Suniog: BE e konsideron dorëheqjen e kryetarëve një rrugë më të shpejtë dhe më efektive përpara sesa një peticion

Rruga përpara është Dialogu i udhëhequr nga Bashkimi Evropian. Fillimi i mbledhjes së nënshkrimeve të nevojshme për peticionet për shkarkimin e kryetarëve do të përfaqësonte një sinjal të rëndësishëm dhe do të garantonte se bojkoti i zgjedhjeve të prillit nuk do të përsëritet, por në të njëjtën kohë, BE vazhdon ta konsiderojë dorëheqjen e kryetarëve si një më të shpejtë dhe rrugë efektive përpara, thotë shefi i Zyrës së BE-së për Kosovën, Tomas Suniog.

Suniog beson se ajo që ndodhi më 24. shtator ishte një kambanë e fortë alarmi dhe se të gjitha veprimet që mund të përshkallëzojnë më tej situatën në terren duhet të shmangen.

"Policia e Kosovës u sulmua nga persona të armatosur rëndë. Shkalla e operacionit ishte e paprecedentë dhe paraqet një përshkallëzim të madh, i cili bie ndesh me thirrjet e përsëritura të Bashkimit Evropian për deeskalim në veri të Kosovës. Pasojat e këtij sulmi terrorist nuk ndjehen vetëm në veri të Kosovës, por edhe në mbarë Kosovën dhe në mbarë rajonin.Ne po ashtu shohim se sulmi sigurisht që ka rritur shqetësimin e bashkësisë ndërkombëtare për situatën në veri të Kosovës. De-përshkallëzimi dhe stabilizimi i shpejtë i situatës së sigurisë tani është më shumë urgjente se kurrë. Në pamjen më të madhe, rruga përpara nuk ka ndryshuar, në fakt është bërë më e nevojshme. Presim që Prishtina dhe Beogradi të punojnë për normalizimin e marrëdhënieve të tyre përmes dialogut të udhëhequr nga BE-ja. Kjo është një platformë ku ata mund të trajtojë çështje të ndryshme që rëndojnë marrëdhëniet ndëretnike në Kosovë. Duhet të shmangen të gjitha veprimet që mund të përshkallëzojnë më tej situatën në terren. Në kohën kur Europa kërcënohet nga lufta ruse kundër Ukrainës, ne nuk duhet të lejojmë dhunë dhe destabilitet në Kosovë. Ne thjesht nuk mund ta përballojmë atë”, thotë Suniog.

Ju thatë se BE-ja duhet të shohë prova për Banjskën përpara se të vendosë për masat e mundshme kundër Serbisë, të cilat vendosen nga të 27 anëtarët e BE-së. Kush duhet t'ua sigurojë këtë dëshmi anëtarëve të BE-së?

Qëndrimi i BE-së është shumë i qartë. Të gjitha faktet rreth sulmit duhet të vërtetohen përmes një hetimi të plotë, në kohë dhe efektiv nga autoritetet e Kosovës. BE-ja, përmes EULEX-it, është duke i monitoruar nga afër hetimet në vazhdim. Shtrirja e operacionit ishte e paprecedentë, sasia e municioneve dhe armëve të sekuestruara ishte e madhe. Provat sugjerojnë se nuk ishte organizuar vetëm nga një person. Presim bashkëpunimin e pakushtëzuar të Serbisë si dhe bashkëpunimin e çdo pale tjetër që mund të hedhë dritë mbi detajet e sulmit. Ne presim që çdo autor të vihet para drejtësisë.

Kërkesat e BE-së për të reduktuar praninë e njësive speciale të policisë pranë ndërtesave komunale, si dhe që kryetarët e komunave të punojnë nga lokacione alternative, ende nuk janë përmbushur. Pse është kështu dhe a do të ketë masa shtesë kur është fjala për Kosovën nëse këto kërkesa nuk plotësohen?

Në fakt, Kosova ka ndërmarrë hapa për të reduktuar praninë e policisë brenda dhe përreth ndërtesave komunale në veri të Kosovës. Gjithashtu ka miratuar Udhëzimin Administrativ që përcakton mënyrën ligjore për shkarkimin e kryetarit të komunës. Megjithatë, duke qenë se pyetja juaj ka të bëjë me masat, dua të theksoj se masat vendosen nga 27 shtete anëtare të BE-së. Për të kujtuar, në deklaratën e përfaqësuesit të lartë të BE-së nga 19 shtatori, në emër të të gjitha vendeve anëtare të BE-së, theksohet se BE-ja është e gatshme t'i shfuqizojë këto masa në rast të progresit në përmbushjen e kërkesave ekzistuese, ose të vlerësojë masa të mëtejshme ndaj të dyja palëve, nëse është e nevojshme.

