Zaner: Dialogu strategjik nuk është mbështetje pa kushte, por një kornizë për forcimin e marrëdhënieve mes Serbisë dhe SHBA-së

Luke Zaner, bashkëpunëtor i lartë në Departamentin për Siguri Kombëtare dhe Politikë Ndërkombëtare në Qendrën për Progres Amerikan në Uashington, vlerësoi se nisja e dialogut strategjik ndërmjet Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës është një hap i rëndësishëm drejt institucionalizimit të marrëdhënieve dypalëshe, por nuk përfaqëson një transformim thelbësor të tyre. Ai shtoi se vendosja e një kanali të rregullt komunikimi mes Beogradit dhe Uashingtonit është padyshim e dobishme dhe e rëndësishme.

Në një intervistë për Kosovo online, Zaner thekson se ky mekanizëm do të mundësojë komunikim më të rregullt dhe më të strukturuar mes Beogradit dhe Uashingtonit, gjë që mund të kontribuojë në forcimin e bashkëpunimit dhe parandalimin e krizave. Ai shton se administrata aktuale amerikane i sheh marrëdhëniet ndërkombëtare përmes një qasjeje transaksionale, prandaj dialogu strategjik nuk duhet të interpretohet si krijim i një partneriteti të veçantë me Serbinë, por si pjesë e politikës më të gjerë të Uashingtonit ndaj Ballkanit Perëndimor.

Zaner konsideron se nuk duhet pritur një ndikim i menjëhershëm në dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës, por vlerëson se Serbia mund të fitojë më shumë mundësi, por jo mbështetje pa kushte. Ai thekson gjithashtu se dialogu strategjik mund të kontribuojë në marrëdhënie më të qëndrueshme, të nxisë investimet dhe të hapë më shumë hapësirë për bashkëpunim në fushat me interes të përbashkët.

Shtetet e Bashkuara të Amerikës dhe Serbia po nisin për herë të parë një dialog strategjik. Sa i rëndësishëm është ky zhvillim dhe a mund të krijojnë marrëdhënie më të afërta mes SHBA-së dhe Serbisë një mjedis më të favorshëm për zgjidhjen e çështjeve të vështira, si ajo e Kosovës, përmes dialogut dhe jo përmes konfrontimit?

Dialogu strategjik është i rëndësishëm, por është e rëndësishme të kuptohet se bëhet fjalë për dialog, e jo për një strategji. Ai përfaqëson një mundësi, por në vetvete nuk përbën një transformim të marrëdhënieve mes dy vendeve. Është një hap i rëndësishëm dhe shumë i dobishëm, por duhet parë në kontekstin e duhur. Vendosja e një kanali të rregullt komunikimi mes Beogradit dhe Uashingtonit është shumë e dobishme dhe e rëndësishme, veçanërisht kur bëhet fjalë për parandalimin e përshkallëzimit të krizave të mundshme ose zgjidhjen e mosmarrëveshjeve që mund të shfaqen.

Megjithatë, kjo është pjesë e një procesi afatgjatë të ndërtimit të marrëdhënieve, të cilin Shtetet e Bashkuara po përpiqen ta zhvillojnë në të gjithë rajonin. Prandaj, nuk mendoj se këtij hapi duhet t’i atribuohet më shumë sesa ai përfaqëson në të vërtetë. Ajo që duhet kuptuar është se mekanizma të tillë janë jashtëzakonisht të dobishëm.

A prisni që dialogu i ri strategjik ndërmjet Uashingtonit dhe Beogradit do t’i japë një shtysë të re dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës? Çfarë roli mund të kenë Shtetet e Bashkuara në nxitjen e zgjidhjeve pragmatike që kontribuojnë në stabilitetin afatgjatë rajonal?

