Kur votat për kandidatët e pakicave janë “devijim i vullnetit të votuesve”?

Rezultatet paraprake të zgjedhjeve, sipas të cilave partia serbe "Për liri, drejtësi dhe mbijetesë" e Nenad Rashiqit ka siguruar një vend në parlament edhe me vota nga komunat që nuk janë me shumicë serbe, kanë rihapur debatin mbi legjitimitetin e mandateve të rezervuara për një komunitet të caktuar, por që sigurohen me votat e zgjedhësve që nuk i përkasin atij komuniteti. Sipas bashkëbiseduesve të Kosovo online, këto mandate të fituara në këtë mënyrë përbëjnë një shtrembërim të vullnetit zgjedhor, janë të diskutueshme nga pikëpamja morale dhe vënë në pikëpyetje legjitimitetin e tyre. Vlerësohet se me ndryshime ligjore, situata të tilla mund të shmangen në të ardhmen.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Nuk është hera e parë që ndodh. Në zgjedhjet e mëparshme parlamentare, në vitin 2021, Paneli Zgjedhor i Kosovës për Ankesa dhe Parashtresa i anuloi votat e marra nga Iniciativa Qytetare Boshnjake "Bashkësia e Bashkuar" e Adrijana Hoxhiq sepse, siç u shpjegua, ata morën shumicën e votave nga komuniteti serb, që përfaqëson "një devijim të vullnetit të votuesve të komunitetit boshnjak dhe minim të procesit zgjedhor."

Ankesa kundër vendimit të Kolegjit Zgjedhor për Ankesa të paraqitur nga Hoxhiq në Gjykatën Supreme të Kosovës është refuzuar si e pabazuar, duke anuluar 4205 vota që IQ “Bashkësia e Bashkuar” ka marrë në komunat me shumicë serbe.

Gjithashtu, më shumë se 800 vota të marra nga Nisma Rome në komunitetet serbe në Kosovë në atë kohë ishin anuluar dhe Gjykata Supreme e refuzoi ankesën e tyre.

Kësaj radhe Lista Serbe tregon se mandati i Nenad Rashiqit, të cilin e ka marrë në bazë të rezultateve preliminare, do të ishte jolegjitim sepse ai nuk mbështetet vetëm nga votat e serbëve.

Kryetari i Komunës së Shtërpcës, Dallibor Jevtiq, deklaroi se partia e Nenad Rashiqit ka marrë “votat e shqiptarëve në Mallishevë, Gllogoc, Gjakovë dhe Prizren”, dhe se në bazë të rezultateve preliminare nga të gjitha vendvotimet ku votojnë serbët, është e qartë se dhjetë mandatet e garantuara për komunitetin serb i ka fituar Lista Serbe.

Lista Serbe ka marrë një numër të caktuar votash në fshatin Mušljikovë afër Prizrenit, ku jetojnë serbët. Mirëpo, në pjesën e Prizrenit ku jetojnë shqiptarët votat i ka fituar Rashiq. Për Rashiqin në pjesën rurale të Prizrenit votuan 74 boshnjakë dhe shqiptarë, ndërsa në pjesën e Prizrenit ku jetojnë vetëm shqiptarët, Rashiq mori 83 vota. Ai ka marrë gjithsej 421 vota nga shqiptarët dhe me ato vota ka hyrë në Parlament. Është shumë e qartë se këtu Rashiq nuk është zgjedhur nga serbët por nga shqiptarët”, tha Jevtiq.

Ai ka paralajmëruar edhe ankesë të Listës Serbe.

Rashiq hodhi poshtë akuzat se mandatin e tij parlamentar e ka siguruar me votat e shqiptarëve, duke thënë se duke punuar si ministër për Komunitete dhe Kthim në Qeverinë e Kosovës, ka fituar besimin e komuniteteve të tjera pakicë në Kosovë, jo vetëm të serbëve.

Në Kuvendin e Kosovës, të kujtojmë, përfaqësuesit shqiptarë kanë 100 ulëse, kurse minoritetet kanë 20 ulëse, prej të cilave dhjetë janë të rezervuara për komunitetin serb.

