Prenkaj: Rastet e Kosovës dhe Qipros janë të pakrahasueshme, e drejta ndërkombëtare është zbatuar në mënyra të ndryshme

Rifillimi i mundshëm i negociatave për Qipron nuk mund të krahasohet me çështjen e Kosovës, sepse e drejta ndërkombëtare dhe vendimet e Kombeve të Bashkuara në këto dy raste janë zbatuar në mënyra të ndryshme, vlerësoi diplomati Albert Prenkaj për Kosovo online, duke theksuar se angazhimi i ri i administratës së presidentit të SHBA-së, Donald Trump, mund ta përshpejtojë procesin e zgjidhjes së çështjes së komunitetit serb në Kosovë.

Ai vlerësoi se rifillimi i negociatave për Qipron është një lajm pozitiv dhe theksoi se ky shtet ishullor, pavarësisht ndarjes së ishullit, është anëtar me të drejta të plota i Bashkimit Evropian.

“Qiproja është në kuptimin e plotë të fjalës pjesë e Bashkimit Evropian dhe, pavarësisht pjesës veriore, e cila administrohet nga Republika Turke e Qipros Veriore (RTQV), e njohur vetëm nga Turqia dhe e cila varet në masë të madhe nga kontrolli i saj ushtarak, mbetet anëtare me të drejta të plota e Unionit. Vija e Gjelbër u vendos në vitin 1964 nën mbikëqyrjen e trupave të Kombeve të Bashkuara, në bazë të Rezolutës 186 të Këshillit të Sigurimit, ndërsa është parashikuar që negociatat të rifillojnë në vitin 2027”, tha Prenkaj.

Sipas tij, paralajmërimet nga Kombet e Bashkuara dhe Bashkimi Evropian për iniciativa diplomatike përbëjnë një sinjal pozitiv.

“Paralajmërimi i sekretarit të përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, Antonio Guterres, për fillimin e negociatave të reja, si dhe ‘vrulli i ri’ i presidentes së Komisionit Evropian, Ursula von der Leyen, së bashku me të dërguarin e posaçëm të BE-së, janë lajm i mirë. Formati i negociatave 5+1 përfshin liderin e grekëve qipriotë, liderin e turqve qipriotë, sekretarin e përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara, si dhe përfaqësuesit e Greqisë, Turqisë dhe Britanisë së Madhe”, tha Prenkaj.

Ai shtoi se në qarqet diplomatike po diskutohet për modelet e mundshme të zgjidhjes.

“Po flitet për rezultatet e mundshme: një zgjidhje të bazuar në dy shtete në kuadër të një organizimi federal qëllimisht të lirshëm, me një subjektivitet të vetëm juridik ndërkombëtar dhe me kompetenca të përbashkëta të përcaktuara ngushtë. Me sa duket, synohet të ruhet një strukturë shtetërore e njësuar në arenën ndërkombëtare, me një vend të vetëm në Kombet e Bashkuara”, tha ai.

Prenkaj vlerësoi se krahasimet ndërmjet Qipros dhe Kosovës nuk janë të përshtatshme dhe rikujtoi se ka pasur përpjekje për t’i barazuar këto dy raste.

“Sa i përket Kosovës, që në fillimet e administratës kishte deklarime nga personeli i UNMIK-ut, i cili përpiqej ta krahasonte Qipron me Kosovën, përkatësisht pjesën e mbetur të Jugosllavisë me Kosovën nën administrimin e Kombeve të Bashkuara dhe me trupat e NATO-s si garantuese të paqes”, tha Prenkaj.

Duke folur për pozitën juridike ndërkombëtare të Kosovës, ai rikujtoi mendimin këshillëdhënës të Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë dhe rezolutën e mëvonshme të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara.

“Të rikujtojmë se më 22 korrik 2010, Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë dha mendimin këshillëdhënës se shpallja e pavarësisë së Kosovës nuk e kishte shkelur të drejtën e përgjithshme ndërkombëtare. Më pas, më 9 shtator 2010, u miratua Rezoluta 64/298 e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara, me të cilën mirëpritet mendimi këshillëdhënës i Gjykatës Ndërkombëtare të Drejtësisë dhe mbështetet dialogu ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës me ndërmjetësimin e Bashkimit Evropian”, tha ai.

