Partia e Shahut e Vetëvendosjes dhe Opozitës në Zgjedhjen e Presidentit: Kush Ka Avantazh?

Afati për zgjedhjen e presidentit të ri të Kosovës skadon pas 25 ditësh, dhe nuk ka asnjë sinjal nga Vetëvendosja nëse janë të gatshëm të arrijnë një marrëveshje me opozitën në lidhje me këtë qëndrim. Pa një marrëveshje, do të pasojnë zgjedhje të reja, dhe bashkëbiseduesit e Kosova Online vlerësojnë se Aljbin Kurti do të preferonte të ishte në favor të një balancimi të ri të forcave sesa të bënte lëshime ndaj kundërshtarëve politikë që mund t'i vendoste në një pozicion "merre ose lëre". Ata nuk e përjashtojnë mundësinë që Kurti të pranojë kandidatin e opozitës, por vetëm nëse personi i propozuar nuk përfaqëson një kërcënim politik për të, dhe jo sepse ai do të ishte një figurë unifikuese.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq 

Pavarësisht fitores bindëse në zgjedhjet parlamentare, Vetëvendosja nuk mund të arrijë shumicën e kërkuar prej dy të tretash të kërkuar nga Kushtetuta e Kosovës kur zgjedh presidentin pa opozitë.

Në të kaluarën, kishte marrëveshje të ndryshme rreth këtij qëndrimi, mund të ketë disa edhe tani, por pyetja është se kush është i gatshëm të bëjë kompromis dhe sa.

Një nga skenarët e mundshëm të diskutuar nga analistët në Prishtinë është një koalicion midis Vetëvendosjes dhe Lidhjes Demokratike të Kosovës, megjithëse nga LDK thotë se ende nuk ka pasur një diskutim brenda asaj partie për zgjedhjen e presidentit të Kosovës dhe se është shumë herët për të folur për emra specifikë, përfshirë Vjosa Osmanin, e cila tashmë ka deklaruar se dëshiron një mandat të dytë.

Të tjerë mbështesin hapur kandidaturën e kreut të Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës, Ramush Haradinaj.

Sipas mendimit të analistit Dorajet Imeri, kandidatura e Haradinajt do të përfaqësonte lëvizjen më të mençur të partive opozitare, sepse, sipas tij, kjo do të shmangte zgjedhjet.

Se Haradinaj po punon për të qenë kandidati i opozitës për president, konfirmoi Palj Lekaj, nënkryetar i Aleancës për Ardhmërinë e Kosovës.

"Mendoj se është koha e duhur që opozita të bashkohet dhe të vendosë për një kandidat konsensual, dhe në këtë rast, pse jo z. Haradinaj?" tha Ljekaj për Kosova Press.

Në të njëjtën kohë, ai tha se gjashtë deputetët e AAK-së nuk do të votojnë për Osmanin, por se nuk ishte e qartë nëse Kurti ishte i vendosur që kandidatja të ishte Vjosa Osmani apo ndonjë kandidat tjetër konsensual.

Cila është strategjia e koalicionit qeverisës nuk është ende e dukshme. Përmes kryetares së Alternativës, Mimoza Kusari-Lilja, opozita mori një mesazh se idetë e tyre do të dëgjohen, por pa asnjë tregues të gatishmërisë për kompromis.

Analisti Artan Muhaxhiri tha për Kosovo online se dihet që Albin Kurti nuk është i prirur për kompromis.

Ai thekson, megjithatë, se pa kompromis, nuk mund të sigurojë 80 vota për zgjedhjen e presidentit të ri, edhe pse fitoi 51 përqind të votave në zgjedhjet parlamentare.