Lista Serbe pranoi të marrë pjesë në zgjedhjet lokale, por tani shtrohet pyetja se kur do të mbahen, sepse Qeveria e Kosovës insiston në udhëzimet administrative. A duhet të shpallen menjëherë zgjedhjet për të de-përshkallëzuar situatën dhe për t'i kthyer serbët në institucione?

Ne i kemi ftuar vazhdimisht të gjithë akterët politikë, në të gjitha nivelet e qeverisjes, si në Kosovë ashtu edhe në Serbi, që të angazhohen në mënyrë konstruktive në procesin që çon në zgjedhjet e parakohshme lokale në veri të Kosovës. Siç e kemi thënë disa herë deri më tani, edhe pse zgjedhjet e prillit 2023 janë mbajtur në përputhje me kornizën ligjore të Kosovës, ato nuk ofrojnë zgjidhje politike afatgjatë. Mbajtja e shpejtë e zgjedhjeve të jashtëzakonshme lokale në veri të Kosovës me pjesëmarrjen e pakushtëzuar të serbëve të Kosovës është ende vendimtare. Fillimi i mbledhjes së firmave të nevojshme për peticionet për të tërhequr kryetarin e bashkisë do të përfaqësonte një sinjal të rëndësishëm dhe do të garantonte se bojkoti i zgjedhjeve të prillit nuk do të përsëritet. Në të njëjtën kohë, BE-ja vazhdon ta konsiderojë dorëheqjen e kryetarit si një rrugë më të shpejtë dhe më efikase përpara.

Pse nuk është hequr ende ndalimi për mallrat serbe dhe si mund të ndikojë BE-ja që ai ndalim të hiqet?

Lëvizja e lirë e mallrave, shërbimeve, kapitalit dhe njerëzve ndihmon rritjen ekonomike dhe është një liri themelore e BE-së. E kam theksuar rëndësinë e tregtisë së lirë dhe heqjes së kufizimeve për mallrat nga Serbia në disa raste, duke përfshirë edhe takimin tim të fundit me kryetarin e Odës Ekonomike të Kosovës. Kjo në fund të fundit ndikon në bizneset dhe tregtinë në Kosovë.

A mund t'i komentoni deklaratat e mjekëve serbë se në veri të Kosovës ka mungesë të barnave dhe se po kërcënon një fatkeqësi humanitare?

Unë jam duke ndjekur nga afër deklaratat publike të zyrtarëve që menaxhojnë spitalet dhe qendrat shëndetësore në zonat me popullsi shumicë serbe për mungesat e raportuara të barnave dhe furnizimeve mjekësore. Ministri i Shëndetësisë, Arben Vitia, së fundi më siguroi se ka gatishmëri të plotë të Qeverisë për t'iu përgjigjur kërkesave për barna dhe pajisje mjekësore, në mënyrë që të mos ketë mungesë në këto institucione, ku ka pacientë nga të gjitha komunitetet, jo vetëm serbët e Kosovës, trajtohen. Dëshiroj të inkurajoj institucionet e përfshira që të bashkëpunojnë dhe të ndërmarrin hapat e nevojshëm procedural, të cilët do të sigurojnë furnizimin e duhur të spitaleve dhe qendrave shëndetësore. Është e rëndësishme që të gjithë pacientët në mbarë Kosovën të marrin kujdesin mjekësor që meritojnë. Nuk duhet të ketë konsiderata politike kur flasim për të drejtën e shëndetit.

Sipas jush, a është dëmtuar edhe më shumë besimi mes komunitetit shqiptar dhe atij serb dhe si mund të riparohet?

Fatkeqësisht, ne jemi dëshmitarë të një rënie graduale të besimit ndërmjet shqiptarëve të Kosovës dhe serbëve të Kosovës dhe përkeqësimit të marrëdhënieve ndëretnike. Kjo përkeqësohet nga narrativat negative të përdorura nga disa zyrtarë dhe disa media. Mediat duhet të marrin parasysh pasojat e raportimit të tyre dhe liderët e zgjedhur duhet të komunikojnë me më shumë përgjegjësi dhe gjithëpërfshirje, veçanërisht për çështjet që janë të ndjeshme ndaj komuniteteve joshumicë ose pakicave kombëtare. Një narrativë që kontribuon në krijimin e një hapësire ku anëtarët e të gjitha komuniteteve ndihen të sigurt, së bashku me politikat gjithëpërfshirëse, është hapi i parë drejt rivendosjes së besimit. Përveç kësaj, ne dëshirojmë të shohim ndërveprim më kuptimplotë ndërmjet shqiptarëve të Kosovës dhe serbëve të Kosovës me iniciativa që synojnë nxitjen e bashkëjetesës paqësore. Po ashtu, do të ishte e nevojshme përfshirja e pjesëtarëve nga komunitetet tjera që përbëjnë strukturën shoqërore të Kosovës. Kjo nuk është vetëm e nevojshme, por edhe e mundur. Një dialog i udhëhequr nga BE-ja mund të ndihmojë në zgjidhjen e çështjeve ekzistuese të diskutueshme dhe në parandalimin e përshkallëzimeve të ardhshme. Të dyja palët duhet të angazhohen realisht në Dialog, të zbatojnë të gjitha marrëveshjet ekzistuese dhe të respektojnë angazhimet e rëndësishme të marra ndër vite.