Prenkaj rikujtoi gjithashtu planin e Martti Ahtisaarit dhe procesin e njohjes ndërkombëtare të Kosovës.

“Pasi i dërguari i sekretarit të përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara për negociatat në Vjenë ndërmjet përfaqësuesve të Kosovës dhe Serbisë, Martti Ahtisaari, i cili më 26 mars 2007 i paraqiti sekretarit të përgjithshëm të Kombeve të Bashkuara raportin për statusin e ardhshëm të Kosovës, duke rekomanduar pavarësinë e kushtëzuar të Kosovës nën mbikëqyrjen e bashkësisë ndërkombëtare, nuk arriti t’i bindte të gjithë anëtarët e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara, Kosova, me ndihmën e aleatëve dhe sponsorëve të pavarësisë së saj, filloi të lobonte për njohje, të cilat deri më sot kanë ardhur nga 120 shtete”, tha Prenkaj.

Duke folur për fushatën e Serbisë për tërheqjen e njohjeve të Kosovës, ai tha se një proces i tillë nuk ekziston formalisht në të drejtën ndërkombëtare.

“Sa i përket tërheqjes së njohjes së pavarësisë së shteteve si koncept juridik ndërkombëtar, ajo nuk ekziston. Megjithatë, studimet akademike tregojnë se tërheqja e njohjes ekziston de facto. Prej disa vitesh jemi dëshmitarë të fushatës së Serbisë, e cila ka përdorur modelin e Marokut për tërheqjen e njohjeve të Saharasë Perëndimore, si dhe modelin e Kinës për tërheqjen e njohjeve të Tajvanit, ndërsa kjo fushatë vazhdon edhe sot në forma të ndryshme. Në disa raste, në marrëveshjet me përfaqësuesit e Bashkimit Evropian, si dhe me presidentin e SHBA-së, Donald Trump, është kërkuar që Serbia të përmbahet nga lobimi për tërheqjen e njohjeve të Kosovës, ndërsa Kosovës i është kërkuar t’i pezullojë kërkesat për anëtarësim në organizatat ndërkombëtare”, tha Prenkaj.

Ai konsideron se mungesa e vullnetit politik në Beograd dhe Prishtinë e vështirëson edhe më shumë normalizimin e marrëdhënieve.

“Shmangia e negociatave nga kryeministri në detyrë i Kosovës, Albin Kurti, si dhe nga presidenti i Serbisë, Aleksandar Vučić, për arritjen e normalizimit gjithëpërfshirës të marrëdhënieve, sigurimin e stabilitetit rajonal dhe zhbllokimin e procesit të integrimit në Bashkimin Evropian, e ndërlikon në çdo aspekt situatën ndërmjet dy palëve, por edhe në rajon. Diskursi i ndërsjellë nacionalist, sipas mendimit tim, synon t’i mbajë të larta tensionet etnonacionale në opinionin publik të të dyja palëve, për hir të zgjedhjeve dhe përpjekjeve për ta ruajtur pushtetin”, tha Prenkaj.

Duke folur për rolin e mundshëm të Shteteve të Bashkuara të Amerikës, Prenkaj vlerësoi se administrata e presidentit Donald Trump mund ta përshpejtojë zgjidhjen e çështjes së komunitetit serb në Kosovë.

“Angazhimi i ri i mundshëm i administratës së Donald Trumpit mund ta përshpejtojë zgjidhjen e çështjes së komunitetit serb në Kosovë, përkatësisht të autonomisë së decentralizuar, madje edhe të centralizuar, të parashikuar me Planin e Ahtisaarit të vitit 2007, si dhe me Marrëveshjen e Brukselit dhe atë të Ohrit të vitit 2023, e cila kundërshtohet si nga Beogradi zyrtar, ashtu edhe nga autoritetet e Prishtinës”, tha Prenkaj.