Rebusi paszgjedhor: A mund të sigurojë Kurti shumicën në parlament apo pasojnë zgjedhje të reja?

Një problem shahu, një rebus matematikor ose një ngërç politik. Kështu mund të përshkruhet shkurt kriza institucionale në të cilën u gjend Kosova pas zgjedhjeve të shkurtit. Përgjigja mund të vijë që nesër, në tentativën e pestë për të formuar mbledhjen e nëntë të parlamentit. Për bashkëbiseduesit e Kosovo online, nuk ka dyshim se Albin Kurti do të mundohet në çdo mënyrë që të arrijë shifrën magjike prej 61 deputetësh, që më vonë do ta mbështeste qeverinë e tij të re. Dyshimi i vetëm është nëse kjo taktikë e Kurtit në një të ardhme të afërt do të thotë se në rast të dështimit në zgjedhjen e kryetarit të Kuvendit, ai do të vazhdojë të qeverisë “me mandat teknik” deri në zgjedhje të parakohshme.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Që nga momenti kur deputeti i Lëvizjes Vetëvendosje, Glauk Konjufca, të hënën kërkoi kohë shtesë për një marrëveshje politike rreth zgjedhjes së kryetarit të ri të Kuvendit, nuk kanë të ndalur përplasjet ndërmjet deputetëve të shumicës dhe opozitës për atë se kush është fajtor për krizën e re të krijuar.

Njëkohësisht, vazhdojnë spekulimet se kush mund të jetë ai “peshorja vendimtare” që do t’i siguronte Lëvizjes Vetëvendosje shumicën e nevojshme.

Në opinion që nga fillimi është spekuluar se këtë rol mund ta luajnë partnerët e koalicionit AAK, përkatësisht deputetët e Nismës.

Dhe, ndërkohë që anëtari i kryesisë së kësaj partie, Zafir Berisha, pohon se deklaratat e zyrtarëve të Vetëvendosjes “janë përgatitje për zgjedhje të jashtëzakonshme”, kryetari i Nismës, Fatmir Limaj, bën thirrje për një marrëveshje politike.

“Ndonjëherë duhet të gjendet një mënyrë për të ecur përpara. Në fund të fundit, ky është mënyra si funksionon bashkëpunimi, për të gjetur rrugë që Kosova të krijojë institucionet e veta. Shpresoj që nga sot të ketë kontakte për t’u afruar dhe për t’i dhënë një shans dhe mundësi krijimit të institucioneve,” ka deklaruar Limaj.

Realitetin aktual politik në Kosovë, profesori universitar Blerim Canaj e përshkruan si një “rrugë pa dalje”.

“Ne jemi në një bllokadë politike që shpreh seriozisht nevojën që partitë të ulen në tryezë dhe të flasin për këtë çështje, ose do të shkojmë në zgjedhje. Por, përderisa kjo situatë vazhdon me seanca çdo 48 orë, kjo do të na çojë drejt zgjedhjeve,” paralajmëron Canaj.

Në praktikë, sipas ligjeve në fuqi, pas verifikimit të mandateve të deputetëve në Kuvendin e Kosovës fillon afati 30-ditor për zgjedhjen e kryetarit dhe konstituimin e të gjitha organeve të Kuvendit.

Fituesi i zgjedhjeve, në këtë rast Lëvizja Vetëvendosje, ka të drejtën ekskluzive të propozojë kandidatin për kryetar të Kuvendit.

Megjithatë, nuk ka dispozita të qarta ligjore që parashikojnë çfarë ndodh nëse kandidati nuk merr shumicën e nevojshme të votave.

Për këtë arsye është e mundur ajo që po ndodh aktualisht – përsëritja e pafund e procesit të votimit, por çdo seancë tjetër duhet të mbahet brenda një afati prej 48 orësh.

Nëse brenda afatit prej 30 ditësh nuk zgjidhet kryetari i Kuvendit, shpallen zgjedhje të reja.

