Përparimi i përditshëm dhe zhvillimet “prapa skenave”: Çfarë është për Sorensenin suksesi në dialog?

Për përfaqësuesin e posaçëm të BE-së për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, Peter Sorensen, dëshmia më e prekshme se dialogu funksionon është fakti që “çdo ditë, njerëzit, automjetet dhe mallrat lëvizin lirshëm midis Kosovës dhe Serbisë”, si dhe që “njerëzit paguajnë energjinë që konsumojnë sipas kushteve të dakorduara”, ndërsa shumë çështje zgjidhen “prapa skenave”. Bashkëbiseduesit e Kosovo online e vlerësojnë deklaratën e Sorensenit si përpjekje për të paraqitur procesin e dialogut si të suksesshëm nën drejtimin e tij, ndërsa Asociacioni i Komunave Serbe do të jetë çështja e parë për qeverinë e re të Kosovës.

Shkruan: Millena Milladinoviq

Që nga marrja e detyrës së përfaqësuesit të posaçëm për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, Sorensen është takuar tri herë në Bruksel me negociatorët kryesorë të palës serbe dhe asaj kosovare, Petar Petkoviqin dhe Besnik Bislimin. Herën e parë më 2 dhe 3 korrik, kur njoftoi se së shpejti do të mbahej një takim trepalësh.

Vetëm një javë më vonë u mbajt takimi i parë trepalësh, në të cilin u ra dakord që bisedimet të vazhdojnë.

Bisedimet vazhduan më 11 shtator. Përfundimi nga të dyja palët ishte – pa përparim të rëndësishëm, ndërsa mesazhi i BE-së ishte se pret epilogun përfundimtar të procesit të normalizimit.

Më shumë se takimet në Bruksel, Sorensen ka vizituar Beogradin dhe Prishtinën, ndërsa herën e fundit ka qëndruar në Kosovë larg syve të publikut.

Edhe pse pas çdo takimi në Bruksel nga Beogradi dhe Prishtina vinin mesazhe se nuk ka përparim të dukshëm në procesin e dialogut, Sorensen në një intervistë për agjencinë italiane “Nova” tha se normalizimi i marrëdhënieve midis Kosovës dhe Serbisë nuk është rezultat i një takimi të vetëm, por një proces i vazhdueshëm që zhvillohet çdo ditë.

Sipas tij, një pjesë e madhe e atij procesi ndodh “prapa skenave”.

Mendimet e bashkëbiseduesve të Kosovo online për deklaratën e Sorensenit janë të ndara. Për docentit e Fakultetit Juridik të Universitetit të Mitrovicës së Veriut, Dushko Çeliq, kjo deklaratë përfaqëson një “mburrje” pa mbështetje reale, ndërsa analisti Shkëlzen Maliqi kujton grupet negociuese që punojnë për zgjidhjen e çështjeve të hapura.

Bisedime të suksesshme nën drejtimin e Sorensenit?

Docenti në Fakultetin Juridik të Universitetit të Mitrovicës së Veriut, Dushko Çeliq, vlerësoi për Kosovo online se Sorensen me deklaratat e tij dëshiron ta paraqesë dialogun si një proces të suksesshëm nën drejtimin e tij.

Megjithatë, sipas fjalëve të Çeliqit, nëse është e vërtetë që gjërat po zhvillohen prapa skenave, të gjithë duhet të jenë të shqetësuar për mungesën e transparencës në procesin e dialogut.

„Nëse është e vërtetë ajo që ka thënë zoti Sorensen, se gjërat po ndodhin prapa skenave, mendoj se të gjithë duhet të jemi të shqetësuar. Kjo do të thotë se ekziston mungesa e asaj që e quajmë transparencë në negociata, pra që disa zgjidhje mund të na befasojnë“, tha Çeliq për Kosovo online.

Çeliq beson se bëhet fjalë për të treguar se procesi i negociatave të Brukselit është i suksesshëm, si dhe lidershipi i Sorensen në atë proces.

"Për fat të keq, të gjithë e dimë se procesi ka arritur në një rrugë pa krye për disa arsye. Së pari, ekziston një krizë e qeverisë dhe autoriteteve në Prishtinë. Së dyti, ka lëvizje të njëanshme nga Prishtina. Pra, do të preferoja t'i bashkëngjitja këtij lloj përmbajtjeje asaj deklarate - një lloj vetëlavdërimi pa mbulesë", vlerësoi Çeliq.

AKS është detyrimi i parë për qeverinë e re të Kosovës

Analisti Shkëlzen Maliqi tha se detyrimi i parë në lidhje me dialogun me Beogradin për qeverinë e re të Kosovës do të jetë Asociacioni i Komunave Serbe, si dhe se deklarata e të dërguarit special të BE-së Peter Sorensen se shumë gjëra në proces po ndodhin "prapa skenave" e sheh përmes punës së grupeve negociuese që zgjidhin çështjet e diskutueshme.