Analisti politik Artan Muhaxhiri konsideron se nga pikëpamja morale nuk do të ishte e drejtë që deputetët e një nacionaliteti të votonin për deputetë të një kombësie tjetër, duke pasur parasysh se Kuvendi i Kosovës ka një ndarje të tillë të mandateve që parasheh dhjetë vende të rezervuara për pakicën serbe.

Debati i madh rreth çështjes së votave të marra nga komunitetet e tjera, siç kujton ai, është bërë edhe pas zgjedhjeve katër vjet më pare, por, institucionet në Kosovë, në bashkëpunim me bashkësinë ndërkombëtare dhe atë serb, ende nuk e kanë gjetur zgjidhjen e duhur dhe ajo mbetet e parregulluar, kështu që do të duhet të votohet. Të njëjtat probleme, thotë ai, ekzistojnë edhe me pakicat tjera, me romët, ashkalitë dhe egjiptianët.

"Ndoshta një opsion do të ishte krijimi i një liste të veçantë me vetëm kandidatët e pakicave në vendet e pakicës, megjithatë kjo është një çështje shumë e ndërlikuar. Nëse këta dhjetë deputetë duhet të përfaqësojnë pakicën serbe, atëherë minoriteti serb duhet të votojë për ta sepse ata janë përfaqësues të tyre dhe votuesit shqiptarë kanë shumë parti”, thotë Muhaxhiri për Kosovo online.

Millosh Pavkoviq, bashkëpunëtor në Qendrën për Politika Evropiane në Beograd, thotë për Kosovo online se fakti që Nenad Rashiq nuk u zgjodh nga votat e pakicës serbe në zgjedhjet e mbajtura në Kosovë më 9 shkurt, nuk është domosdoshmërisht i paligjshëm, por që është problematike si nga aspekti i demokracisë ashtu edhe nga aspekti i legjitimitetit të përfaqësimit të komuniteteve pakicë.

“Kjo vë në pikëpyetje legjitimitetin e Rashiqit apo të ndonjë përfaqësuesi tjetër të partisë së tij si deputet dhe sigurisht që shtron çështjen e krizës së përfaqësimit të komunitetit serb dhe besimit”. Në një farë mënyre, ky është keqpërdorim i votave”, tha Pavkoviq.

Ankesa e paralajmëruar e Listës Serbe për manipulime zgjedhore, në rastin konkret, sipas Pavkoviqit, nuk do ta ndryshonte situatën, sepse asnjë institucion në Kosovë, siç thotë ai, nuk mund të përcaktojë se kush e ka votuar realisht Rashiqin.

“Zërat janë aty. Sipas statistikave, ai fitoi një mandat dhe mendoj se nuk ka asnjë debat për këtë. Por, lëvizjet e Listës Serbe dhe komunitetit serb do të dërgojnë sinjal tek institucionet qendrore në Prishtinë dhe tek bashkësia ndërkombëtare - se Rashiq nuk është përfaqësuesi i tyre i zgjedhur. Kjo është shumë e rëndësishme sepse ka supozime se Rashiq do të zgjidhet ministër, që është anashkalim i procedurave institucionale dhe vullnetit të votuesve të komunitetit serb”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Marko Bllazhiq, studiues në Qendrën për Stabilitet Social, e konsideron si manipulim të ligjit zgjedhor situatën në të cilën partia "Për liri, drejtësi dhe mbijetesë" e Nenad Rashiqit mori një nga dhjetë mandatet e garantuara për komunitetin serb falë votave nga komunat që nuk janë shumicë serbe, dhe e krahason atë me situatën në Bosnje dhe Hercegovinë, kur Zhelko Komshiq u zgjodh përfaqësues i popullit kroat me votat e myslimanëve nga Bosnja dhe Hercegovina.