"Çelësi është në duart e opozitës. Nuk mendoj se PDK do të bashkëpunojë me Kurtin, dhe gjithashtu mendoj se DSK tani do të kërkojë diçka të madhe në këmbim, ndryshe nga herën e fundit kur votuan për Vjosa Osmanin pa kërkuar asgjë. Ata do të duhet të kërkojnë diçka të madhe sepse rezultati i tyre zgjedhor ishte shumë i keq, kështu që nuk kanë zgjidhje tjetër përveçse të marrin diçka duke ndihmuar z. Kurti të zgjedhë një president të ri", tha Muhaxhiri.

Kompromiset, sipas tij, mund të jenë në nivele të ndryshme dhe mund të kenë të bëjnë me ndonjë pozicion institucional.

"Mund të jetë qëndrimi i kryetarit të parlamentit ose të arrihet një marrëveshje për gjyqtarë të rinj në Gjykatën Kushtetuese ose për disa gjëra të tjera, por duhet të ketë një kompromis. Kurti nuk mund të imponojë një kandidat, kushdo qoftë ai. Jam njëqind për qind i sigurt se opozita nuk do të votojë për të në atë rast dhe se do të shkojmë në zgjedhje të reja", është i sigurt Muhaxhiri.

Millosh Pavkoviq, Drejtor i Strategjisë në Qendrën për Politika Evropiane nga Beogradi, beson se Kurti nuk do t'i dëgjojë propozimet e opozitës për kandidatin presidencial, por do të shkojë me të vetat me çdo kusht.

"Ai nuk ka asnjë oreks për asnjë lloj kompromisi me opozitën. Nuk e dimë në këtë moment nëse kandidatja e Kurtit do të jetë Vjosa Osmani apo dikush tjetër nga Vetëvendosja. Ai ndoshta do ta peshojë situatën dhe pritja ime është që ai prapë do të shkojë me Vjosën", tha Pavkoviq për Kosovo online.

Në llogaritjen për vendin presidencial, shton ai, rezultatet e zgjedhjeve parlamentare luajnë një rol të madh sepse Kurti fitoi më shumë se 50 përqind të votave dhe me disa deputetë pakica mund të formojë një qeveri vetë pa asnjë parti tjetër shqiptare.

"Meqenëse nuk ka nevojë për asnjë parti tjetër për të formuar qeverinë, pse do të merrte në konsideratë parti të tjera për zgjedhjen e presidentit? Duke e njohur Kurtin dhe historinë e tij të 'kokëfortësisë' dhe mosbashkëpunimit me opozitën, mendoj se nuk ka bazë që ai të kërkojë bashkëpunim me një parti opozitare. Nëse një parti opozitare mbështet kandidatin e tij, ai do ta pranojë atë, por nuk do të hyjë hapur në negociata me opozitën, por thjesht do të imponojë kandidatin e tij dhe për opozitën do të jetë: pranoje ose lëre", u shpreh Pavkoviq.

Politologu Ognjen Gogiq e sheh gjithashtu Kurtin si dikë që nuk do ta lajkatonte opozitën dhe që do të pranonte që të mbaheshin zgjedhje të reja.

Sipas mendimit të tij, udhëheqësi i Vetëvendosjes nuk do të kishte problem të shkonte në zgjedhje të reja sepse i shkon atij të udhëheqë Kosovën si një kryeministër teknik, dhe ai është i bindur se do të fitonte përsëri dhe se do të kishte përsëri letrat në dorë për të formuar një qeveri të re.

"Ai nuk është në atë situatë ku duhet t'i lutet opozitës herë pas here që t'i japë një kuorum për zgjedhjen e presidentit", tha Gogiq në një deklaratë për Kosovo online.

Kurti beson se do t'ia lërë opozitës të vendosë se çfarë është më fitimprurëse për të, nëse të rrëzojë qeverinë duke mohuar kuorumin për zgjedhjen e presidentit apo të jetë konstruktiv dhe të mundësojë zgjedhjen e presidentit.

Për më tepër, të gjithë janë të vetëdijshëm, thotë ai, se gjatë vitit të kaluar opozita llogariti, taktikoi dhe e teproi me lojën e saj.

