Kriza politike dhe dialogu: Kujt i ka dëmtuar, e kujt i ka sjellë dobi viti i humbur?

Kriza politike në Kosovë, gjatë së cilës nëntë muaj pas zgjedhjeve parlamentare nuk është formuar qeveria, është reflektuar edhe në procesin e dialogut midis Beogradit dhe Prishtinës. Munguan bisedimet serioze dhe zbatimi i marrëveshjeve të arritura, dhe nëse zgjedhjet e reja shpallen në dhjetor, përparim në dialog nuk pritet para shkurtit, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online. Sipas tyre, kjo situatë dëmton më së pari serbët në Kosovë, por edhe të gjithë rajonin.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Përfaqësuesi i posaçëm i Bashkimit Evropian për dialogun, Peter Sorensen, vizitoi Prishtinën muajin e kaluar. Kryenegociatorët e Beogradit dhe Prishtinës, Petar Petkoviq dhe Besnik Bislimi, u takuan më herët në shtator në Bruksel, gjë që tregon se ka ende shenja jete në dialog.

Megjithatë, pa marrëveshje të reja dhe me shpërfilljen e atyre të vjetrave, ky vit praktikisht është i humbur për dialogun.

Kriza institucionale në Kosovë ende nuk ka një fund të qartë, kështu që vakumi në negociata mund të zgjasë deri në fillim të vitit 2026.

Nga Bashkimi Evropian është thënë për Kosovo online se dialogu do të vazhdojë kur të krijohen kushtet e përshtatshme.

“Përfaqësuesja e Lartë për Politikë të Jashtme dhe Siguri, Kaja Kallas, do të thërrasë një takim të ri kur situata ta lejojë”, i është thënë korrespondentes së Kosovo online-it nga Brukseli.

Sipas shpjegimeve, kjo nënkupton formimin e qeverisë në Prishtinë pas zgjedhjeve, si dhe zgjidhjen e ngadalësimit të aktiviteteve ligjvënëse dhe bllokadës së zgjatur politike.

Drejtori i strategjisë në Qendrën për Politika Evropiane në Beograd, Millosh Pavkoviq, ka vlerësuar për Kosovo online se zgjedhjet e shkurtit në Kosovë kanë ndikuar ndjeshëm në mungesën e progresit në dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës gjatë këtij viti, por edhe se mosformimi i qeverisë është shfrytëzuar si justifikim i mirë për të shmangur detyrimet që dalin nga dialogu nga ana e Prishtinës.

Megjithatë, ai thekson se pyetja e madhe është se sa më të mira do të ishin rezultatet e dialogut nëse do të formohej qeveria.

"Më duket se edhe në vitet e kaluara, dialogu dhe normalizimi me Beogradin nuk ishin në krye të axhendës për Vetëvendosjen, dhe veçanërisht jo Asociacionit të Komunave Serbe. Pra, pyetja e madhe është, edhe nëse do të formohej një qeveri, sa më të mira do të ishin rezultatet. Në thelb, kriza politike që ka vazhduar gjatë gjithë vitit në Kosovë dhe pasiguria nëse dhe kush do ta formojë qeverinë, e kombinuar me paqëndrueshmërinë politike në Serbi, në fakt rezultuan në faktin se nuk pati përparim gjatë këtij viti në procesin e normalizimit", thotë Pavkoviq.

Vakumi në dialog, sipas Pavkoviqit, ishte në favor të Prishtinës sepse nuk ishte nën presion për të formuar AKS.

"I gjithë fokusi ishte në detyrimin e Prishtines për të filluar procesin e formimit të Asociacionit të Komunave Serbe, dhe ata në një farë mënyre shmangën përgjegjësinë për mosveprim, domethënë për mospërmbushjen e detyrave që rrjedhin nga Marrëveshja në Rrugën drejt Normalizimit. Nëse do të ishte formuar një qeveri, do të kishte pasur shumë më tepër presion nga Brukseli dhe vendet anëtare të BE-së. Kjo u shmang në mënyrë magjike nga fakti që nuk u formua asnjë qeveri", thekson ai.

Edhe pse, siç thotë ai, qeveria në mandatin e saj teknik mori një sërë vendimesh që përndryshe nuk do t'i lejohej t'i merrte për shkak të natyrës së mandatit të saj, kjo u bë, por trajtimi i komunitetit serb në një kuptim konstruktiv për Asociacioniin e Komunave Serbe u shmang në çdo mënyrë.

Profesori i shkencave politike, Nexhmedin Spahiu, mendon se Prishtinës nuk i përshtatet ngecja në dialog, sepse interesi i Kosovës është që sa më shpejt të përfundojë marrëveshjen me Serbinë.

