Kur mund të presë Kosova Kuvendin dhe Qeverinë e re – çfarë thonë afatet ligjore?

Edhe pse ligjet dhe Kushtetuta e Kosovës ofrojnë udhëzime kryesore dhe afate për konstituimin e Kuvendit dhe Qeverisë, disa hapa në këtë proces procedural nuk janë të kufizuar në kohë, gjë që bën të mundur vetëm hamendësimin se kur Kosova do të marrë Qeverinë e re pas zgjedhjeve të mbajtura më 9 shkurt. Dy hallkat më të paqarta, sipas analistëve, janë mungesa e një afati për shpalljen e rezultateve përfundimtare të zgjedhjeve dhe mungesa e një periudhe kohore të përcaktuar brenda së cilës partia fituese duhet të propozojë kandidatin për kryetar të parlamentit.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Praktika e kaluar ka treguar se mund të duhen deri në gjashtë muaj për të pritur një qeveri. Kështu në vitin 2014 qytetarët votuan më 8 qershor, dhe Kuvendi i Kosovës e votoi Qeverinë vetëm më 9 dhjetor.
Kanë kaluar dhjetë ditë nga mbajtja e zgjedhjeve të rregullta parlamentare të sivjetshme dhe votat e kandidatëve për deputetë janë numëruar në rreth 80 për qind të vendvotimeve.

Komisioni Qendror i Zgjedhjeve po përballet me kritika të shumta dhe zëdhënësi i tij Valmir Elezi deklaroi dje se në zgjedhjet parlamentare të 2014, 2017 dhe 2021 KQZ-së iu deshën 18 ditë, në çdo proces zgjedhor, për të shpallur rezultatet përfundimtare dhe tetë apo nëntë ditë për t'i konfirmuar ato.
Melosh Kolshi nga Instituti i Kosovës për Drejtësi, megjithatë, beson se rezultatet janë të vonuara dhe kjo, siç theksoi, minon besimin e qytetarëve në institucionet zgjedhore dhe rrit mundësinë që partitë politike të mos e pranojnë rezultatin përfundimtar.

Ish-gjyqtari i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, Kadri Krieziu, ka paralajmëruar edhe mundësinë e një vakumi ligjor për shkak se nuk dihet se sa kohë do të duhet për konstituimin e Kuvendit, ndërsa sipas një bashkëbiseduesi ynë, atmosfera në Kosovë duket të jetë e tillë që askush nuk po ngutet me formimin e qeverisë së re.

Bashkëpunëtor i Institutit Demokratik të Kosovës Eugen Cakolli, ka deklaruar për Kosovo online se në rastin më optimal, të gjitha rezultatet e zgjedhjeve të mbajtura më 9 shkurt mund të certifikohen deri në mes të marsit, që do të thotë se seanca konstituive e Kuvendit duhet të mbahet deri në fund të marsit. Në një skenar të tillë ideal, thotë ai, qeveria mund të formohet në fillim të prillit ose më së voni nga mesi i atij muaji.

“Nëse, megjithatë, nuk kemi qeveri të re deri në fund të prillit, atëherë duhet të shpallen zgjedhje të reja, të parakohshme, të cilat duhet të mbahen në fillim të qershorit ose brenda 40 ditëve, siç e parashikon ligji dhe Kushtetuta”, thotë Cakolli.

Ai megjithatë thekson se edhe pse ka afate strikte për formimin e qeverisë, ato nuk fillojnë deri në konstituimin e Kuvendit dhe se në atë pjesë të procedurës së paraparë nuk ka afat brenda të cilit partia fituese e zgjedhjeve duhet të propozojë kandidatin për kryetar të Kuvendit.

Duke marrë parasysh ritmin aktual të punës së Komisionit Qendror të Zgjedhjeve për numërimin e votave të kandidatëve dhe verifikimin e votave të subjekteve politike, Cakolli pret që ky proces të përfundojë deri në fund të muajit shkurt, kur do t'i hapet rruga ankesave të mundshme nga partitë politike në Dhomën e Apelit dhe Gjykatën e Lartë, të cilat mund të zgjasin deri në dhjetë ditë. Kjo, siç shpjegon ai më tej, do të thotë se në versionin më optimal, të gjitha rezultatet mund të certifikohen nga mesi i marsit.

Sipas ligjit, shton ai, pas konfirmimit të rezultateve, Presidenti i Kosovës duhet të thërrasë një seancë konstituive të Kuvendit në afat prej 30 ditësh, në të cilën parlamenti duhet të zgjedhë kryetarin dhe nënkryetarët. Megjithatë, pas vendimit të Gjykatës Kushtetuese në vitin 2014, thotë ai, nuk ka një afat brenda të cilit partia fituese e zgjedhjeve duhet të propozojë kandidatin për kryetar të Kuvendit. Ai kujton se në vitin 2014 zgjati rreth gjashtë muaj.

“Prandaj pa konstituimin e Kuvendit nuk fillojnë të ecin afatet e tjera ligjore, përfshirë edhe formimin e qeverisë. Kjo do të thotë se nëse në këtë rast Vetëvendosja nuk propozon dikë për kryetar të Kuvendit, i gjithë procesi ndërpritet dhe afatet e tjera nuk fillojnë. Pasi të zgjidhet kryetari i Kuvendit dhe nënkryetarët, kemi afate të rrepta. Pastaj presidenti duhet t’ia japë mandatin partisë së parë që i ka fituar zgjedhjet dhe personi që mban mandatin e kryeministrit duhet të paraqesë përbërjen e qeverisë në Kuvendin e Kosovës brenda 15 ditëve nga marrja e mandatit nga Presidenti i Kosovës”, thotë Cakolli.