Pozicioni i bllokuar

Historiani Stefan Radojkoviq nuk ka dilema se Albin Kurti do të përpiqet me çdo kusht të sigurojë shumicën e nevojshme, jo vetëm për të zgjedhur kryetarin e Kuvendit nga partia e tij, por edhe për të formuar qeverinë e ardhshme.

Megjithatë, ai thekson se, pavarësisht nëse do të arrijë apo jo ta bëjë këtë, Lëvizja Vetëvendosje pas zgjedhjeve të shkurtit ka treguar një “dobësi të dukshme” dhe dobësim të pozicioneve të saj.

“Po bëhet gjithnjë e më e qartë se pozita e Vetëvendosjes pas këtyre zgjedhjeve po dobësohet gjithnjë e më shumë në kuptimin politik. Albin Kurti në fillim refuzoi të jepte dorëheqjen nga posti i kryeministrit sipas ligjit që ishte miratuar gjatë mandatit të tij dhe kjo ndodhi. Kështu ndodhi që ata parashikuan që i gjithë komuniteti boshnjak të votonte për zgjedhjen e Albulen Haxhiu. Dhe aty dukej qartë se nuk i kishin votat e mjaftueshme. Diku parashikohej që Nisma të ishte maja e peshores që do të kthente peshoren. Është e qartë se as kjo nuk ka ndodhur. Dhe shihet se opozita, po të ishte dakord, do të mund ta zgjidhte në fakt kryetarin e Kuvendit të institucioneve të Prishtinës”, thotë Radojkoviq për Kosovo online.

Ai është i bindur se Kurti do të mundohet në çdo mënyrë që të “fitojë” kryetaren e Bashkimit Socialdemokrat (SDU) dhe deputete nga komuniteti boshnjak, Duda Bale.

"Ata ndoshta do të përpiqen në 48 orët e ardhshme ta sjellin Balen nga komuniteti boshnjak në krahun e tyre dhe ta bindin, nëse asgjë tjetër, të mbështesë përfaqësuesen e Vetëvendosjes për Kryetar të Kuvendit, por duket se kjo nuk do të ndodhë. Dhe pastaj do të ketë një ngërç. Atëherë shtrohet pyetja nëse opozita mund ta bëjë atë që nuk mundet Vetëvendosja, e cila do t'u sinjalizojë votuesve dhe partnerëve të tjerë të koalicionit, veçanërisht komuniteteve pakicë, se ndoshta është koha për të ndihmuar apo mbështetur partitë opozitare, para së gjithash PDK-në, LDK-në dhe AAK-në”, beson Radojkoviq.

I pyetur nëse kriza në formimin e parlamentit të Kosovës është rezultat i taktikave të Albin Kurtit për të qëndruar sa më gjatë si kryeministër në një mandat teknik, Radojkoviq thotë se sekuenca e lëvizjeve të deritanishme tregon të kundërtën - pafuqinë e tij.

"Ai (Albin Kurti) u përpoq të qëndronte në pozitën e kryeministrit në një mandat teknik. As në këtë nuk ia doli sepse opozita e detyroi thjesht të respektonte ligjin që ishte miratuar në kohën e tij. Me këtë i hapi vetes një gropë në të cilën ra ai, jo opozita, madje edhe atëherë tregon njëfarë dobësie", beson Radojkoviq.

Ai shprehet i bindur se me këtë kthesë opozita po forcohet gjithnjë e më shumë.

“Opozita çdo ditë duket se po forcohet gjithnjë e më shumë dhe po i sinjalizon veçanërisht komuniteteve pakicë se është koha të ndalojnë mbështetjen e Vetëvendosjes, të cilën e bënë në mandatin e kaluar”, beson Radojkoviq.

Skenari më i keq

Për Eugen Cakolin, bashkëpunëtor i Institutit Demokratik të Kosovës, Kosova ka hyrë në skenarin më të keq institucional.

“Nuk ka afate ligjore, që do të thotë se kjo situatë mund të vazhdojë pafundësisht, pavarësisht se ky është thuajse, le të themi, skenari më i keq i mundshëm për institucionet e Kosovës”, thotë Cakoli në një intervistë për Kosovo online.