“Kjo situatë nuk i shërben aspak interesave kombëtare të Kosovës. Mungesa e përparimit është shenjë e vendimmarrjes së dobët, përkatësisht e paaftësisë së forcave politike në Kosovë për ta përmbyllur dialogun me Serbinë. Bërja e kompromisit nuk është gjë e lehtë, por duhet pasur forcë dhe vullnet që kjo të përfundojë sa më shpejt, duke pasur parasysh që ky është interes kombëtar i Kosovës”, tha profesori për Kosovo online.

Ai thotë në mënyrë piktoreske se kur dikush vendos të blejë një makinë, dhe çmimi është shumë i lartë, mund të presë që çmimi të bjerë, por ndërkohë është pa rehatinë e tij, pra pa makinë. Çmimi, thotë ai, mund të jetë më i ulët me kalimin e kohës, por ka edhe humbje gjatë arritjes së tij.

“E njëjta gjë vlen edhe për Kosovën. Ndoshta çmimi që vendos Serbia për njohjen e Kosovës është i lartë, por duke pritur që të bëhet më i lirë, Kosova humb shumë dhe duhet të ketë vendosmëri, forcë dhe vullnet që kjo çështje të zgjidhet njëherë e mirë. Humbim të gjithë – humbet edhe Serbia – por ne humbim më shumë, sepse ne kemi nevojë për njohje, ajo jo,” thekson Spahiu.

Sa i përket vazhdimit të vakumit në dialog, Spahiu vlerëson se duhet pasur parasysh se nëse zgjedhjet e parakohshme parlamentare mbahen më 28 dhjetor, pas tyre mund të mbahen edhe zgjedhje të tjera për presidentin e Kosovës.

Sipas tij, viti i humbur për dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës është një humbje e madhe jo vetëm për Kosovën dhe Serbinë, por edhe për tërë rajonin.

Fundi i dialogut dhe realizimi i marrëveshjes së arritur tashmë midis Aljbin Kurtit dhe Aleksandar Vuçiqit, beson ai, do të thoshte shumë jo vetëm për Kosovën dhe Serbinë, por do të ishte një fitim i madh për të gjithë rajonin.

Drejtori ekzekutiv i Qendrës për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike në Mitrovicën e Veriut,

, thotë për Kosovo online se Kosova është në një krizë serioze sistemike dhe se ky vit është humbur padyshim kur bëhet fjalë për dialogun në të cilin nuk pati asnjë bisedë serioze që u manifestua në hapa konkretë.

"Dy cikle zgjedhore dhe zgjedhje të mundshme parlamentare më 14 dhjetor. Nuk kemi një qeveri të vërtetë, probleme në Serbi në lidhje me bllokuesit, e gjithë kjo ka ndikuar që ne fjalë për fjalë nuk kemi mundësi për një dialog serioz që do të manifestohej në hapa konkretë në çështje të ndryshme - të zhdukura, për targat, dokumentet, AKS... Këto janë të gjitha gjëra që mund të ishin zgjidhur dhe që janë të rëndësishme, dhe për shkak të të cilave BE-ja nisi sanksione për Kosovën", thotë Radakoviq.

Nëse ka zgjedhje të reja parlamentare në dhjetor, siç vlerëson ai, diskutimet konkrete në dialog sigurisht që nuk do të zhvillohen para shkurtit, sepse ndërkohë do të diskutohen koalicionet, dhe ka edhe festat e Vitit të Ri.

"Por me një qeveri serioze që duhet të vijë pas zgjedhjeve të reja, mund të jetë më e lehtë për serbët të kthehen në institucione, në prokurori, në gjykatë, në polici. Unë jam një mbështetës më i madh i zgjedhjeve dhe ardhjes së një koalicioni që do të ketë një shumicë më të fortë", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai, ashtu si Spahi, tregon se një sfidë e re do të jetë zgjedhja e presidentit të Kosovës që do të mbahet në prill, për të cilën kërkohet një shumicë prej dy të tretash ose 80 deputetë në Kuvend, të cilat, sipas tij, tani janë shumë të vështira për t’u arritur.

"Pa një qeveri serioze në Prishtinë, një qeveri serioze nga Serbia dhe bisedime serioze që do të zhvillohen shumë më mirë sesa me Lajçakun, dhe që do të jetë në gjendje të sjellë hapa konkretë pozitivë në lidhje me të zhdukurit dhe çështje të tjera, gjithçka tjetër është një formë e kënaqësisë që diçka të negociohet. Ne po kërkojmë një dialog serioz, dhe kjo situatë vetëm sa i dëmton serbët që jetojnë këtu", vlerëson Radakoviq.