Nëse kjo nuk ndodh, atëherë Presidenti i Kosovës ka dhjetë ditë kohë që të konsultohet sërish me partitë politike dhe të propozojë një kandidat tjetër që mund të jetë nga e njëjta parti politike ose nga të tjerët nëse dëshmojnë se kanë 61 vota.

“Kandidati i dytë në këtë rast ka sërish 15 ditë për të propozuar një qeveri të re. Nëse kjo dështon, atëherë shpallen zgjedhje të parakohshme brenda 40 ditëve pasi nuk zgjidhet qeveria”, shpjegon Cakolli.

Politologu Ognjen Gogiq thotë për Kosovo online se i gjithë procesi i formimit të institucioneve mund të zgjatet për shkak se nuk ka afate për konfirmimin e rezultateve zgjedhore. Siç sqaron ai, nuk është e mundur të detyrohet KQZ-ja të shpallë rezultatet përfundimtare të zgjedhjeve brenda një periudhe të caktuar kohore sepse kjo varet nga procedura të shumta, duke përfshirë edhe ankesat, duke pasur parasysh se ka mundësi për ankim në Kolegjin e Ankesave Zgjedhore, si dhe në Gjykatën Supreme. Se sa mund të zgjasë e gjithë kjo, thotë ai, është e pamundur të parashikohet.

“Pas konfirmimit të rezultateve, sipas Kushtetutës, Presidenti i Kosovës është i obliguar që brenda 30 ditëve të thërrasë seancën e parë të Kuvendit. Edhe këtu nuk ka një afat të qartë se kur duhet të përfundojë kjo seancë sepse zgjedhja e Kryetarit të Kuvendit mund të marrë pak kohë. Sipas Kushtetutës, partia në pushtet është ajo që propozon kryetarin e Kuvendit, por mund të vijë në një situatë që të mos ketë mbështetjen e opozitës për zgjedhjen e tij dhe pastaj të ndodhë një ngërç”, thotë Gogiq.

Pas përfundimit të konstituimit të parlamentit, shton ai, Presidenti i Kosovës i jep mandat partisë fituese në zgjedhje që të tentojë të formojë qeverinë, por thekson se nuk ka afat që Presidenti ta bëjë këtë.

“Sipas Kushtetutës së Kosovës, mandati nuk i jepet partisë që konfirmon se ka shumicë në parlament, por asaj që ka fituar zgjedhjet dhe ka 15 ditë për të propozuar qeverinë. Nëse dështon, atëherë mandati i jepet partisë së dytë, e nëse dështon edhe zgjedhjet e reja bëhen jo më vonë se 40 ditë pasi konstatohet se nuk është formuar qeveria”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Gogiq po ashtu thekson se atmosfera në Kosovë duket të jetë e tillë që askush nuk po ngutet me formimin e qeverisë së re për disa arsye, e para prej të cilave është se nuk ka shumicë të qartë parlamentare. 

Të tjerat, thotë ai, janë ndryshimet që ekzistojnë globalisht, dhe administrata e re në Uashington dhe Bruksel, prandaj askush nuk dëshiron të "vrapojë", por ka një dëshirë për të parë se si do të zhvillohen gjërat.

"Duket se ka pasur një marrëveshje të heshtur për ta zvarritur këtë sa më gjatë që të jetë e mundur dhe më pas ndoshta të shkohet në zgjedhje të reja përpara se dikush të formojë shpejt një qeveri të re”, përfundon Gogiq.

Situata aktuale është parë ndryshe nga profesori universitar Nexhmedin Spahiu, i cili beson se qeveria e re e Kosovës do të formohet shpejt.

“Albin Kurti do të ketë sukses me formimin e qeverisë me pakicat joserbe dhe Rashiqin dhe nëse nuk mjafton do të ketë edhe Fatmir Limajn dhe deputetët e tij, aq sa ka në parlament dhe nuk do të ketë probleme të tilla”, vlerëson Spahiu për Kosovo online.

Megjithatë, ai e sheh si sfidë politike zgjedhjen e presidentit të Kosovës vitin e ardhshëm dhe thotë se ndoshta do të ketë zgjedhje të reja për këtë çështje.

“Ndoshta atëherë do të ketë zgjedhje të reja, sepse Kushtetuta dikton që nëse presidenti nuk mund të zgjidhet, atëherë duhen zgjedhje të reja. Dhe zgjedhjet e reja nuk ka gjasa të japin një zgjidhje për problemin. Kjo do të vazhdojë derisa Kosova të ndryshojë kushtetutën e saj dhe presidenti të zgjidhet drejtpërdrejt nga populli, siç është rasti në Maqedoni apo Serbi. Pra, nëse klasa politike e Kosovës nuk punon tani për të ndryshuar sistemin politik në mënyrë që presidenti të zgjidhet drejtpërdrejt, atëherë vitin e ardhshëm do të ketë krizë politike”, konsideron Spahiu.