"Ata tashmë kanë bërë gabime në vlerësimet e tyre në mënyrë që zgjedhjet të shkonin në favor të tyre dhe tani pyetja është nëse do të bënin të njëjtin gabim. Nëse do ta rrëzonin qeverinë tani duke mohuar një kuorum, atëherë zemërimi i publikut do të shkonte drejt tyre dhe do të akuzoheshin si humbës që nuk dinë ta pranojnë humbjen dhe se po çojnë në një krizë të re në Kosovë", thotë Gogiq.

Kandidat i pranueshëm pa autoritet

Megjithatë, në këtë tabelë shahu, basti nuk është vetëm nëse Vetëvendosja do të sakrifikonte një nga pozicionet më të rëndësishme në mënyrë që t'i mundësonte opozitës të zgjedhë presidentin, por edhe kush do të ishte ai personalitet.

Muhaxhiri thotë se Kurti nuk do të nominojë dikë me autoritet dhe pushtet politik.

"Ai do të dëshirojë që presidenti i ri të jetë në të njëjtat frekuenca me të. Siç ishte Presidenti Osmani. Sidomos në çështje të rëndësishme, vendime të rëndësishme dhe strategji të rëndësishme shtetërore. Nuk mendoj se ai do të zgjedhë dikë që mund t'i thotë 'jo' në lidhje me strategji dhe momente të mëdha ose të rëndësishme shtetërore", beson ky analist.

Gogiq beson se i vetmi faktor që ndikon në mbështetjen e Kurtit për një kandidat të caktuar është nëse ai e sheh atë person si kërcënim.

"Nëse ai do të hiqte dorë nga mbështetja e Osmanit, dhe kjo mund të ndodhte, nuk do të ishte një akt lëshimi i tij ndaj opozitës, por ai do të vlerësonte se ajo është një rrezik për të sepse marrëdhëniet e saj në Amerikë janë jashtëzakonisht të forta dhe se ajo është një kërcënim për të. Për të, pyetja është nëse Osmani është një kërcënim më i madh për të politikisht si presidente e Kosovës në mandatin e ardhshëm apo si dikush që do të shkonte në opozitë, dhe kjo do të varet nga kush do të jetë kandidati për president", beson Gogiq.

Kurti, thotë ai, mund të zgjidhte një kandidat që mund të thuhet se është një person që bashkon dhe që nuk kundërshtohet nga askush, por ky nuk do të ishte motivi i duhur.

"Arsyeja do të ishte se ai nuk ka rivalë. Ai mund të kryejë një manovër për të, për shembull, pranuar kandidatin e opozitës, por kjo nuk do të ishte sepse do të donte të kontribuonte në qetësimin e pasioneve, por sepse nuk do të shihte tek ai person dikë që përbën kërcënim për të", përfundon Gogiq.

Çfarë thonë Kushtetuta dhe Rregullorja e Punës?

Sipas Kushtetutës së Kosovës, zgjedhja e presidentit kërkon shumicën prej dy të tretash të votave të të gjithë anëtarëve të Kuvendit, që do të thotë 80 vota. Nëse asnjë kandidat nuk mori shumicën e kërkuar në dy raundet e para të votimit, organizohet një raund i tretë ku bëhet një zgjedhje midis dy kandidatëve që morën më shumë vota në raundin e dytë të votimit.

Sipas Rregullores së Punës së Kuvendit të vitit 2022, që votimi i parë dhe i dytë të jenë të vlefshëm, të paktën 80 deputetë duhet të marrin pjesë në to, ndërsa të paktën 61 deputetë duhet të marrin pjesë në votimin e tretë.

Nëse asnjë kandidat nuk zgjidhet me votimin e tretë, Kuvendi shpërndahet dhe thirren zgjedhje të reja, të cilat duhet të mbahen brenda 45 ditëve.