Bllazhiq thotë se vullneti elektoral i serbëve që jetojnë në Kosovë është riformësuar dhe se ligji zgjedhor duhet të ndryshohet urgjentisht për të siguruar që vendet e garantuara për komunitetin serb në parlament të thonë qartë se vetëm votat nga komunat në të cilat serbët përbëjnë shumicën, merren parasysh.

"Ne shohim se ka pasur një përpjekje të suksesshme për të riformuar vullnetin elektoral të serbëve që jetojnë në krahinën tonë jugore në zgjedhjet krahinore. Ata përdorën votat e shqiptarëve nga komunitetet shqiptare për të vjedhur një mandat nga Lista Serbe dhe kështu dërguan një imazh të rremë se uniteti i popullit serb është shkelur, pra se populli serb nuk i jep mbështetje absolute të vetmes opsion të vërtetë që mbron interesat e serbëve në krahinën jugore, që është Lista Serbe”, thotë Bllazhiq për Kosovo online.

Ai vlerëson se është i nevojshëm ndryshimi i ligjit zgjedhor, i cili, tregon ai, mund të jetë pjesë e një sërë ligjesh kur përfundimisht të formohet Asociacioni i Komunave Serbe duke përcaktuar se votat për dhjetë mandate për komunitetin serb mund të vijnë vetëm nga komunat që hyjnë në AKS, pra nga zonat ku serbët janë shumicë.

Duke marrë parasysh akuzat e Listës Serbe se Rashiq është “shtyrë” në parlament nga Albin Kurti, i pyetur se pse Rashiqi është i rëndësishëm për Kurtin, Muhaxhiri thotë se ai është jashtëzakonisht i rëndësishëm sepse Kurti dëshiron të tregojë se ka aleatë në komunitetin serb.

“Për Kurtin është shumë pozitive që Rashiq të fitojë një deputet. Por, sipas Kushtetutës së Kosovës, për të vendosur se kush do të jetë ministër nga komuniteti serb dhe pastaj të formohet Qeveria, Kurti duhet të ketë mbështetjen e shumicës së deputetëve të komunitetit serb”, vlerëson Muhaxhiri.

Pavkoviq thekson se meqë Albin Kurti nuk ka shumicë absolute pas zgjedhjeve të shkurtit, Rashiq i sjell një votë në parlament, ndërsa në anën tjetër, nëse do ta emëronte ministër nga komuniteti serb, do të kishte një person besnik në qeveri.

“Sipas Kushtetutës së Kosovës, nga komuniteti serb kërkohet që të sigurojë një ministër në Qeverinë e Kosovës, dhe natyrisht, Rashiq, me të cilin ai tashmë bashkëpunon, është një zgjedhje shumë më e mirë për Kurtin se kushdo tjetër i emëruar nga Lista Serbe dhe që potencialisht do të sfidonte planet e Kurtit. Është një situatë “win-win” për Kurtin, ai merr mbështetje në parlament dhe emëron një person besnik në postin e ministrit, që është obligim i tij kushtetues”, thekson Pavkoviq.

Edhe Bllazhiq thekson se për Kurtin tani çdo mandat ka rëndësi, prandaj ai "iu drejtua manipulimeve për të siguruar që Lëvizja Vetëvendosje të formojë qeverinë e re". Megjithatë, që Rashiqi të bëhet ministër në qeverinë e mundshme të Vetëvendosjes, Kurti do të duhej të konsultohej edhe me deputetët e Listës Serbe, por Blazhiq thotë se posti ministror nuk është vendimtar për Rashiqin.

"Fatkeqësisht, për Rashiqin një satisfaksion i mjaftueshëm do të jetë përfitimi financiar që ai gjithsesi e siguron përmes bashkëpunimit me Albin Kurtin, si dhe disa privilegje të tjera që do të marrë kur të mbështesë formimin e qeverisë së Vetëvendosjes. Prandaj, posti ministror nuk është diçka vendimtare për të. Ai do të marrë një lloj tjetër shpërblimi për mbështetjen e tij ndaj qeverisë së Albin Kurtit," konsideron Bllazhiq.