Së fundmi keni vizituar manastirin në Banjskë. Sa i rëndësishëm është roli i Kishës Ortodokse Serbe për popullin serb në Kosovë?

Vërtet, javën e kaluar e vizitova manastirin e Banjskës së bashku me zëvendësdrejtorin e përgjithshëm për Evropë të Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm, i cili ishte në vizitë në Kosovë dhe kreun e EULEX-it. Ne patëm një diskutim të rëndësishëm me përfaqësuesit e Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë për zhvillimet e fundit, me fokus në rolin që mund të luajnë liderët fetarë në nxitjen e marrëdhënieve paqësore ndëretnike. E kuptoj që Kisha Ortodokse Serbe në Kosovë përfaqëson një pikë referimi dhe autoritet moral për komunitetin serb të Kosovës, duke ofruar mbështetje shpirtërore për shumë besimtarë. Në BE, ne gjithmonë kemi mbështetur lirinë e fesë dhe rëndësinë e të qenit në gjendje ta praktikojmë atë.

Sa realiste është që Beogradi dhe Prishtina të vazhdojnë dialogun, sepse nga njëra anë dëgjojmë përfaqësuesit e BE-së se është e nevojshme të vazhdohet sa më shpejt dialogu, por edhe deklaratat e shumë politikanëve të Kosovës se nuk ka dialog para vendosja e sanksioneve ndaj Serbisë?

Adresimi i çështjeve të sigurisë në veri është thelbësor. Megjithatë, dua të sqaroj se një qasje gjithëpërfshirëse, e cila përfshin një zgjidhje politike, është e një rëndësie të madhe për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë në drejtim të stabilitetit dhe paqes afatgjatë. Pra, rruga përpara është Dialogu i udhëhequr nga BE-ja. Ky nuk është vetëm mesazhi im. Ky është mesazhi i 27 vendeve anëtare të BE-së, të cilët theksuan se rruga evropiane si për Kosovën ashtu edhe për Serbinë kalon përmes dialogut me mbështetjen e BE-së dhe përmes normalizimit të marrëdhënieve të tyre.

A ka rrezik që BE-ja të humbasë “interesin” për Kosovën dhe Ballkanin pas ngjarjeve të fundit dhe luftës në Izrael dhe Ukrainë?

BE-ja i jep përparësi zgjerimit dhe rajoni i Ballkanit Perëndimor është konsideruar prej kohësh një prioritet në këtë kontekst. Të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor kanë shprehur dëshirën për anëtarësim në BE. Qasja në zgjerimin e BE-së ndjek një proces të bazuar në merita, që do të thotë se vendet që dëshirojnë të plotësojnë disa kritere dhe të zgjidhin çështjet e pazgjidhura të përparojnë drejt anëtarësimit në BE. Për Kosovën dhe Serbinë, normalizimi i marrëdhënieve është një aspekt kyç i këtij procesi. Interesi i fortë i BE-së në Ballkanin Perëndimor mund të shihet edhe përmes veprimeve dhe angazhimit tonë konkret. Vetëm javën e kaluar, Zëvendës Drejtori i Përgjithshëm për Evropën i Shërbimit Evropian të Veprimit të Jashtëm vizitoi Kosovën për të marrë informacione të drejtpërdrejta mbi situatën aktuale politike dhe të sigurisë. Si Përfaqësues Special i BE-së në Kosovë dhe Shef i Zyrës së BE-së, unë gjithashtu angazhohem çdo ditë me bashkëbisedues dhe partnerë për të ndihmuar Kosovën në rrugën e saj drejt BE-së. Kosova është gjithashtu shtëpia e misionit më të madh civil sipas Politikës së Përbashkët të Sigurisë dhe Mbrojtjes të Bashkimit Evropian, EULEX. Angazhimi i BE-së në Ballkanin Perëndimor është i dukshëm edhe përmes punës së përfaqësuesit special të BE-së për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe çështjeve të tjera rajonale të Ballkanit Perëndimor, Miroslav Lajçak. I gjithë ky angazhim duhet lexuar bashkë me deklaratat e kryetarit të Komisionit se e ardhmja e Ballkanit Perëndimor është në BE. Të jeni të sigurt se BE-ja do të vazhdojë të jetë e angazhuar në Kosovë dhe në Ballkanin Perëndimor.