosovës, nuk mund të flitet për mirëdashje të shoqërisë ndaj grave, qoftë në politikë apo në fusha të tjera të jetës, ndërsa vlerëson se presidentja e Kosovës, Vjosa Osmani, nuk ka bërë asgjë për të përmirësuar pozitën e gjinisë femërore.

"Të gjithë janë shënjestër, veçanërisht gratë. Në një masë të tillë që gratë, veçanërisht vajzat, janë shënjestër e ekstremistëve, siç patëm mundësinë ta shihnim në media, saqë serbët nga veriu u detyruan të vetëorganizoheshin, të filmonin dhe të raportonin në Policinë e Kosovës sulme verbale dhe madje fizike, të cilat variojnë nga komente të vrazhda deri te ngacmimi seksual. Rritja e represionit dhe arrestimeve policore, sjellja e grupeve të organizuara të serbëve për t'u ulur në kafene në Mitrovicë dhe për të provokuar banorët, veçanërisht gratë - është një atmosferë në të cilën nuk mund të flasim për "dashamirësinë" e shoqërisë ndaj grave, si në politikë ashtu edhe në të gjitha sferat e tjera të jetës. Është një politikë presioni mbi popullsinë serbe dhe popullsinë tjetër joshqiptare. Nuk mendoj se Vjosa Osmani, të cilën e përmendni, ka bërë diçka për të përmirësuar pozicionin e grave në veri të Kosovës dhe në enklavat serbe, gjë që mendoj se vlen edhe për të gjithë shoqërinë", deklaroi Jankoviq për Kosovo online.

Ajo theksoi se problemet e grave të përfshira në politikë nuk janë të njëjta me ato të burrave, sepse është dukshëm më e vështirë për gratë të marrin pjesë në jetën politike në të gjithë botën, përfshirë edhe në Ballkanin Perëndimor.

Siç shton ajo, arsyet për këtë janë të ndryshme, por kryesore është matrica mbizotëruese patriarkale-konservatore që shënon kulturën e jetës së përditshme.

"Kjo matricë ka të bëjë veçanërisht me rolet e pritura të burrave dhe grave, të cilat ata i përmbushin në masën më të madhe, kështu që gratë janë më të ngarkuara me punët e shtëpisë, kujdesin për fëmijët dhe anëtarët e moshuar ose të sëmurë të familjes dhe përgjegjësi të tjera tradicionale "femërore". E gjithë kjo, së bashku me shumë barriera të tjera socio-kulturore, kufizon pjesëmarrjen e tyre në aktivitete politike dhe të tjera shoqërore", thekson komisionerja.

Sipas saj, grave u mungon edhe mbështetja e të afërmve të tyre më të ngushtë, gjë që çon në mosinkurajimin e tyre të mjaftueshëm për t'u angazhuar në politikë, prandaj shumë heqin dorë nga dëshirat dhe ambiciet e tyre.

Ato që nuk hoqën dorë, thotë Jankoviq, zakonisht janë nën një shqyrtim shumë më të madh se burrat dhe duhet të provojnë njohuritë, ekspertizën dhe aftësinë e tyre shumë më tepër.

"Dhe si rregull, gratë gjykohen shumë më ashpër për gjithçka që bëjnë", thekson bashkëbiseduesja jonë.

Sipas saj, i gjithë rajoni është ende shumë patriarkal për më shumë gra në politikë.

"Patriarkati është aq i ashpër në rajonin tonë, dhe kjo vlen për pothuajse të gjithë botën, saqë ndonjëherë më duket se nuk do ta përmbysim kurrë. Por këto janë vetëm momente të rastit dobësie që i kemi të gjithë, sepse besoj se pjesëmarrja e grave në politikë është e rëndësishme për shkak të një perspektive të ndryshme, e cila më në fund do të jetë baza për një Ballkan Perëndimor të ndryshëm - një mbështetje më të qëndrueshme dhe solide të të gjithë arkitekturës evropiane. Ne vetëm duhet të gjejmë një mënyrë për të përkthyer zërat e grave në politika që çojnë në pajtimin e vërtetë të popujve dhe njerëzve që kanë qenë të bllokuar për vite me radhë në interesat e politikave të lojtarëve rajonalë dhe globalë. Që djemtë dhe vajzat tona të jetojnë në këto bukuri ballkanike dhe të ndërtojnë shoqëri më të drejta dhe më të mira, ne duhet të krijojmë një atmosferë të ndryshme në të cilën barazia e grave luan një rol të rëndësishëm. Sepse ajo që është e mirë për gratë është gjithashtu e mirë për të gjithë shoqërinë", përfundoi Jankoviq.