Ai tregon se është tregues se Lëvizja Vetëvendosje, duke kërkuar edhe 48 orë të tjera për një marrëveshje politike, në fakt pranoi se nuk ka shumicë parlamentare.

Ai paralajmëron gjithashtu se është shfaqur një “problem i ri institucional”.

“Për fat të keq, për shkak të mungesës së emrit të kandidatit që nuk është përfshirë në procedurën e votimit, seanca të tilla do të kemi më së voni çdo 48 orë. Kjo do të thotë se deputetët do të marrin pjesë në seanca praktikisht çdo dy ditë. Kjo tregon jo vetëm që Vetëvendosje nuk ka një numër të mjaftueshëm votash, por këtë herë, ndryshe nga seanca që u mbajt dy ditë më parë, se as nuk e kanë shfrytëzuar të drejtën ekskluzive për të propozuar një kandidat, por vetëm në mënyrë deklarative kanë thënë se kanë të njëjtin kandidat”, tha Cakoli.

Ai shpjegon se opozita mund të shfrytëzojë pikërisht këtë moment për t'u ankuar në Gjykatën Kushtetuese.

“Nëse kjo situatë përsëritet, për mendimin tim, mund të përdoret si bazë që partitë e tjera politike të paraqesin kërkesë në Gjykatën Kushtetuese dhe të përpiqen të interpretojnë nëse dikush mund ta shfrytëzojë të drejtën ekskluzive nëse nuk propozon emër për kryetar të Kuvendit”, beson Cakoli.

Hapësira për manovrim

Bashkëpunëtori i Qendrës për Stabilitetin Shoqëror, Marko Mishkelin, nuk ka dilema se zvarritja e konstituimit të Kuvendit të Kosovës është pjesë e taktikës dhe përpjekje për “blerje kohe” nga Lëvizja Vetëvendosje, në mënyrë që të arrijnë të sigurojnë shumicën e nevojshme për formimin e qeverisë së re.

“Të gjitha lëvizjet e ardhshme të Vetëvendosjes duhet të shihen si pjesë e një taktike që synon të kompensojë mungesën e numrit të mjaftueshëm të deputetëve, krahasuar me herën e kaluar, për të formuar qeverinë në mënyrë të pavarur. Atyre u nevojitet një hapësirë më e madhe manovrimi dhe mbi të gjitha më shumë kohë”, precizon Mishkelin për Kosovo online.

Ai beson se për këtë arsye Albin Kurti po përpiqet në çdo mënyrë që të përfitojë nga të gjitha paqartësitë në ligjet e Kosovës, sidomos kur bëhet fjalë për formimin e Kuvendit.

"Nga gjithçka duhet interpretuar se Vetëvendosja po blen kohë. Se a është marrëveshja e sigurt është e pasigurt tani për tani", saktësoi Mishkelin.

Ai beson se sfondi i kësaj mund të jetë një përpjekje ose për të siguruar një shumicë ose për të hyrë në zgjedhje të reja me qeverinë në një mandat teknik.

"Edhe nëse do të llogarisnim në të dhjetë deputetët e pakicave joserbe, atyre u mungojnë ende tre vota. Nuk është e lehtë të kompensohen për këtë, dhe për këtë u duhet kohë dhe hapësirë ​​më e madhe për manovrim. Kur flasim për faktin se ata duan të qëndrojnë në mandatin teknik sa më gjatë që të jetë e mundur, kjo është absolutisht e sigurt. Do të ishte veçanërisht ideale nëse do të arrinin të qëndronin deri në disa zgjedhje kombëtare. Sepse, një nga mënyrat se si mund të zgjidhet gërshetimi aktual rreth formimit të mazhorancës brenda Kuvendit është të shkohet në zgjedhje të reja dhe është fare e sigurt se kjo nuk i përgjigjet Vetëvendosjes. Megjithatë, do të ishte shumë më e lehtë për ta që t'i përballonin të gjitha këto nëse do të ishin ata në mandatin teknik që do t'i zhvillojnë zgjedhjet”, është i bindur Mishkelin.