Mendoj se mund të kontribuojë në përmirësimin e atmosferës, sepse sa herë që vendoset një dialog dhe ekziston një komunikim i qartë, efektiv dhe veçanërisht i strukturuar, kjo është shumë e dobishme. Por, njëkohësisht, mendoj se nuk duhet të pritet tepër nga vetë dialogu. Ai është i dobishëm aq sa arrihet përmes tij. Para së gjithash, ai është një strukturë dhe një mekanizëm i rëndësishëm që kontribuon në marrëdhënie dypalëshe më të qëndrueshme.

Nuk mendoj se domosdoshmërisht do të ketë pasoja të drejtpërdrejta për çështje si marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Kosovës, por ai ka potencialin të jetë një instrument shumë pozitiv që do t’i ndihmojë Shtetet e Bashkuara të kontribuojnë në zbutjen e problemeve të mundshme. Gjithashtu, ai përfaqëson një kanal tjetër komunikimi përmes të cilit SHBA-ja mund, kur ta konsiderojë të nevojshme, të mbështesë përpjekjet e Bashkimit Evropian në rajon.

Duket se Uashingtoni po i kushton më shumë vëmendje marrëdhënieve me Serbinë. Çfarë tregon kjo për rëndësinë strategjike në rritje të Serbisë në Ballkanin Perëndimor dhe si mund të ndikojë kjo në politikën amerikane ndaj rajonit në vitet e ardhshme?

Administrata aktuale amerikane i sheh çështjet përmes një qasjeje shumë transaksionale dhe në të njëjtën mënyrë i sheh edhe marrëdhëniet me Serbinë, si edhe ato me vendet e tjera të rajonit. Prandaj, nuk mendoj se duhet të nxirren përfundime të mëdha nëse marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara tani janë mbi ose përpara marrëdhënieve që Uashingtoni ka me shtetet e tjera të rajonit. Fakti që është nisur dialogu strategjik është shumë pozitiv, sepse kontribuon në stabilizimin dhe institucionalizimin e marrëdhënieve ndërmjet dy vendeve.

Por nuk mendoj se kjo do të thotë se po krijohet një marrëdhënie e veçantë ndërmjet Serbisë dhe Shteteve të Bashkuara. Kjo është një administratë që u qaset marrëdhënieve ndërkombëtare në mënyrë shumë transaksionale. Gjëja më e rëndësishme për Serbinë është që ky mekanizëm të jetë afatgjatë. Administratës së Trumpit i kanë mbetur edhe pak më shumë se dy vjet mandat, por Serbia duhet të përqendrohet në institucionalizimin e marrëdhënieve që i tejkalojnë administratat e veçanta, partitë politike dhe institucionet, në mënyrë që interesi i Uashingtonit për Serbinë dhe rajonin të jetë i qëndrueshëm.

Përveç simbolikës politike, çfarë rezultatesh konkrete mund të presë Serbia nga Dialogu Strategjik me Shtetet e Bashkuara të Amerikës në fushat e bashkëpunimit ekonomik, sigurisë rajonale, energjetikës dhe mbrojtjes së interesave serbe në Ballkanin Perëndimor, përfshirë dialogun me Prishtinën?

Serbia mund të presë më shumë mundësi nga një dialog i tillë, por kjo nuk është mbështetje pa kushte. Shtetet e Bashkuara zhvillojnë dialogje strategjike edhe me shtete të tjera të rajonit, kështu që ky hap, në një masë të caktuar, normalizon marrëdhëniet me Serbinë në të njëjtën mënyrë siç është bërë edhe me vende të tjera, ndër të cilat është edhe Maqedonia e Veriut.

Ajo që përfitoni përmes një forme të tillë të komunikimit të strukturuar është një kornizë që lehtëson zhvillimin e investimeve në sektorët kyç me interes për të dy vendet, përfshirë energjetikën, për të cilën folët. Njëkohësisht, kjo përfaqëson një mënyrë për të formalizuar kontaktet e shumta ndërmjet institucioneve të dy shteteve në fusha të ndryshme, gjë që në mënyrë të pashmangshme do të hapë më shumë mundësi dhe do të rrisë gjasat për të gjetur interesa të përbashkëta për arritjen e marrëveshjeve dhe nënshkrimin e tyre.