"Dy vjet më parë, e gjithë paketa e marrëveshjeve u përfundua, kishte disa marrëveshje që nuk u zgjidhën në detaje, por marrëveshjet e Ohrit dhe Brukselit kishin një mënyrë për të arritur gradualisht një zgjidhje, por në një paketë. Pati shumë pak punë, dhe ndoshta ata në grupet negociuese zgjidhën çështjet e diskutueshme, të themi për çështjen e personave të zhdukur e kështu me radhë... Rreth 40 marrëveshje ose janë duke u zbatuar ose janë gati për zbatim", tha Maliqi për Kosovo online.

Sipas bashkëbiseduesit tonë, tema kryesore është Asociacioni i Komunave Serbe, rreth të cilit, siç thotë ai, po thyheshin shtizat. Sipas Maliqit, Sorensen e sheh AKS dhe marrëveshjen për formimin e saj si një punë të kryer, dhe se tani është e nevojshme vetëm të detyrohen palët ta zbatojnë atë.

"Shtizat u thyen atje, megjithatë, ekziston një marrëveshje dhe BE beson se ajo duhet vetëm të zbatohet, por së pari për shkak të zgjedhjeve në Serbi, dhe tani zgjedhjeve në Kosovë, gjithçka u shty. Në një farë mënyre i përshtatej Vuçiqit dhe Kurtit ta shtynin atë... Kurti donte të mos e formonte AKS ndërsa ishte në pushtet sepse luftoi kundër saj për 10 vjet. Ndoshta detyra e parë e qeverisë së re në Kosovë do të jetë të fillojë zbatimin e asaj marrëveshjeje, në këtë kuptim e kuptova deklaratën e Sorensen se ishte një punë e kryer dhe se të dy palët thjesht duhet të detyrohen ta zbatojnë atë", shtoi Maliqi.

Roli i BE-së dhe SHBA-së në dialog

Sipas Maliqit, BE-ja mund të jetë ende e vendosur ta "shtyjë përpara dialogun", dhe siç shton ai, ka shumë material për negociata dhe zgjidhje në atë proces.

"Ne shohim që BE-ja është e vendosur në Bosnjë dhe Mal të Zi dhe në të gjitha vendet për të çuar përpara proceset. Ndoshta ka arsye për optimizëm, megjithëse të gjithë thonë se është një dialog i dështuar. Gjithmonë kam qenë i bindur se kishte material të mjaftueshëm për të zhvilluar negociata dhe se duhet të përfundonte disi. Nuk do të jetë ideale, por do të jetë më mirë se sot", përfundoi Maliqi.

Nga ana tjetër, sipas Çeliqit, BE-ja ka humbur besueshmërinë e saj dhe ai pret rezultate në dialogun midis Beogradit dhe Prishtines kur Shtetet e Bashkuara të Amerikës të riaktivizohen në atë proces.

„BE-ja e ka humbur kredibilitetin, jo vetëm sa i përket udhëheqjes së procesit të Brukselit dhe negociatave ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, por edhe në përgjithësi. Bashkimi Evropian është i zënë me luftën në Ukrainë, kështu që është e qartë se duhet të presim. A po presim Godon apo Shtetet e Bashkuara të Amerikës, do ta shohim. Në hije të SHBA-së janë zhvilluar gjithmonë negociatat, janë nënshkruar dhe arritur të gjitha marrëveshjet, kështu që unë pres rezultate vetëm kur të riaktivizohen Shtetet e Bashkuara të Amerikës. Nga Bashkimi Evropian, serbët në Kosovë dhe Metohi nuk mund të presin asgjë të mirë dhe asgjë operative në këtë moment,“ përfundoi Çeliq.

Me Çeliqin është dakord edhe drejtori i lartë i Këshillit për Siguri Kombëtare për Evropën dhe zëvendës ndihmës sekretari i mbrojtjes për Rusinë, Ukrainën dhe Euroazinë, Mike Carpenter, i cili është pesimist se dialogu do të sjellë ndonjë përparim.

Sipas fjalëve të tij, BE-ja dhe SHBA-të janë në anë të ndryshme dhe do të jetë shumë e vështirë që dialogu të kthehet në rrugën e duhur.

„Mendoj se në të kaluarën kemi pasur një mundësi të vërtetë për të tentuar që dialogu të mos shkojë drejt njohjes së ndërsjellë, por drejt normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet dy palëve. Dhe, fatkeqësisht, nuk mendoj se diplomacia ka qenë veçanërisht e aftë. Po mendoj posaçërisht për pranverën e vitit 2023, kur SHBA-të dhe BE-ja ishin disi lirshëm të harmonizuara, por tani mendoj se SHBA-të dhe BE-ja janë në anë të ndryshme, që do të thotë se do të jetë shumë e vështirë ta rikthejmë dialogun në rrugën e duhur,“ thekson Carpenter.